北大武山之巔 i cingur i tjagaraus 排灣族新詩 讓阿淥 達入拉雅之 著
如果水泥取代石板做成了屋瓦 洪國勝 高雄市臺灣山地文化研究會創會長 屏東縣瑪家鄉排灣村 現居地在笠頂山東南方山腳下牛角灣 mapailat地帶 包含排灣paiyuan與射鹿caljisi 高燕tulinau等三部 落 排灣paiyuan部落原居地在鱈葉根山tjanavakung東北方標高約 一千公尺處 隔着南隘寮溪的對岸 幾乎等高度的山坡上 就是 射鹿caljisi部落 由此向北方約四百公尺處 就是高燕tulinau部 落 射鹿caljisi與高燕tulinau二部落 由旗鹽山cekecekes東北 側的kalicekuan移出 而原始居住地在旗鹽山北方懸崖上 稱為 kapadainan 也就是padain族群的發詳地 padain是排灣族最古老部落 傳說是創世女神saljavan降臨之 聖地 在此創造族民 亦是眾神聚集與祭儀發源地 至今 排灣 族與魯凱族的搖籃曲仍然保留ti saljavan i padain 而祭師在祭儀中 所唸之祭詞也會提到padain或kapadainan 可是 因在僻遠山區 自荷據以來 一向被疏忽 相關文獻記載殊少 射鹿caljisi與高燕tulinau二部落由kalicekuan分出 分出的兩代 前 因婚姻關係 大頭目kazangiljan liyuz入贅於taruljayaz家頭目 vavauni 於是padain族群遂轉由taruljayaz家治理 延續padain正統 香火 本詩集作者為taruljayaz後裔rangalu 讓阿淥 達入拉雅 之 自幼跟隨在父親cegav身邊 父親cegav是padain頭目 是鼻 笛 嘴笛 口簧琴 口琴的演奏家 是木板 石板雕刻家 是獵 人 是農夫 是部落歷史典故傳承者 是傳統歌謠演唱者 是石 板屋築建者 精於製刀 造槍 從小就是孤兒的父親cegav集 所有能力於一身 經常為族民解決大小事情 到其他部落談事或 到山上生活 rangalu詩深受傳統意識薰陶 尤其在母語對談與應 2 北大武山之巔 排 灣 族 新 詩 i cingur i tjagaraus
用上, 在同儕中的確是佼佼者 去年五月的一場車禍, 父親 cegav 不幸仙逝, 母親 sauniau 迄今仍然處於昏迷狀態 ; 去年八八大雨, 辛勤重建中的射鹿 caljisi 部落, 除了頭目家的石板屋之外, 皆消失於土石流中 rangalu 強忍着悲傷, 將盤旋在腦際已久的影像, 透過敏銳的思潮, 用筆尖以流暢的母語傾訴 ; 至於翻成中文,rangalu 不咬文嚼字, 也不用華麗辭句, 以樸素的字眼, 輕輕鬆鬆一筆帶過 字裡行間, 諸多神話故事成為可朗誦的詩, 自然流落對外祖父母 父母親 石板屋部落與周遭族民的懷念與不捨, 一篇篇都值得慢慢品味 細細品味 也許有一天, 讀者你會親臨現今排灣村的 padain 部落, 分享濃濃人情味, 然後翻山越嶺到古老的 padain 部落, 陶醉在詩集的意境裡 在此, 引出 rangalu 詩中兩句 : 如果水泥取代石板做成了屋瓦, 那麼, 我們的呼吸是否會順暢? 要往天堂的路該怎麼走? 是否可以回到我心的天堂!, 身繫 padain 族群與 taruljayaz 家族的榮耀,rangalu 在懷念與不捨之外, 最憂心傳統的維護與如何接承, 如果讀者你有所感動, 一起來為 padain 努力吧! 2010.08.08 推薦序 3
承先啟後 繼往開來 與讓阿淥共勉 王春智 頭目賜名langpav 高市社區大學自然生態社指導老師 2003年高市社大 古道 生態 原住民 學分班轉型 成 立自然生態社 透過長期研究原住民文化的洪國勝老師引薦 認 識了李正頭目 也開啟了生態社學員們數年多來 一波波 一群 群猶如鮭魚返鄉潮 或獨行或相邀地前往巴達因caljisi 射鹿部 落 我們心中共同認定 山上的家 巴達因caljisi 射鹿部落 位於屏東縣瑪家鄉 群峰峻嶺 深 山叢林間 車行至舊筏灣部落後 所有上山要用到的 吃的 穿 的 睡的以及影像器材等 都要裝填進背包內 然後步行兩個多 鐘頭才能到達 對於許多新學員 尤其是部分沒有登山經驗 甚 至連重裝都沒揹過的夥伴而言 這一段山路真正考驗著他們的體 力 毅力與決心 也因此每個學期初都會安排上山 除了是團隊 戶外生活的體驗外 最主要是大夥們愛上了巴達因 思念著頭目 和伊娜 李正頭目和伊娜 以及幾位族人回歸巴達因傳統領域 用 祖先農耕與狩獵的方式生活 蒼穹為幕 山林為伍 大地承載其 間 悠遊自在 怡然自得 頭目待人親切 誠懇自然 言談舉止 間 皆呈現著頭目的風範 在缺乏電器化設備的山上 夜晚是不會寂寞的 除了四季 不同變換的滿天星斗 與豐富精采的夜間生態觀察 頭目幽默風 趣 才華洋溢 單管口簫 雙管鼻簫和口琴 樂曲吹奏一一精 通 餘音繞樑娓娓動珥 間奏時 頭目會清唱古調 聲音時而低 沉 時而高昂 轉換音時情感自然流露 雖不明瞭箇中之意 但 悽涼悲愴充塞其間 淪肌浹髓 聞者莫不動容 頭目還有著說不 完的神話故事 撒拉萬創世女神 花豬退洪水 眼睛會殺人的巴 4 北大武山之巔 排 灣 族 新 詩 i cingur i tjagaraus
