2

Transcription

1 HIỆN THÀNH CÔNG ÁN 1

2 2

3 ĐA O NGUYÊN HY HUYÊ N HIÊṆ THAǸH CÔNG AŃ Bi nh gia : Shohaku Okumura va ca c ta c gia kha c Biên di ch: Thuâ n Ba ch va Huê Thiê n

4 4 HIÊ N THA NH CÔNG A N 1 (Âm) 1- Chư pha p chi vi Phâ t pha p thơ i tiê t 2, tư c hư u mê hư u ngô, hư u tu ha nh, hư u sinh tư, hư u chư Phâ t, hư u chu ng sinh. 2- Khi va n pha p phi thuô c nga chi thơ i tiê t 3, vô mê vô ngô, vô chư Phâ t, vô chu ng sinh, vô sinh vô tư. 3- Phâ t đa o nguyên bô n khiêu xuâ t phong kiê m 4, cô hư u sinh diê t, hư u mê ngô, hư u chu ng sinh dư Phâ t. 4- Tuy ngôn như thi, hoa vu a i ti ch nhi điêu la c, tha o vu khi hiê m nhi to ng sinh 5.Cươ ng vâ n tư ki tu chư ng va n pha p vi mê, va n pha p tiê n tiê n tu chư ng tư ki vi ngô. 1 Công A n nguyên chi công phu chi a n đô c, tư c pha p qui ho a điê u văn. Thiê n tông ta ki di biê u đa t sư vâ t đi ch tuyê t đô i ti nh hoă c Phâ t Tô khai thi đi ch đa o li, ngư lu c vâ n đa p. Hiê n Tha nh Công A n y chi hiê n tiê n đi ch nhâ t thiê t sư vâ t, ngư ngôn, ha nh vi đă ng đô biê u đa t kha n Phâ t Tô khai thi đi ch đa o li, đô t hiê n kha n cai sư vâ t đi ch tuyê t đô i ti nh ho a chân thâ t ti nh. 2 Pha p, Pha n ngư dharma, ta i Phâ t gia o trung hư u đa tă ng y tư, gia li, y chi sư vâ t. Chư pha p, tư c chư chu ng sư vâ t, nhâ t thiê t sư vâ t ho a tô n ta i. 3 Va n pha p dư chư pha p đô ng nghi a, tư c va n sư va n vâ t chi y. 4 Phong, tư c phong phu ; Kiê m tư c tiê t kiê m, y chi đa dư qua hoă c hư u dư vô đi ch đô i lâ p quan hê. [Hoa nh Tri Qua ng lu c] quyê n nhi viê t: Gia môn phong kiê m lâm thơ i du ng. 5 Gia Tha i Phô Đăng Lu c quyê n nhi thâ p ngu viê t: Vâ n: Như ha thi ho a thươ ng gia phong? Sư (Ngưu Đâ u Tinh) vân: Hoa to ng a i ti ch la c, tha o tru c khi hiê m sinh.

5 HIÊ N THA NH CÔNG A N (Nghi a) 1- Khi ca c pha p đều là Phật pha p tư c có mê có ngộ, có tu hành, có sinh tử, có chư Phật có chúng sinh. 2- Khi va n pha p không có ngã nhâ t đi nh thì không mê không ngộ, không chư Phật, không chúng sinh, không sinh không tử. 3- Vì Phật đa o nguyên bô n vượt qua nhiều và thiê u, nên có sinh diệt, có mê ngộ, có chúng sinh và Phật. 4- Vì thê hoa rụng dù ưa thích; cỏ mọc dù cha n ghe t. Mang tư ky đê n va n pha p đê tu chư ng là mê. Va n pha p đê n và qua đó tu chư ng tư ky là ngộ. 5

