第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位直上升, 格鲁派一些寺院神殿内开始供奉格萨尔塑像, 祈诵格萨尔冈瓦 ; 清代, 噶举派也兴起了创作格萨尔祈文塑造格萨尔唐卡的风气 ; 而历史最为悠久的藏传佛教宁玛派始终供奉格萨尔王, 视其为莲花生的化身顶礼膜拜, 宁玛派对格萨尔的敬重也在清

Size: px

Start display at page:

Download "第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位直上升, 格鲁派一些寺院神殿内开始供奉格萨尔塑像, 祈诵格萨尔冈瓦 ; 清代, 噶举派也兴起了创作格萨尔祈文塑造格萨尔唐卡的风气 ; 而历史最为悠久的藏传佛教宁玛派始终供奉格萨尔王, 视其为莲花生的化身顶礼膜拜, 宁玛派对格萨尔的敬重也在清"

葵车
9 years ago
Views:

1 关帝信仰与格萨尔崇拜第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位清代, 关帝与格萨尔在蒙藏地区邂逅, 互相融合互相作用彼此推动, 一同提升两者在藏传佛教文化圈内的影响力关帝在是时攀升为举国上下一致祭祀膜拜的国家守护神皇帝的护佑神京城的保护神各地各民族的守护战神, 每年清廷都要在国家祭祀典礼上为关帝举行规模宏大的祭祀仪式忠义神勇的武财神关帝与佛祖释迦牟尼文圣孔老夫子等至尊至高的神圣排位平等供奉共同祭拜 18 世纪中末叶, 关帝进入藏传佛教护法神灵体系, 依次演化为卫则姊妹尚论多杰东都赤尊赞多闻天王格萨尔王, 其影响力与神圣地位在藏传佛教中达到了登峰造极的地步, 最终以格萨尔的称谓在文殊菩萨为中心的三怙主 ( 即一切诸佛菩萨的智慧慈悲力量的化身 ) 正前方祈请煨桑供奉格萨尔自天而降赛马称王之日起就是佛法的守护战神, 伟大的五世达赖喇嘛在祈供雪域圣地各方神灵之时, 也在煨桑祈供格萨尔王 A 然而藏民族自己的英雄人物护法战神格萨尔王在相当长的时期内, 并未得到藏传佛教各个教派的一致推崇清代以前, 藏传佛教寺院尤其是格鲁派寺院内罕见格萨尔塑像, 在大部分藏族地区并没有格萨尔拉康即主供格萨尔的神殿 ( 清代之前, 康区与甘青藏区有没有格萨尔拉康, 笔者未能考证 ) 这种局面随着格萨尔崇拜内容中注入关帝信仰文化因素后, 发生了根本改变关帝演化成格萨尔之后, 格萨尔亦在藏传佛教各大教派中的影响力径 A 五世达赖喇嘛文集 ད 函, 中央民族大学图书馆古籍部藏本 64

2 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位直上升, 格鲁派一些寺院神殿内开始供奉格萨尔塑像, 祈诵格萨尔冈瓦 ; 清代, 噶举派也兴起了创作格萨尔祈文塑造格萨尔唐卡的风气 ; 而历史最为悠久的藏传佛教宁玛派始终供奉格萨尔王, 视其为莲花生的化身顶礼膜拜, 宁玛派对格萨尔的敬重也在清代达到了至尊至圣的程度,18 世纪至 19 世纪的宁玛派高僧活佛创作的格萨尔祈文中, 说格萨尔是莲花生的化身, 是以文殊菩萨为中心的三怙主的化身, 创作格萨尔作为本尊神灵来观想修持的经文与仪轨格萨尔在藏传佛教文化中成了发愿大慈大悲手持降魔利剑拥有金刚威力, 力行普度众生的十方三世诸佛菩萨在人间的化身与原型第一节关帝与苯教神灵成为藏传佛教护法神的异同如前所述, 关帝正式成为藏传佛教护法神灵体系中的一员是在清乾隆时期, 其过程非常生动极具特色关帝信仰转化成格萨尔崇拜, 从而将其本土化藏传佛教化的过程与藏传佛教高僧降伏改造吸收苯教神灵为佛教护法神有共通之处, 但各有特点从表层的宗教祭祀仪轨来看, 藏传佛教对苯教神灵与关圣帝君的煨桑祭祀念诵祈文奉献供品托付事业的程序与内容基本相似 A 然而, 两者的转化吸收的过程与从中所体现的文化内容, 既有相似的方面又有着根本的区别首先, 佛教最初作为外来文化登上青藏高原历史舞台, 自然与藏民族固有的本土宗教文化苯教发生激烈的碰撞, 最后吐蕃赞普赤松德赞迎请莲花生大师, 大师在入藏途中降伏震慑西藏本土的苯教神灵, 以强大的震慑力威逼苯教神灵立下誓愿永远守护佛法, 从而成为佛教的护法神灵白玛噶唐记载 : A 才让写道 : 土观活佛等在藏传佛教众多的护法神中, 给关公找了一席之地, 但其逻辑方法却充满了藏传佛教文化的认识和思维特点, 也显示出了藏传佛教文化的神秘色彩对关公的认可和改造, 与其他藏传佛教大师们改造高原土著神灵为佛教护法神的模式基本上是相同的参见才让藏传佛教中的关公信仰, 中国藏学 1996 年第 1 期 65