力 腳踏射鹿溪兩岸的巨人 小鳥啣來三顆巨石 2009 年 5 月, 頭目在排灣村的家附近遭酒駕者撞擊, 急救不及而身故, 伊娜當場昏迷, 意識不清至今還在醫院中療養, 巴達因家族遭逢劇變 痛失大家長 8 月的莫拉克颱風重創台灣南部, 山上的 caljisi 也土石橫流, 幸得頭目親手建造的石板屋還完好存在, 只是通往山區的道路坍塌多處, 至今未通 天災地變 噩禍橫至, 巴達因眾親友無不擔心文化斷層, 與傳統之無以為繼 欣聞頭目的么兒讓阿淥, 整理近幾年的詩作即將出版成書 詳閱其文稿, 著實令人感動 ; 文意間生動醒目 活靈再現, 彷彿又回到山上與頭目在一起的生活歲月, 尋常且安詳, 頗有乃父之風 感動之餘, 誠為排灣族古老文化發祥地之巴達因部落, 傳承有人後繼可期, 額手稱慶歡喜喝采 2010.08.12 推薦序 5
kasegadjuan a na mangtez a caucau rangalu taruljayaz maljimalji a ta kavuvuan a tua ta vuvu anga. sini patjuqulj iten tuluan iten tua aicu a namanguaq aravac a ljavaran. a tyav a tjaisangas ata kinaizuanan i gadju i kavulungan katutazua a i kacuwan na maseqet a ta sipatjatjevelavela a ta ljavaran a kinacalisian. a qinaljan kaizuanan i gadju. ta sipatatulutulu tua ta kakudan itua ta sikacu. na mayatazua a namanguaq a ta inatjevetjeveljan. siayanga na seman djalan iten i tua qaciljaciljay i tua ljaviyaviya atua cacevacevan a djalan a mana na sedjaljep tanuiten a i gadju a caucau. patetucu tara i namaya iten a mapuljat a kamayan a ta singelitjan tua ta pinakazuanan a sicuayan a na igadjugadju a nan katutazua. ljakua izua a mimaulavan a satakudain a ta sepi a malaing aya anga nu qivu uta. piqadjav anga kamayan a qadjaw a tevutja kemasi kacedjas kamayan a gadjugadju a tja inasaljingan. ljakua nakuya ini a masalu tu mapavalivalit anga a ta kakudjan a kacalisian. tapiliqen a talja kaqulidjan i tanuiten a mare a inamacidicidiljan a kaimadjuan niten. atua titen kasegadjuan a na mangtez a caucau. a cinalivatjan nua zikang masavid iten a ljinakeljakev nua cemas nua ta kavuvuan i tanuiten i kacalisian neka numakaya itukudja. kemasi tua ta inalivuan itua ta kaqinaljan i gadju sate iziu a malauz i ljakinakinain ta djangdjangen a semapay sata tinuqutuqulj a kemacu a vaik a matua vaquan a uri ta kaizuanan aicu a ta pinakazuanan a ta likisi a titen a kacalisian cinepuan tua luseq tua djamuq ljakua aicu a ta sipasa nanguaqan a ta sivaikan mavan a na makaya iten a na suljivat a temavelak tua aicu a ta sepi.minljepuljeput a nan a djamuq itua ta pungka a ljavaran kemeljakeljang a nan a ta kakudjan itua 6 北大武山之巔排灣族新詩 i cingur i tjagaraus
感謝我們的祖靈和祖先, 他們傳承給我們如此美好和教導我們這麼重要的語言文化 ; 從前我們所居住的大武山世界, 族人的語言通行流利, 部落原本就居住在高山上, 我們在生活中相互的學習技能, 相處的環境是何等融洽, 更何況我們族人融入天然開闢山林行走在芒草間的碎石路和懸崖斷的古道上, 直到如今或許我們都一樣仍舊還依戀著山中篳路藍縷的痕跡 ; 或者寧願裝作已經忘記和感嘆著說這是我們的命啊! 每天旭日依舊從東邊升起, 我們仍嚮往著山脈的稜線, 但是我們不得不去面對在淺移默化之中, 原住民的習慣一直在改變 我們應該要選擇最適當針對族人最貼切的屬性, 去面對我們的未來, 只因為我們原本就是從山裡來的人 時間的流逝, 在族群裡面我們任何一個人都缺一不可 從我們的原始部落裡移居來到山腳下, 族人篳路藍縷 承先啟後的開闢我們的新天地 原住民所經歷的是淚和血的交織, 但是我們樂天知命的態度, 還是欣然的承受了這命運的安排 ; 我們的語言血脈還在跳動著, 我們的傳統習俗還有些知覺, 即使洪水沖走了家園, 我們依然還記得走過碎石路, 那一段可以在一起努力相互扶持和將盼望寄託於日月星辰時所走過的山中歲月 ; 更值得慶幸的, 直到現在我們還能夠繼續的在使用我們的語言來作交談 本著作書名 北大武山之巔 排灣族新詩, 即是以精簡的詩句來描述作者自幼於山中的生活寫照, 和在射鹿部落的成長經歷, 以及下山前往都市就業工作之後對部落的感念所寫成的新詩 對於過去的歷程, 作者跟許多人是一樣的, 渴望著急於去學習保留我們原住民的習俗文化, 因此有感而發的創作, 而最主要的目的, 無非是希望我們祖先從遠古所流傳至今的原住民語言能 作者序 7