6 Đa i ngô mê gia vi chư Phâ t, đa i mê ngô gia vi chu ng sinh. Ca nh hư u ngô thươ ng đă c ngô chi ha n, mê trung hư u mê chi ha n. 5- Chư Phâ t chi nh vi chư Phâ t chi thơ i, vô nhu tri gia c tư ki chi vi chư Phâ t. Nhiên tă c, ki vi chư ng Phâ t gia, chư ng Phâ t nhi bâ t hưu chi. Cư thân tâm kiê n thu (hi nh) să c 6, cư thân tâm thi nh thu âm thanh, tuy vi hô i thu, nhiên phi như ki nh trung a nh a nh, phi như thu y dư nguyê t chi du. Chư ng nhâ t phương thơ i 7, la nh nhâ t phương tă c a m. 6- Sơ vi ho c Phâ t đa o gia, tư c ho c tư ki da. Ho c tư ki gia, tư c vong tư ki da. Vong tư ki gia, vi va n pha p sơ chư ng da. Vi va n pha p sơ chư ng gia, tư c lê nh tư ki chi thân tâm câ p tha nhân chi thân tâm thoa t la c da 8. Nhươ c hư u ngô ti ch hưu yê t 9, tư c lê nh hưu yê t chi ngô ti ch trươ ng trươ ng lưu xuâ t. 6 Să c, Pha n ngư rupa, nguyên y chi hư u hi nh chi vâ t, tư c nha n tinh sơ năng kiê n đa o đi ch nhâ t thiê t hư u hi nh đi ch vâ t châ t tô n ta i ho a hiê n tươ ng 7 Chư ng, tư c ngô chư ng, triê t ngô. 8 Thoa t la c, ta i gia li, kha ta c gia i thoa t gia i; Thân tâm thoa t la c, tư c thân tâm đă c đa o gia i thoa t, diê c tư c thiê n tông kinh thươ ng gia ng đi ch khai ngô hoă c ngô đa o 9 Ngô ti ch, tư c ngô chư ng đi ch ti ch tươ ng. 6

7 Người đa i ngộ mê lầm là chư Phật. Người đa i mê trong gia c ngộ là chúng sanh. La i nữa, có người ngộ vượt trên ngộ và có người mê trong mê. 5- Phật đích thư c là Phật thì không cần thâ y mình là Phật. Tuy nhiên, ca c ngài là bậc toàn gia c không ngư ng hiện thành Phật. Khi thâ y màu sắc và nghe âm thanh với toàn thê thân tâm, se trư c nhận một ca ch tường tận, nhưng không giống như a nh pha n chiê u trong gương hay bóng trăng trong nước. Khi chư ng ngộ bên này bên kia se mờ tối. 6- Người học Phật đa o tư c học về tư ki. Học tư ki tư c buông bỏ tư ki. Buông bỏ tư ki là va n pha p được chư ng nghiệm. Người chư ng nghiệm va n pha p tư c buông bỏ thân tâm mình và thân tâm người. Nê u vê t ti ch chư ng ngộ không co n lưu giữ, tư c chư ng ngộ không đê la i dâ u vê t se tiê p tục lưu xuâ t. 7

8 7- Nhân thu y câ u pha p thơ i, tă c viê n li pha p chi biên tê ; pha p ki chi nh truyê n vu tư ki thơ i, tư c vi bô n phâ n nhân da 10. Nhân thư a chu nhi ha nh, cư mu c thi nga n, ngô di vi nga n di, phu thi chu thơ i, tư c tri chu ha nh. Như thi chi li, loa n tươ ng thân tâm nhi biê n khă ng va n pha p 11, tă c ngô châ p tư tâm tư ta nh vi thươ ng tru. Như năng thân qui ha nh li vu ca li 12, tă c kha liê u tri va n pha p bâ t thuô c nga chi đa o li. 8- Tân nhiên tha nh hôi, bâ t phu c ca nh tha nh tân. Tuy nhiên như thi, bâ t đă c kiê n thu hôi hâ u tân tiê n. Đang tri tân tru tân chi pha p vi 13, hư u tiên hư u hâ u; tuy hư u tiê n hâ u, tiê n hâ u tê đoa n. Hôi tru hôi chi pha p vi, hư u hâ u hư u tiê n. Như bi chi tân nhiên tha nh hôi hâ u bâ t phu c ta i tha nh tân cô, nhân chi tư hâ u, bâ t phu c hô i sinh. Nhiên tă c, bâ t ngôn sinh nhi tư gia, Phâ t pha p chi đi nh thuyê t da, cô ngôn bâ t sinh. 10 Bô n phâ n nhân, ta i gia li, tư c chi di triê t ngô đa o tư ki chi ba n lai diê n mu c đi ch nhân. 11 Biê n khă ng, tư c tư biê n thu khă ng. Thư nhâ t tư, thươ ng kiê n vu [Cha nh Pha p Nha n Ta ng] ca c quyê n. 12 Ha nh li, đô ng ha nh li, ta i thiê n tông, tư c chi thiê n tăng môn đi ch tu ha nh sinh hoa t ho a ha nh vi sư ti ch. Ca li, tu c ngư, gia li đi ch y tư, y chi đang xư, ba n lai diê n mu c. Thân qui, kha gia i thi ch vi thiê p câ n, bâ t phân li. 13 Pha p vi, tư c sư vâ t đi ch ba n thê, ba n thân. 8