3 关帝信仰与格萨尔崇拜莲花生来到芒域东拉城遇到象雄山神札拉赞门她用两座大山挤对莲花生莲花生腾飞至天空山神连惊带怕献名号从此成为护法神法号金刚玉文玛分派她保护一伏藏大师来到南塘卡尔那岗嘎南满嘎茂女神来阻拦放出电光打惊雷大师把雷电撮在指尖上这位女神吓破了胆赶紧跳入巴姆巴塘湖莲花生大师施法术湖水滚烫成开水煮熟了女神骨肉相分离大师挥动金刚杵女神的右眼被打瞎于是跳到岸边说佛祖的代表金刚骷髅师我再不敢设障碍请您手下留情宽恕我我愿顺从做部属献出名号听训诫密名独眼金刚玉珍玛成为一部大伏藏的护法神莲花生来到吾尤哲茂山永宁地母十二尊 66

4 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位打出雷电十二支运动两山夹挤莲花生莲花生焚山成木炭加持之后制伏诸女神地母成为十二尊女神各自献出名与号指派守护一伏藏 A 莲花生大师降伏象雄山神札拉赞门后以同样的方式把岗嘎南满嘎茂女神丹玛十二女神雅拉香波山神唐拉等苯教神灵改造转化成为佛教护法神如此佛教通过几代赞普的鼎力推崇与以莲花生为代表的高僧大德的威力征服苯教势力降伏苯教神灵把苯教神灵强行改造成为佛教护法神然而将关帝吸收到藏传佛教神灵体系则没有出现强烈对抗的现象而是通过水到渠成瓜熟蒂落的自然融合过程实现的这是因为佛教在中原汉地的传入早于吐蕃几个世纪并且在汉地基本实现了本土化逐步形成儒释道三足鼎立三教合流的局面在这种文化背景下关公成为儒释道三教共同尊奉的守护神灵在汉地早有关帝从佛教大师受戒而成为佛教护法神的传说荆南节度使江陵尹裴公重修玉泉关庙记记载玉泉寺覆船山有蜀将军都督荆州事关公遗庙存焉将军姓关名羽河东解梁人公族功绩详于国史先是陈光大中智禅师者至自天台宴坐乔木之下夜分忽与神遇云愿拾此地为僧坊请师出山以观其用指期之夕前壑震动风号雷唬前劈巨岭下堙澄潭良材丛木周匝其上轮奂之用则无乏焉惟将军当三国之时负万人之敌孟德且避其锋孔明谓之绝伦其于殉义 A 伏藏师乌金林巴掘藏白玛噶唐四川人民出版社 2006 藏文版译文参引洛珠加措俄东瓦拉译莲花生大师本生传青海人民出版社 1990 第页 67

5 关帝信仰与格萨尔崇拜感恩死生一致斩良擒禁此其效也呜呼生为英贤殁为神灵所寄此山之下邦之兴废岁之丰荒于是乎系昔陆法和假神以虞任约梁宣帝资神以拒王琳聆其故实安可诬也至今缁黄入寺若严官在傍无敢亵渎 A 关羽帮助禅师建寺并要求将其形象画到寺庙大门左右以保护寺院与僧伽的传说体现着佛教在中原汉地的本土化与儒道文化的融合过程既然关帝在汉地已经是一位守护佛法的神灵藏传佛教在吸纳关公为护法神灵时自然就不用降伏改造可以直接纳吸收为藏传佛教的护法神这一点在章嘉关老爷祈祷文首句统领中国大地的大战神自己曾应诺要守护佛法与土观煨桑祈祷真日杰布颂辞首句暨自在支那之大战神本神主动许诺守护佛教中得到了充分的体现其次佛教传入吐蕃并居统治地位后对本土的苯教神灵采取了改造吸收的措施但改变的只是其宗教归属护法职能即从苯教到佛教从守护苯教到守护佛教对神灵本身的称谓形象以及对神灵的祭祀仪式等都保留了原先苯教的形式因为这些是藏地本土固有的反而是外来的佛教文化需要改变形态来适应迎合藏族根深蒂固的苯教文化与此比较中原汉地的神灵关帝来到藏族地区面对的问题就与苯教神灵大相径庭关帝作为外来文化与异质形态出现在藏族信众面前藏族很难原封不动原汁原味地理解接纳膜拜这个外来神灵及其所体现的异质文化因此对神灵本身的称谓到外形都进行了深刻的改造先是章嘉与土观师徒为主的高僧活佛试图用藏传佛教已有的护法神灵如姊妹护法尚论多杰东都赤尊赞等来连类比附关帝将关公说成是姊妹护法的化身或直接把尚论多杰东都和赤尊赞说成就是关云长以便使其从内容到形式完全本土化获得广大藏族信众的煨桑与祈供与此同步藏族普通群众用自己熟悉的格萨尔王来对待关帝给了关帝一个藏族标志性且老少皆知的称号英雄格萨尔王就这样藏族信众心目中关公的形象也就藏传佛教化藏族化格萨尔化了在此基础上蒙藏地区祈供关圣帝君的庙殿内关帝煨桑荆南节度使江陵尹裴公重修玉泉关庙记周绍良主编全唐文新编卷六八四 A 董侹吉林文史出版社 2000 第页 68