ta inatjevetjeveljan na mapuqenet a nan azua ta vinaikan tua zua qaciljaciljayan a djalan ta inacyucyuran a isamulja a ta inamare a papusalasaladjan katutazua a cavilj. sa na peleva namakaya a nan iten a matjatevelavela tua ta ljavaran patetucu. aicu a qinacuvung anga sinan sunat "i cingur i tjagaraus nua paiwan zuku a vaquan a senai"nuaya avan a temaucykecykel a remikirikitjan a seman senai itua sinljavakan itua inameqacan a qinaljan i gadju i caljisi katutjazua a na puvecik sa masi qaqunuan sa mekurar anga sasav au mamaza i lizuak a ipusengsengan au cinalivatjan anga nua zikan sini isusingelingelitjan tua pinivarung a qinaljan sa zinuluzulu a venecik a saman senai namaya tanuiten uta mapuljat namakelekele a na maqusav a iljaljungu a itulu tua niten a kakudjan a kinacalisian.sa penaula a sivecik anga. au a talja pinaka pazangalan anga mavan aicu a tja ljavaran a tjinuqutjuqulj nua ta kavuvuan anga kemasi mamiling au patetucu ulja na patepalalaut sata si isamulja aicu a ta kakudjan a makaya na sepulinget aya azua vinarungan a na saljinga. a vilivililjan imaza a en a ipu djavadjavai a ipu maljimalji pitua aicu a u inalangan a sunat.turuvu a na kiljivak a na papupicul saka na makaya na maqacuvung aicu a inipusalimanan. atua timun a mapuljat a namaya isamuljamulja tua ta kinacalisiyanan a pakatua ljavaran. mamamav a ta vinarungan. ulja na makaya nu izua tua zua qadjaw anga ulja na makaya masualap a qerepus saka mapacun a qadjaw i taiqayav ulja na madjumak iten tua tjalja kaqulidjan pitanuiten. 8 北大武山之巔排灣族新詩 i cingur i tjagaraus
繼續傳揚 我在這裡要感謝在這本書的製作過程中, 有許多貴人的關心和扶持, 才得以在最後階段完成此作品 感謝洪國勝 (ljaljiarav) 會長 波宏明 (puljaljuyan kalevuan) 主任 王春智 (langpav) 老師 祖母 (tuku tauquculj) 外祖母(sdjam rupavatjes) 石美花 (pailis pacekelj) 阿姨 曾琴妹 (luan patjaljinuk) 阿姨 巫福妹 (kerker pacekelj) 阿姨及吳美姬 (kaljalju) 和李月花 (eleng taruljayaz) 兩位姊姊, 也祝福所有正在努力的關心原住民族語言的族人朋友們, 我相信我們都有著共同的心願, 就是期望著有一天可以撥雲見日, 找回我們最真實的自己 2010.08.26 作者序 9