9 7- Bước đầu cầu pha p thì càng xa. Khi được cha nh truyền chân pha p tư c thành bô n phận nhân 14. Ngồi trên thuyền đang đi, nê u nhìn bờ ta thường lầm cho là bờ đang cha y. Nê u nhìn thuyền [so với mặt nước] se thâ y là thuyền đang đi. Tương tư, khi nhận thư c ca c pha p với thân tâm loa n tươ ng, se lầm châ p cho tư tâm tư ta nh thường trụ. Đào sâu tu tập trơ về ngay đây và bây giờ, se liê u tri va n pha p không có ngã nhâ t đi nh. 8- Củi biê n thành tro. Tro không thê thành củi trơ la i. Tuy nhiên, chúng ta không nên xem tro là sau và củi là trước. Củi trụ ơ pha p vi 15 của củi, trước sau 16 như vậy. Tuy có trước có sau, trước sau đư t đoa n [độc lập]. Tro ơ pha p vi của tro trước sau như vậy. Vì củi không bao giờ trơ thành củi trơ la i sau khi cha y ra tro, cho nên người se không sống trơ la i sau khi chê t. Tuy nhiên, trong Phật pha p không nói là sinh rồi tử, nên nói bâ t sanh. 14 La ngươ i triê t ngô, gă p la i Ba n lai diê n mu c. 15 Ba n thân la cu i. 16 Qua khư, vi lai. 9

10 Tư nhi bâ t phu c hô i sinh gia, pha p luân chi sơ đi nh chi Phâ t chuyê n da 17, cô vân bâ t diê t. Sinh na i nhâ t thơ i chi pha p vi da, tư diê c na i nhâ t thơ i chi pha p vi da, ti như Đông Xuân. Bâ t tư Đông hâ u nhi Xuân, bâ t ngôn Xuân hâ u nhi Ha. 9- Nhân chi đă c ngô, như nguyê t a nh thu y, nguyê t bâ t thâ p, thu y bâ t pha. Quang tuy qua ng đa i, a nh vu thô n xi ch chi thu y, toa n nguyê t di thiên, ki a nh tha o lô, diê c tu c nhâ t tri ch chi thu y. Ngô bâ t pha nhân gia, như nguyê t bâ t xuyên thu y. Nhân bâ t nga i ngô gia, như tri ch lô bâ t nga i thiên nguyê t da. Thâm gia, cao chi phâ n lươ ng da. Thơ i tiê t chi trươ ng đoa n, đang kiê m điê m đa i thu y tiê u thu y, biê n thu thiên nguyê t chi qua ng hiê p da. 10- Pha p thươ ng vi tham ba o vu thân tâm 18, di vi pha p di ma n tu c; pha p nhươ c sung tu c thân tâm, thươ ng gia c pha p chi bâ t tu c. Như nhân thư a thuyê n xuâ t vô sơn chi ha i, thiêu vo ng tư phương, tă c kiê n ha i duy viên hi nh, ca nh bâ t kiê n bâ t đô ng chi tươ ng. 17 Pha p luân, tư c Chuyê n Luân Tha nh Vương sơ tri đi ch nhâ t chu ng kha di ta p toa i nhâ m ha đông tây đi ch vu khi, ta i Phâ t gia p, chuyê n chi Phâ t đa đi ch thuyê t pha p. Phâ t chuyê n, tư c Phâ t chuyê n pha p luân chi y. 18 Tham ba o, ta i gia li kha ta c sung ma n, tu c cu gia i. 10