6 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位祈文改造为了格萨尔煨桑祈文拉萨市扎基拉康内的格萨尔冈瓦开头暨自在支那之战神本神主动许诺守护佛教坐此金山真日杰布充分表达了格萨尔拉康即关帝庙格萨尔即关云长两者合二为一的理念从而将其完全融入藏传佛教文化之中同时也深入到普通僧俗信众的内心深处第二节关帝与格萨尔在藏传佛教中的地位一关帝与格萨尔在格鲁派中的地位藏传佛教与汉地的儒释道之间文化交流非常悠久这种渊源关系是关公最终成为藏传佛教一位重要的护法战神的思想文化资源根据藏汉史料分析在藏传佛教史上较早接触战神关公的是萨迦五祖之一的八思巴国师帝师八思巴统领宣政院之日正是忽必烈巩固自己的汗位后向南宋大举进攻之时八思巴作为国师与帝师在大都主持了一系列宗教活动对 A 各民族间的文化交流产生了重要的影响元史卷七七祭祀志六国俗旧礼记载世祖至元七年以帝师八思巴之言于大明殿御座上置白伞盖一顶用素段泥金书梵字于其上谓镇伏邪魔护安国刹自后每岁二月十五日于大明殿启建白伞盖佛事用诸色仪仗社直迎引伞盖周游皇城内外云与众生袚除不祥导迎福祉岁正月十五日宣政院同中书省奏请先期中书奉旨移文枢密院八卫拨伞鼓手一百二十人殿后军甲马五百人抬舁监坛汉关羽神轿军及杂用五百人宣政院所辖官寺三百六十所掌供应佛像坛面幢幡宝盖车鼓头旗三百六十坛每坛擎执抬舁二十六人钹鼓僧一十二人大都路掌供各色金门大社一百二十队教坊司云和署掌大乐鼓板杖鼓筚篥龙笛琵琶筝七色凡四百人兴 A 参见陈庆英雪域圣僧帝师八思巴传中国藏学出版社 2002 第页 69

7 关帝信仰与格萨尔崇拜和署掌妓女杂扮队戏一百五十人祥和署掌杂把戏男女一百五十人仪凤司掌汉人回回河西三色细乐每色各三队凡三百二十四人凡执役者皆官给铠甲袍服器仗俱以鲜丽整齐为尚珠玉金锈装束奇巧首尾排列三十余里都城士女闾阎聚观礼部官点视诸色队仗刑部官巡绰喧闹枢密院官分守城门而中书省官一员总督视之先二日于西镇国寺迎太子游四门舁高塑像具仪仗入城十四日帝师率梵僧五百人于大明殿内建佛事至十五日恭请伞盖于御座奉置宝舆诸仪卫队仗列于殿前诸色社直暨诸坛面列于崇天门外迎引出宫至庆寿寺具素食食罢起行从西宫门外垣海子南岸入厚载红门由东华门过延春门而西帝及后妃公主于玉德殿门外搭金脊吾殿彩楼而观览焉及诸队仗社直送金伞还宫复恭置御榻上帝师僧众作佛事至十六日罢散岁以为常谓之游皇城或有因事而辍寻复举行夏六月中上京亦如之 A 当时元宋决战于湖北襄樊在胜负未分的情况下元代国家宗教庆典节日上帝师八思巴组织的全民性佛事活动中护法战神关帝首次被众多装扮成兵将的戏子簇拥着与宣政院组织的藏传佛教僧众列队掌供的佛像坛面幢幡宝盖车鼓头旗等一同周游皇城内外它对元中央王朝上下起到了难以估量的思想鼓舞与统一民众意志作用因此由帝师八思巴 B 统领的这一盛大的游皇城宗教活动成了元代每年必须举行的佛事庆典说明元代中央王朝非常重视扶持藏传佛教在祖国大地传播的同时也通过戏曲等艺术形式宣扬关帝信仰这一宗教活动的仪式与形式一直延续到清代后来在蒙古族地区与藏族地区随着关帝信仰的传入每年都举行文武百官骑马列队抬举关帝塑像周游城市的佛事宗教活动然而藏传佛教萨迦五祖之一八思巴组织的佛事活动即关帝塑像和仪仗队与藏传佛教萨迦派僧侣队伍一同参与游皇城并没有使其进入藏传佛教的神灵体系关帝信仰在元代也没有传入到藏族地区元史中华书局 1976 第页 A 明宋濂等 B 参见陈庆英雪域圣僧帝师八思巴传第页 70