目錄 Contents 推薦序如果水泥取代石板做成了屋瓦 洪國勝 002 推薦序承先啟後 繼往開來 與讓阿淥共勉 王春智 004 作者序從山裡來的人 李國光 006 卷一外祖父母的哀歌一. 外祖父的哀歌 ( 一 ) sicangicangid a senai ni vuvu( 一 ) 014 二. 外祖父 你的祖父是什麼樣的祖父 vuvu namakudja a su vuvu 016 三. 外祖父的加持 ni vuvu a papuqimang 018 四. 你們說的是誰 tima aza nu syayaya 020 五. 拉哩阿勞的故事 milimilingan tai sa ljaljiarav 022 六. 外祖父的哀歌 ( 二 ) sicangicangid a senai ni vuvu( 二 ) 024 七. 外祖母的哀歌 ( 三 ) sicangicangid a senai ni vuvu( 三 ) 026 卷二雨中河 一. 再一次的翻越過山脊就可以看見天堂 atu intjalj anga a si ilipi tua gadjugadju i mapacun a i kalevelevan 030 二. 放心不下的人 ini a ma'a taula itua vinarungan 034 三. 月幕 qiljasan 036 四. 走夜 remaqezemetjan a vaik 040 五. 祖靈雕刻 vincykan nua kavuvuan 042 六. 雨中的石板屋 itua qudjaqudjaljan a qinaciljay a umaq 044 七. 回家的路 sisa tjumaq a djalan 048 八. 找尋夏日微笑 kemim tua deli ni alja zalangzangan 052 九. 雨中河 a qudjalj i pana 054 十. 霧頭山的霧 qerepus i parasidjan 058 十一. 大鐵盆 rangi(sasavelan) 060 十二. 煤油燈 tinaki 064 十三. 迷霧森林 qerepurepusan a cemecemel 066 十四. 黎明之路 aljian i djalan 068 十五. 姑婆芋 qainguay 070 卷三巴達因頌一. 巴達因頌 zemenger a si senai tua i padain 074 二. 原來 manu 076
三. 布拉冷安之路 pudjalan ni sa pulalengan 080 四. 晨光 cemedjas 084 五. 霧頭山的故事 milimilingan ni parasidjan 086 六. 北大武山之巔 i cingur i tjagaraus 088 七. 原本 最初的吸吮 kaserepan 092 八. 馬勒夫勒夫 maljeveljev 094 卷四獵人詩篇 一. 父親的手 ni kama lima 098 二. 獵人詩篇 ( 一 ) parutjavak nua qemaljuqaljup a caucau( 一 ) 102 三. 獵人詩篇 ( 二 ) parutjavak nua qemaljuqaljup a caucau( 二 ) 104 四. 母親的地瓜園 puvurasian ni kina 106 五. 笛聲 nua pakulalu a ljingav 108 六. 獵人詩篇 ( 三 ) parutjavak nua qemaljuqaljup a caucau( 三 ) 110 七. 獵人詩篇 ( 四 ) parutjavak nua qemaljuqaljup a caucau( 四 ) 112 八. 狩獵 qemaljup 114 卷五思鄉吟一. 秋愁 na petjalizamu itua alja iuragan 120 二. 野百合唱 senai nua kavaluan 122 三. 在我心裡抹上一抹大武山的淨土 sidjuasan a qipu i kavulungan a pitjalad tua u varung 124 四. 心的天堂 a pinivarung a kalevelevan 126 五. 思鄉吟 sisenai a singelitjan tua i qinaljan 130 卷六射鹿人說詩一. 拖延時間 gemula tua zikan 134 二. 門之外 isasav tua paljing 136 三.1984 那一年射鹿人在夜裡說詩 katutjazua salilim a senai itua 1984 a cavilj nua i caljisi a caucau 140 四. 山中談話 ljavaran i gadju 144 附錄排灣語語音符號對照表 148
卷一 外祖父母的哀歌
sicangicangid a senai ni vuvu na tengelay ti vuvu 1 tua sevalitjan nu pacun tanuamen qivu sakamaya a mayatucu lja vuvu amin anga en a nu vuvu ri nu pacun tua sevalitjan a vuvu sazuain sa tjapuljui tua melavalava saka suregiregi a lima tavelaken a mudjingan nua vuvu pitjaiqayav a pacun kelju u sangutjav aya semangut selizen a djaqis nua sevalitjan a vuvu vuvu amin anga en a nu vuvu ai~í na mapaula en aravac kemeljang mun 2008.08 1 vuvu vuvu vuvu 14 北大武山之巔排灣族新詩 i cingur i tjagaraus
外祖父母的哀歌卷一 15