11 Đây là ca ch Phật chuyê n Pha p luân không nói tử rồi sanh, nên nói bâ t diệt. Sanh ơ pha p vi của sanh; tử ơ pha p vi của tử, giống như mùa đông và mùa xuân. Chúng ta không nghĩ sau đông là xuân và sau xuân là ha. 9- Một người gia c ngộ, giống như trăng pha n chiê u trong nước. Trăng không bi ướt; nước không xao động. Sư c sa ng tuy rộng lớn, a nh trăng vẫn pha n chiê u trong một giọt nước. Nguyên mặt trăng trên bầu trời pha n chiê u trong một giọt sương đầu ngọn cỏ. Gia c ngộ không phương ha i tới người, như mặt trăng không đâm xuyên nước. Người không trơ nga i gia c ngộ, như giọt sương không ngăn nga i mặt trăng trên trời. Độ sâu [của giọt sương] ty lệ với chiều cao [của mặt trăng]. Mô i sư pha n chiê u lâu dài hay chóng va nh pha i xem nước lớn hay nhỏ, se biện được trăng trên trời rộng hay he p. 10- Khi pha p chưa thâ m nhuần thân tâm hoàn toàn, ta cho là đã đủ. Nê u pha p tràn đầy thân tâm, ta nghĩ vẫn co n thiê u. Ví như khi giương buồm ra khơi mắt nhìn không thâ y bờ và trông bốn phía chân trời giống như vo ng tro n, không có đường ne t. 11

12 Nhiên tă c đa i ha i ki phi viên hi nh, diê c phi phương hi nh, di ki ha i đư c 19, vô hư u cu ng tâ n, (kiê n) như cung điê n, (kiê n) như anh la c 20. Duy nha n sơ câ p, nhi kiê n ha i vi viên hi nh. Như bi cô, va n pha p diê c nhiên, trâ n trung ca ch ngoa i 21, tuy bi chư đa da ng tươ ng, nhân giai chi kiê n thu hô i thu tham ho c nha n lư c chi sơ câ p da. Nhươ c du c tri hiê u va n pha p chi gia phong, đang tri phương hi nh viên hi nh chi ngoa i, ca nh hư u ha i đư c sơn đư c 22, vô cu ng vô tâ n, nha n ngoa i ca nh hư u thê giơ i. Phi đa n thân ba ng như thư, đang tri đang ha nhâ t niê m, nhâ t tri ch chi 11- Ngư du thu y trung, thu y vô tê nhai; điê u phi thiên không, thiên vô giơ i ha n. Nhiên tư ti ch di lai, ngư bâ t li thu y, điê u bâ t li thiên. Duy du ng đa i chi thơ i tă c sư đa i, du ng tiê u chi thơ i, tă c sư tiê u nhi di. Như thi đâ u đâ u vô hư u bâ t tâ n chi biên tê, xư xư vô bâ t đa p phiên, nhiên điê u nhươ c xuâ t thiên, đang tư c tư chi; ngư nhươ c xuâ t thu y, diê c đang tư c tư chi. 19 Ha i đư c, tư c ha i đi ch công du ng ho a đă c châ t. 20 Anh la c, Pha n ngư keyura, du ng châu ngo c, kim ngân đă ng biê n chê nhi tha nh đi ch nhâ t chu ng trang sư c phâ m. Phâ t kinh gia ng, ngư kiê n thu y như anh la c hoă c như cung điê n. 21 Trâ n trung, tư c trâ n thê chi trung; ca ch ngoa i, tư c trâ n thê chi ngoa i. Trâ n trung ca ch ngoa i, ta i gia li, tư c chi thê gian dư xuâ t thê gian, hoă c thê gian pha p dư xuâ t thê gian pha p. 22 Sơn đư c, tư c sơn đi ch công du ng ho a đă c châ t. 12