8 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位在五世达赖喇嘛前往北京觐见顺治皇帝之时给汉族与蒙古族地区的地方保护神写了简要的祈供文即时利益汉蒙地区的煨桑祈文 A然此祈祷文只是向住于四面八方的汉蒙地区神灵一同煨桑并没有指名点姓地煨桑祈供任何神灵清乾隆皇帝在章嘉活佛的协助下将雍和宫改建为藏传佛教格鲁派寺院是清王朝皇帝北京雍和宫共同的保护神关帝成为藏传佛教护法神灵的直接原因雍和宫成了京城内最大的藏传佛教寺院后七世达擦活佛首先敦请三世章嘉活佛撰写煨桑祈文之后土观活佛阿嘉活佛等分别在蒙古族贵族官员的要求下给关帝创作煨桑祈文先后创作了章嘉活佛的关老爷祈祷文土观活佛的三界伏魔大帝关云长之历史和祈供法激励事业雨流之雷声煨桑祈祷真日杰布颂辞真日杰布来历三界命主贡玛赤尊赞祈文等雍和宫大札萨克辅印喇嘛阿嘉呼图克图受蒙古喀尔喀吉囊贝子索朗旺杰多吉敦请以土观创作的关帝祈文为基础参考蒙文资料中的关帝历史撰写了统辖中国地域战神之主大帝关老爷献神饮法召引所欲之铁钩 B收入内蒙古察哈尔部人清代著名的格鲁派学者人称察哈尔格西文集中的护教大帝关老爷之祈供法心愿普赐与护法大王关老爷满愿祈文如今仍在雍和宫内祈颂清代著名的驻京藏族与蒙古族高僧大德用藏文先后为关圣大帝撰写了七八篇煨桑祈祷文之后这些藏文煨桑祈文翻译成蒙文满文也有蒙古族高僧活佛直接通过蒙文创作关帝煨桑祈文因此关帝进入藏传佛教护法神灵体系并且深受信仰藏传佛教僧俗群众的煨桑祈供膜拜是在高僧活佛的引导下完成的而且高僧活佛通过煨桑祈文仪轨供奉关公是关帝信仰在蒙藏地区广泛流传的关键原因藏传佛教格鲁派的高僧大德创作的关帝煨桑祈文内容不断丰富吸收民间将关帝称作格萨尔的文化现象创作了以格萨尔的名义给关帝祈颂的煨桑祈文其由来是以在土观活佛煨桑祈祷真日杰布颂辞基础上创作的护法大王关老爷煨桑祈文为蓝本并由此撰写了格萨尔冈瓦虽然两种祈颂对象与称谓不同但祈颂内容与形式完全一致现将两种煨 A 参见五世达赖喇嘛文集 ད 函中央民族大学图书馆古籍部藏本 B 察哈儿喇嘛洛桑慈成文集 ཆ 函西北民族学院图书馆藏本 71

9 关帝信仰与格萨尔崇拜桑祈文原文与笔者的翻译对比如下 བས ན བས ང ར ལ པ ཆ ན པ བཀ ན ལ ཡ འ གས ལ མཆ ད འད ད ད ན ཀ ན ས ལ ཞ ས བ བ བཞ གས ས ག སར ར ལ པ འ བས ང བ 护法大王关老爷煨桑祈文祈愿圆满 A དབང ཕ གས ཙ ནའ ཡ ལ ག དག ལ ཆ ཐ བ བས ན བས ང བར རང ག ས ཞལ བཞ ས པ བས ཡ ར གས ལས ས ན ར ང ར ལ པ ར ག གས 自在支那之域大战神格萨尔王冈瓦 B ཀ དབང ཕ གས ར ནས ཡ ལ ག ག བ ལ ཅན 暨自在支那之域大战神本神主动许诺护佛法 ཐ གས བས ན ས ང མ རང ག ཞལ བཞ ས པ 本神主动许诺做护法 གས ར ག ར འད ར ས ན ར ང ར ལ པ ན 色类号称真日杰布焉坐此金山真日杰布焉 ལ ཆ ན འཁ ར བཅས འད ར གཤ གས བར ན པར བཞ གས ལ ཆ ན འཁ ར བཅས ས བཞ བར ན པར བཞ གས ཤ ཁ ག བཟའ བཅའ བཏ ང བ ར མཚ ར ཚ གས ཤ ཁ ག ཟག བཅས བཏ ང བ ར མཚ འ ཚ གས ཟག མ ད བད ད ར བ ན ར བས འད བཞ ས ལ ར ལ འབ ར དམ ཆ ས ས བ པའ ག གས མཛ ད ཅ ག འགལ ར ན ཀ ན ཞ མཐ ན ར ན མ ལ ས ས བས ཐ བ བས ན ར ས ཞ ང ར ལ ཁམས བད བ དང ར ལ འབ ར དཔ ན ས བ ར ས ར ཡ ན བདག བཅས གཞ ལམ བ ས གས མ ཀ ན ཏ བད ཞ ང ས ད 大神主从降临请久住血肉饮食汇聚成大海大神主从四德请久住血肉有漏饮料汇成海无漏甘露神力请享用 ཟག མ ད བད ད ར བཏ ང བ མཚ ལ ར ཁ ལ 无漏甘露汇聚如圣湖力助瑜伽行者修正法 ར ལ འབ ར དམ ཚ ག ག བ པའ ག གས མཛ ད ཅ ག 力助瑜伽行者守誓言 འགལ ར ན ཀ ན ཞ མཐ ན ར ན མ ལ ས ག བ 消除万障成就诸顺缘 ཐ བ བས ན ར ས ཤ ང ར ལ ཁམས བད བ དང 佛法兴盛国泰民安焉 ར ལ འབ ར དཔ ན ས བ ར འབ ར ཡ ན བདག བཅས 瑜伽师徒布施财主等 ཞ ལམ ར ས ས གང འག གང འད ག ཀ ང 基道果之三位永安乐自始至终来去何方也 བསམ ད ན ཆ ས བཞ ན འག བ པའ ས ང ག གས མཛ ད བསམ ད ན ཆ ས བཞ ན ག བ པའ ས ང ག ག ས མཛ ད 力助祈愿如法亦圆满 A 护法大王关老爷煨桑祈文祈愿圆满雍和宫正在祈颂的藏文印刷版关帝祈文之一 B 格萨尔王冈瓦拉萨的扎基拉康内正在祈颂的藏文木刻版格萨尔祈文 72