13 Tuy nhiên đa i dương không pha i hình tro n cũng không pha i hình vuông, đặc ti nh vô cùng tận. Đối với ca giống như cung điện, đối với chư thiên như chuô i anh la c. Đối với chúng ta, xa tới đâu mắt có thê nhìn được thì giống như hình tro n. Va n pha p đều như thê. Ơ cõi hồng trần này, thê gian và xuâ t thê gian, có muôn ngàn tướng da ng; chúng ta chi có thê thâ y và hiê u xa tới đâu tùy năng lư c tham học. Nê u muốn hiê u gia phong 23 của va n pha p, pha i biê t có hình vuông hình tro n trên núi ngoài biê n, vô cùng vô tận, và ngoài tầm mắt vô số cõi giới kha c. Điều này không những đúng về ngoa i giới mà co n đúng ngay trong một niệm hay chi trong một giọt nước. 11- Ca bơi dù cho xa tới đâu, nước vô cùng không bờ me. Chim bay dù cao tới đâu, bầu trời vô tận không giới ha n. Chi khi nhu cầu của chim hay ca lớn thì pha m vi lớn, nhu cầu nhỏ thì pha m vi nhỏ. Mô i con ca hay chim chưa bao giờ không tận dụng hê t mình và bay hay lội dũng mãnh khắp nơi. Tuy như thê, nê u chim bay khỏi bầu trời hay ca rời khỏi nước se chê t. 23 Thư c ta i. 13

14 Đang tri (ngư) di thu y vi mê nh, (điê u) di thiên vi mê nh. Hư u di điê u vi mê nh gia, hư u di ngư vi mê nh gia. Di mê nh vi điê u, di mê nh vi ngư. Thư ngoa i, ca nh kha tiê n bô (ngôn chi). Hư u tu chư ng, hư u tho gia mê nh gia 24, (ki li ) diê c giai như thi. 12- Nhiên tă c, tha ng nhươ c ngư cu ng cư u thu y hâ u nhi du thu y, điê u cu ng cư u thiên hâ u nhi phi thiên, tă c vu thu y vu thiên giai bâ t đă c đa o, bâ t đă c xư. Nhươ c đă c thư sơ, tă c thư ha nh li tu y chi nhi hiê n tha nh công a n; nhươ c đă c thi đa o, tă c thư ha nh li tu y chi nhi hiê n tha nh công a n 25. Thư đa o thư sơ, phi đa i phi tiê u, phi tư phi tha, phi tiên hư u, diê c phi kim hiê n, cô hư u như thư (chi li ) da. Nhiên tă c nhân nhươ c tu chư ng Phâ t đa o, tư c đă c nhâ t pha p thông nhâ t pha p da, ngô nhâ t ha nh tu nhâ t ha nh da. Di chi hư u xư sơ, đa o thông đa t, nhi sơ tri chi ca nh chi bâ t minh gia, ca i thư tri dư Phâ t pha p chi cư u ca nh đô ng sinh đô ng tham cô da. 24 [Đa i Tri Đô Luâ n] quyê n tam thâ p ngu vân: Mê nh căn tha nh tư u, cô danh vi tho gia mê nh gia. 25 Hiê n Tha nh Công A n, ta i gia li đang ta c đô ng tư gia i, chi lê nh tư ki chi bô n lai diê n mu c đă c di hiê n tha nh. 14

15 Đối với ca nước là sư sống; đối với chim bầu trời là sư sống. Chim là ma ng sống, ca là ma ng sống. Ma ng sống là chim, ma ng sống là ca. Chúng ta pha i vượt qua chô này. Có tu chư ng cũng giống như có thành tư u ma ng sống. 12- Nê u trường hợp ca cố đê n tận cùng biê n khơi hay chim gắng đê n cùng tột bầu trời, chúng se không tìm gặp đường hướng hay chô nơi. Nê u nhận ra chô này, ca ch sống [hành ly ] hă ng ngày se hiện thành công a n. Nê u nhận ra đường đa o này, ca ch sống [hành ly ] hă ng ngày se hiện thành công a n. Đường đa o này, chô này không lớn cũng không nhỏ, không ta cũng không người, không có tư trước, cũng không mới xuâ t hiện bây giờ, và chi là như thê. Cũng vậy, khi một người tu chư ng Phật đa o, tư c được một pha p [tu] se thông suốt pha p [tu] đó, gặp một ha nh [tu] se hê t lo ng tu ha nh đó. Vì trong đây là chô này, và vì đường đa o thông đa t, nên ranh giới ca i biê t không rõ ràng cố đi nh; ly do ca i biê t pha t sinh đồng thời với thâm nhập Phật pha p. 15

16 Thiê t vâ t di đă c xư vi tư ki chi tri kiê n, di lư tri vi tri chi. Chư ng cư u tuy tư c hiê n tha nh, nhiên mâ t hư u vi tâ t hiê n tha nh 26 ; hiê n tha nh bâ t tâ t (như thư ) da. 13- Ma Cô c Sơn Ba o Triê t thiê n sư 27 du ng phiê n tư, thơ i tăng lai vâ n: Phong ti nh thươ ng tru, vô xư bâ t chu, ho a thươ ng di ha ca nh du ng phiê n tư. Sư viê t: Như chi tri phong ti nh thươ ng tru chi li, khươ c bâ t tri vô xư bâ t chu đê đa o li. Tăng viê t: Như ha thi vô xư bâ t chu đê đa o li? Thơ i sư chi qua n sư phiê n. Tăng lê ba i 28. Phâ t pha p chi chư ng nghiê m, chi nh truyê n chi hoa t lô, ki như thi da. Di thi thươ ng tru gia nhi ngôn vô tu sư phiê n, bâ t du ng thơ i nhi ngôn hư u phong xuy gia, thư c bâ t tri thươ ng tru, diê c bâ t tri phong ti nh da. Phong ti nh di ki thươ ng tru cô, Phâ t gia chi phong hiê n tha nh đa i đi a chi hoa ng kim, tham thu c trươ ng ha chi tô la c Mâ t, nô i ta i chi y ; mâ t hư u, tư c nô i ta i đi ch nô i dung. Ta i gia li, tư c chi nô i chư ng sơ đă c đi ch đông tây. 27 Ma Cô c Ba o triê t (sinh tô t bâ t tươ ng), Ma Tô chi pha p tư. 28 Thư vâ n đa p kiê n vu [Liên Đăng Hô i Yê u] quyê n tư Ma Cô c chương. 29 Phâ t kinh trung thươ ng kiê n Biê n đa i đi a vi hoa ng kim, biê n ha i thu y vi tô la c cu. [Viên Ngô ngư lu c] quyê n thâ p tam da thuyê t: Gia o trươ ng giang vi tô la c, biê n đa i đi a vi ta c hoa ng kim. 16

17 Không nên nghĩ ră ng đa t đê n chô này là tri kiê n riêng của mình và đa t được qua kiê n thư c. Cho dù chư ng ngộ hiện thành tư c thì, nhưng điều ẩn mật la i không hiện ra cụ thê. Ta i sao pha i hiện thành rõ ràng? 13- Thiền sư Ba o Triệt ơ núi Ma Cốc đang phe phẩy qua t. Một vi tăng đê n thưa, Ta nh gió thường trụ, hiện hữu trùm khắp. Ta i sao ngài la i pha i qua t? Thiền sư nói, Ông chi biê t ta nh gió thường trụ 30, ông không biê t nghĩa ly trùm khắp 31. Tăng hỏi, Thê nào là nghĩa ly trùm khắp? Thiền sư chi tiê p tục qua t. Tăng la y xuống. Chư ng nghiệm Phật pha p và hoa t dụng của đa o trong sư truyền thư a chân cha nh là như thê. Nói ră ng ta nh gió thường trụ nên không cần pha i qua t, và vẫn ca m nhận được gió dù không qua t, qua là không biê t gì về thường trụ cũng như ta nh của gió. Vì ta nh gió thường trụ, nên ngọn gió Phật gia se hiện đa i đi a thành vàng ro ng và biê n sông dài thành tô la c. 30 Thê. 31 Du ng. 17