10 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位 ས ང གས མ ཁ ན ལ ར ཡངས པའ ར ན ཆ ན ས ད ས ང གས མ ཁ ན ལ ར ཡངས པའ ར ན ཆ ན ས ད 容纳三千世界之宝器 འ ད འབར ན ར བ འ ཕ ཚ མ ག ས ས ས པར འ ད འབར ན ར བ འ ཁ འཛ མ ས ག བས ད པ 珠光宝气点缀之圣物珠宝怒光装点之圣物 ས ཚ གས བཟའ དང བཅའ བའ བ བ ག ར མས ས ཚ གས ཟ དང བཅས པའ བ བ ག ར མས 丰盛无比神馐饮品等 ར ལ ར ས ངས པ འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ ར ལ ར ས ངས པའ འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ 堆积如山献予众神灵 མ ང བ ཙམ ག ས ས བས དང གཟ བར ད འཕ ལ གཉ ར བ ཙམ ག ས ས བས དང གཟ བར ད འཕ ལ 尝之即刻大增势与威用之即刻大增势与威 དགའ བད ཚ ར བས ཡ ད དབང མ ས བ ད པ གལ ཏ འཚ བ ཡ ད འ ང ཉམས བ ད པའ 喜悦之感迷醉心与情如若生计谋愿在衰竭 བཟང པ འ ས ན དང ས ཚ གས འབ ས བ འ ཆང བཟང པ ས ན དང ས ཚ གས འབ ས བ ས གས 上品药材丰盛美酒等 མཚ ལ ར འཁ ལ བས ར ལ ཆ ན འཁ ར བཅས མཆ ད 汇聚成海献予王主眷上品药材丰盛果实等 ཚ གས ལ ར འཁ ལ བ ར ལ ཆ ན ཁ ད ལ འབ ལ 汇聚如海献给大王您 ལང ཚ དར བབས འཇ ས ག ར མ འག ར ཅན ལངས ཚ དར འབབས འབ ར འགས ར མ འག ར ག 英姿焕发壮美之姿态英姿焕发炫富之姿态 མཐ ང བས ཡ ད ཀ བར ན པ ཉམས བ ད པ མཐ ང བ ཡ ད ཀ བས ན དག བཅ མ བ ད ཅ ང ( 原文似有误 ) 摧毁所见佛法之魔敌 ལ ཀ མ ཡ ར གས ཀ ལ ས ཕ མ ལ ཀ མ ཡ ར གས ཀ ལ ས བཀང བའ 三界艳丽仙女之姿色自如显现三界之身相 ནམ མཁའ གང བ འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ ནམ མཁའ བཀང བ འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ 满载虚空献予主从眷 གཞན ཡང མཛ ས པའ གཟ གས དང ས ན པའ ས གཞན ཡང མཛ ས པའ གཟ གས དང ས ན པའ ས 美丽之色动听之声乐 ཞ མ པ འ ད དང མངར པ འ ར མཆ ག དང གཞན འབ ལ ད དང མངར བའ ར མཆ ག ས གས 飘香之气甘甜之味等 འཇམ པའ ར ག བ ལ ས གས འཇ ག ར ན ག འཇམ པའ ར ག བ ལ ས གས འཇ ག ར ན ག 轻柔触物等诸器世间 73

11 关帝信仰与格萨尔崇拜 འད ད པའ ཡ ན ཏན ར མས ཀ ང འབ ལ བར བག ས ས པའ ཡ ན ཏན ར མས ཀ ང འབ ལ བ ཡ ས 所有妙欲精益供奉之 ར འཕ ལ ཤ གས ཀ ས ས ང གས མ ཡ ད ཀ ས བས ར ས ང གས མ ཡ ལ ག ས བས ར བའ གཞ ན པ ད 轮转三千世界之魔力轮转三千世界之坐骑 ར ན ཆ ན གས ར ག ས ས བ མཛ ས པས བར ན ར ན ཆ ན གས ར ག དར ཟབ མཛ ས པའ ར ན 珍贵黄金马鞍装饰之珍贵黄金绸缎装饰之 དབང ག མད ག ཅན ཅང ཤ ས ར མཆ ག འད དབང ག ར མཆ ག ར ང ཤ ས ཤ གས ལ ན འད 赤红身色千里之骏马威力十足赤色千里马 ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ བཞ ན པར འབ ལ ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ བཞ ན པ འབ ལ 献给大王主从当坐骑 རང བས ང ས ག ས བ བཙན པ འ ག ཁ བ དང རང ས ང ས ངས ས བས བཙན པ འ ག ཁ བ དང 自卫救命坚固之铠甲自卫保护坚固之铠甲 འཕ ར བ ཙམ ག ས མ ར ངས བ བའ མག འཆར བ ཙམ ག མ ར ང འཇ གས པའ ས 微微动弹恶魔之首级微微动弹恶魔之身躯 གཅ ག ཆར གཅ ད བ ད ར བའ མཚ ན ཆ འད ཅ ག ཅར ཚར གཅ ད ར བའ མཚ ན ཆ འད 顿时消灭锋利之武器 ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ བར བག ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ བ ག ས 献给大王主从与眷属 ར མ ར ལ ཁང བཟང དཔལ ལ ཅ འད བའ ར མ ར ལ ཁང བཟང དཔལ ལ ས ད མཛད པའ 媲美尊胜佛母之殿宇尽享尊胜佛母之殿宇 ར ན ཆ ན ས ཚ གས ལས ག བ ཕ བ ང དང ར ན ཆ ན ས ཚ གས ལས ག བ ཕ བ ང དང 无数珍宝建成之宫殿 ས ད མ ས ཚལ དང ཁ ས ཀ ར ང བ ས གས བཅ ད མ ད ཚལ དང ཁ ས ཀ ར ང བ ས གས 林苑花园沐浴之澡堂 ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ བར བག ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ བ ག ས 献给大王主从与眷属 ར ན ཐང བ ལ བའ ན ར དབ ག ས ཚ གས ཀ ས ར ན ཐང བ ལ བའ ན ར དབ ངས ས ཚ གས ཀ 无穷无尽无价之财宝 ཡ ངས ས གཏམས པའ དཀ ར ག བང མཛ ད ས གས ཡ ངས ས བཀང བའ འཁ ར ག བང མཛ ད ས གས 充盈满堂藏宝之府库 74

12 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位 མཁ ར འ ཡ བ ད མ ཚང མ ད པ འད ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ བར བག གས ར ཞ ན འཁ ལ འད འ རབ འབར མ ནང ད ར ན ཆ ན ས ན ས ས ག ས དར འབ ས འ ཚ གས བས གས པའ ད ད ས ན མཁའ ལམ བཀང ས འབ ལ མ གཙང ཉ ས པའ ཚ གས ཀ ན སངས ག ར ཅ ག 所需用具毫无匮乏焉 ག ག ར ཡ ད ཚད མ ཚང མ ད པ འད ར 所需一切毫无匮乏焉 ར ལ ཆ ན འཁ ར དང བཅས ལ འབ ལ བ ག ས 献给大王主从与眷属金汁溶液翻腾之大火 ས ད གཞ ཁམ འད རམ པ མ ས ས འ འད ག 原文似有误珍贵药香绸缎谷物等 ར ན ཆ ན ས ན པའ དག ས གཏ ར ས ན ས འ ཚ གས 原文似有误焚烧烟云弥漫空中供 ས ག པའ འད ད འད ན མཁས བ ང བཀང ད ར འབ ལ 原文似有误 མ གཙང ཉ ས པའ ཚ གས ཀ ན བསངས ག ར ཅ ག 污垢所积罪孽净尽也 མཆ ག གས མ བ ན ར བས ར ན འབ ལ བད ན ས བ ས ཀ ས 三宝加持缘起之谛力 མཆ ག གས མ ད འད འ བས བ མ ད པ དང དང ས བཤམས ཡ ད ས ལ མཆ ད གཏ ར དམ ར ས འད ས དང ས བཤམས ཡ ད ས ལ ཆ ས ས ན ར མཚ ད ར ལ ཆ ན འཁ ར བཅས དག ས པ རབ བས ད ནས ར ལ ཆ ན འཁ ར བཅས ར ས པར རབས ཀ ས བ མས པའ ཐ གས ཀ ས བ བཞ ན ས ང ག ར ཅ ག 心中幻化清净之供物大王主眷心生大欢喜慈悲之心呵护如独子如此永不欺诳之三宝心中幻化如海之供奉大王主眷大业兴盛亦 འཇམ པའ ཐ གས ཀ བ བཞ ན ས ངས ག ར ཅ ག 妙音之心呵护如独子通过雍和宫的护法大王关老爷满愿祈文与扎基寺内的格萨尔冈瓦比较后两者从内容到形式如出一辙基本对应只是个别名词概念与称呼对象不同可以肯定扎基寺内的格萨尔冈瓦就是以土观活佛的煨桑祈祷真日杰布颂辞和雍和宫的护法大王关老爷满愿祈文等为蓝本改编而来二格萨尔在宁玛派与噶举派中的地位一格萨尔在宁玛派中的地位当藏传佛教文化在藏族地区经过千年的发展形成了一套成熟完善的 75

13 关帝信仰与格萨尔崇拜思想理论体系佛事仪轨程式与神灵信仰系统之后便开始向周边更广大的民族与地区传播弘扬以便实现其宗教价值即大乘金刚乘佛教普度众生的理念与此呼应自然要有一个象征这一理念产生于藏传佛教文化圈的核心地带代表藏传佛教又超越青藏高原特定时空具备跨文化内涵 A 的文化象征符号而格萨尔王恰好符合这一切于是藏传佛教各大教派都试图把格萨尔作为自己的护法神战神与财神兴起了一个创作格萨尔煨桑祈文的热潮在藏区倡导宗派无偏向运动的宁玛派著名学者居米旁降央南杰嘉措创作的一则格萨尔祈文雄师格萨尔诺布祈文事业圆满 B 笔者翻译成汉文以飨读者供奉茶酒饮料并加持后吟诵道哄誓可怖罗刹城池吉祥山极乐境地三身莲花光紫黑火堆燃烧凶煞土内如金刚之身孜达城持明勇士空行之宫殿生死涅槃平等金刚身广大佛之共相莲花生悲心智勇幻化显现身 C 瑜伽修行善男与信女信受弟子获得加持力清净金刚舞蹈于空中塑造降魔战神威尔马 D 庄严世界大持明之技智慧利剑弓箭为武器 E 格萨尔民间传说是藏族民间文化认同的一个标志蕴含着历史 A 在文化现实的层面上的和神话的内容在宗教学和心理学的意义上格萨尔王也是一个原型人物 archetype 从荣格心理学的角度来理解格萨尔人物的功能不仅局限在作为藏族民族英雄的框架中更重要的是他契合了藏传佛教历史上高僧大德的教义传播和大乘佛教中的菩萨的理念虽然格萨尔王是一个藏族特有的民间人物但他仍具有超越个人和跨文化的原型品质参见美郁丹英雄神话和隐喻格萨尔王作为藏族民间认同和佛教原型西北民族研究 2009 年第 2 期 B 雄师大王格萨尔诺布祈文事业圆满日喀则地区南木林县达纳乡境内的一座莲花生大师修行加持过的宁玛派森堆寺内正在祈颂的藏文印刷版格萨尔祈文之一格萨尔史诗亦说这位世界雄师大王就 C 在此作者把格萨尔王说成是莲花生大师的化身是邬坚白玛之化身参见霍岭大战上部青海民族出版社 1980 藏文版第 12 页 D 威尔马是史诗中格萨尔与岭国最重要的崇拜对象此战神来源乃苯教神灵参见明杰格萨尔史诗中的战神威尔马研究西藏大学硕士学位论文 2007 E 庄严世界大持明之技智慧利剑弓箭为武器此句意旨为格萨尔乃是文殊菩萨的化身手执经书利剑弓箭等结金刚跏趺坐的文殊菩萨形象是其各种幻变化身之一参见久美却吉多杰藏传佛教神明大全青海人民出版社 2001 藏文版第页汉译本参见曲甘完玛多杰藏传佛教神明大全青海民族出版社 2004 第页 76

14 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位降伏尘世魔敌之威力圣者雄师诺布主从眷无余部众一切同呼喊豪言壮语给嗦如雷鸣吉兆飞幡悦耳声中飘坐骑金刚圣马跳舞蹈摧毁障碍怨鬼之性命加持笼罩成就似雨水我等有缘弟子祈供后慈悲加持敬请来此地饮用新鲜甘露之供奉享用如愿美味食品供饮用血与酒水之供奉享用光明香气煨桑供请用绸缎经幡乐器供请用秘密乐空之体验请用象征万物灵器供请用一切平等智慧供悲心思量雄师仁波切毋忘誓言三怙之化身直到证得菩提请相随守护托付事业祈加持您乃大慈大悲之本相持握大悲观音之武器降伏妖魔鬼怪最殊胜消解可怖四魔之苦难 A 智慧心灵深处喷勇猛加持有缘弟子心深处脉丰明界智慧得证果所作所为皆成菩提道 B 伏魔猛烈密咒之威力众生信念扭转向佛教制伏之后吸收为眷属祈赐威力自在之成就 C D 心间吉祥结之密库中打开持辩智慧之伏藏利他事业广大如虚空祈求两业如愿获圆满菩提心性普贤之修习住于甚深金刚殊胜乘高升增益地道现观法立刻解脱见证佛与法此祈文于铁龙年 1880 六月八日由米旁随心显现而写祈愿修行传承之殊圣佛法胜过一切这位世界雄师大 A 此处作者把格萨尔王说成是观音菩萨的化身格萨尔史诗内亦说王语为大悲观世音霍岭大战上部青海民族出版社 1980 藏文版第 12 页身为不变圣文 B 在此作者把格萨尔王说成是文殊菩萨的化身格萨尔史诗亦说殊霍岭大战上部第 12 页意为不动金刚 C 作者把格萨尔王说成是手持金刚菩萨的化身格萨尔史诗亦说手霍岭大战上部第 12 页 D 心间伏藏宁玛派所说修行者心里自然悟道和说出的佛教经文 77

15 关帝信仰与格萨尔崇拜居米旁降央南杰嘉措创作的另一则格萨尔祈文雄师大王诺布占堆之满愿祈愿文写道暨自现清净之地域湛蓝天空似帐篷覆盖空行刹土永愿寺彩虹祥云飘荡中胜乐珍宝宫殿内高居所有至尊天神之上凶恶鬼神之命主尊胜十方之神战神巍玛之精英各种珍宝不计其数百战百胜之神灵成就事业之白色魏玛藏地称作雄师诺布支那称作关老爷 A 居米旁的第二个祈文第三行藏文原文 ཀ ན ས ན ག ང 意译永愿寺音译功门林笔者认为作者在此指的就是帕玛日格萨尔拉康的母寺功德林寺即卫藏永安寺因为居米旁十二岁时 1857 年在桑昂曲林寺出家之后有一年在拉萨朝圣 B文中的 ཝ ར མ 音译魏玛是格萨尔的守舍神作者说此神在藏地称作雄师诺布即格萨尔王在支那汉地称作关老爷即关圣帝君由此得知宁玛派同样把格萨尔与关帝一同视作了藏传佛教重要的护法神二格萨尔在噶举派中的地位在清代藏传佛教格鲁派宁玛派噶举派等宗派内兴起了创作格萨 A 全国格萨尔工作领导小组办公室主编格萨尔研究集刊 6 民族出版社 2003 藏文版第 342 页东噶藏学大辞典中国藏学出版社 2002 藏文版第 896 页 B 东噶洛桑赤烈 78

16 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位尔祈文的高潮噶举派也将格萨尔视作莲花生与三怙主的化身在噶玛噶举派的祖寺楚布寺内至今正在祈颂着第十四世噶玛巴活佛创作的格萨尔煨桑祈文第十四世噶玛巴台乔多吉 A创作的格萨尔王祈文笔者翻译如下吽所现皆善之疆域藏地全境大战神莲花事业之信使 B 黑暗魔怪之克星黄霍尔的震慑者森秦诺布占堆焉紫面持枪切齿者双目珊瑚般赤红睫毛亮如绿松石号称托噶大王亦银色头盔戴顶上各色彩旗装点之坚固金刚大盔甲威风凛凛穿戴之神魂命结无数系右手所持如意宝神奇藤鞭空中挥左手所持镇三界长矛穿刺彩幡飘右侧虎筒尖细内阿噶海螺之声鸣左侧豹囊斑点内 A 台乔多吉噶玛巴黑帽活佛第十四世是位精通新旧密法学识渊博的活佛参见措如次朗藏传佛教噶举派史略王世镇译注宗教文化出版社 2002 第 61 页 B 莲花事业之信使意为莲花生大师的事业与宏愿的传达与执行者格萨尔王 79

17 关帝信仰与格萨尔崇拜箭似野鹿般游动地底掘出之天铁, 铁筒囊内微微震技艺幻化般坐骑, 枣骝之马风疾驰, 金色马鞍九层图, 金色辔索套马口, 马身装点如意宝, 虎豹斑点九宫图, 胸口瑞相龙腾跃, 骑上华丽庄严骥战神千军右侧越, 魏玛万众左侧奔, 弟兄三十与眷属, 来此坐于卡垫上香甜果实盈盈满, 净化焚香点燃之, 供奉极品之煨桑, 鲜花藏香酥油灯, 饮料食物无数量, 酥油面等特供品, 青稞酒坛斟满之, 所需齐全之供品森秦诺布占堆主, 眷属化身一切供违背意愿虔忏悔, 真诚赞美之颂扬, 托付藏地之事业五浊横流之末世, 祈愿邪恶之魔王, 时而变化为上师, 80

18 第三章关帝与格萨尔作为护法神在藏传佛教中的地位佛法精髓被毁灭时而装作地方官挑起战乱夺幸福降伏此等时机到请做结伴之众王妨害吾等瑜伽者仇敌灭而事业护吽降敌英雄主眷属危害妨碍吾等者仇贼强盗之万恶顶上以法镇压之不法魔幻泛滥亦清除浊世众生障法力无边之战神恭请歼灭诸仇魔另外十四世噶玛巴还创作了格萨尔王与眷属欢喜法供胜幡宝幢格萨尔祈文在其书跋处写道如此世界大战神格萨尔诺布占堆的托付事业之祈文在当今浊世祈诵尤其重要再者近来梦兆撰写此文实乃必要之下以董氏苏芒丹增加措所撰祈文为原本精心补全更改而撰著亦十四世噶玛巴台乔多吉所作回向诸恶化解诸善利益增长而开创极乐圆满时节新纪元藏传佛教文化中格萨尔王被视为莲花生的化身赋予了无与伦比的加持力量格萨尔王也被认为是一切诸佛之共相三怙主的化身显现具足了皈依三宝的资格格萨尔王是威尔马的化身成了力量无穷无尽的转轮法王因此可以说格萨尔既是藏传佛教作为大乘金刚乘佛法所追求的大慈大悲度化一切众生大智大慧随顺众生开示佛法又是大勇大威祛除一切污垢障碍的大菩萨的具体形象格萨尔就是传播弘扬藏传佛教至更广大的天地人间以便实现高僧大德在入菩萨行之时所发誓愿度化有情众生的完美形象 81

19 关帝信仰与格萨尔崇拜楚布寺护法殿的格萨尔壁画 ( 笔者摄于 2013 年 9 月 10 日 ) 82

གཞང འབ མ ན ཅ ཞ ག ཡ ན ནམ ད ན དང ས ཐ ག གཞང འབ མ ཞ ས པ ན གཞང ལམ མམ ཁ གསལ བ ར བཤད ན ར བ ལམ ལ ར འམ འབ མ པ ཆགས པར ག གཉ མ གཞང འབ མ བ ཡ ན གཡ ན ང ས ས ཡ ད པའ པར

གཞང འབ མ ན ཅ ཞ ག ཡ ན ནམ ད ན དང ས ཐ ག གཞང འབ མ ཞ ས པ ན གཞང ལམ མམ ཁ གསལ བ ར བཤད ན ར བ ལམ ལ ར འམ འབ མ པ ཆགས པར ག གཉ མ གཞང འབ མ བ ཡ ན གཡ ན ང ས ས ཡ ད པའ པར གཞང འབ མ དང ད འ བཅ ས ཐབས འད ར ག ལ ན བ ད ཀ ས ཚ གས འཕ ད བས ན ད བ གཞང འབ མ དང ད འ འབ ང ར ན གཞང འབ མ ན ས ར ན ནད གཞ ཉ ན ཁ ཡ ད པ ཞ ག དང ས མས ཁ ར བ ད དག ས པ ཞ ག མ ན ཡ ན ན ཡང ད ས མ མང པ ཞ ག ལ ཉ ན ར བཞ ན ཅ ཟ ང