18 18

19 I- TIỂU SỬ ĐẠO NGUYÊN VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA HIỆN THÀNH CÔNG ÁN Thiê n sư Đa o Nguyên sinh năm 1200 ta i Kyoto, thân phu la thư ký cho hoa ng đê va Đa o Nguyên la cha u nô i cu a thu tươ ng. Thân phu mâ t khi nga i đươ c hai tuô i va mẹ mâ t khi lên ta m. Thân mẫu qua đơ i đa thu c hô i Đa o Nguyên tư quyê t đi nh theo Phâ t la m tăng. Năm mươ i ba tuô i nga i tho giơ i xuâ t gia ta i chu a Viên Gia c, nu i Tỷ Duê, gâ n Kyoto, thuô c Thiên Thai tông. Tuy vâ y nga i không ha i lo ng vơ i ca ch tu tâ p Tỷ Duê va rơ i chu a va o năm mươ i ba y tuô i. Trong tư truyê n, câu hỏi cu a Đa o Nguyên liên quan đê n gia o lý Đa i thư a nguyên thu y vê Phâ t ta nh, râ t quan tro ng trong tông Thiên Thai thơ i đó. Gia o lý Ba n gia c pha p môn cu a Thiên Thai tông xa c đi nh tâ t ca chu ng sinh hư u ti nh va vô ti nh đê u la Phâ t đa tha nh, vi tâ t ca đê u có Phâ t ta nh. Nhưng Đa o Nguyên đặt vâ n đê ta i sao tâ t ca chư Phâ t câ n khai mơ đươ ng Đa o - ti m tâm va tu tâ p nê u la Phâ t đa tha nh? Đa o Nguyên đa tham kiê n nhiê u bâ c thâ y, nhưng không ai tra lơ i la m nga i ha i lo ng. 19

20 Đa i sư Ko in ba o nga i có thê ti m đươ c câu tra lơ i qua tu Thiê n. Đa i sư Ko in cũng khuyên nga i qua Trung Hoa, nơi đươ c xem la chiê c nôi tu Thiê n chi nh thô ng. Vâng lơ i, năm mươ i ba y tuô i nga i rơ i tu viê n Thiên Thai nu i Tỷ Duê va gia nhâ p tăng đoa n ơ chu a Kiê n Nhân, tha nh lâ p năm 1202, thiê n viê n đâ u tiên ơ Nhâ t, va tô khai sơn la thiê n sư Minh Am Vinh Tây ( ), ngươ i đâ u tiên mang thiê n Lâm Tê tư Trung Hoa vê Nhâ t. Đa o Nguyên tu ơ Kiê n Nhân sau khi Vinh Tây ti ch, vơ i đê tư cu a Minh Tây la Minh Toa n ( ) đê n năm 23 tuô i. Sau đó nga i đê n Trung Hoa, tu tâ p ta i chu a Thiên Đô ng dươ i sư chi da y cu a sư tru tri, Wuji Liaopai ( ) theo tông Lâm Tê. Năm sau khi Liaopai ti ch Đa o Nguyên rơ i Thiên Đô ng đi tham kiê n ca c thiê n viê n. Qua mươ i năm đâ u tiên tu thiê n Lâm Tê, không vi thâ y na o gặp trong giai đoa n na y la chân sư cu a nga i. Đu ng lu c bỏ ý đi nh ti m đa o va trơ la i Nhâ t, nga i đươ c tin mô t vi cao tăng vư a tâ n phong tru tri chu a Thiên Đô ng. Mu a hè năm 1225 nga i trơ la i Thiên Đô ng va gặp Như Ti nh ( ), ngay lâ n diê n kiê n đâ u tiên, nga i biê t đây la vi chân sư nga i đa mâ t nhiê u năm ti m kiê m. Cũng trong tha ng gặp gơ may mă n đó vi thâ y đâ u tiên Minh Toa n viên ti ch. Đa o Nguyên tiê p tu c tu tâ p vơ i Như Ti nh trong hai năm, trơ vê Nhâ t năm 1227, sau khi đươ c Như Ti nh â n chư ng theo tông Ta o Đô ng. 20

21 Sau khi trơ vê Nhâ t Nga i tiê p tu c tu tâ p ơ chu a Kiê n Nhân, nhưng rơ i tu viê n năm 1230 vi thâ y lô i tu theo Lâm Tê không cho phép nga i du ng công theo ca ch riêng cu a mi nh, va nhâ n thâ y ngươ i tu ơ Kiê n Nhân đa đa nh mâ t tinh thâ n tu tâ p thiê n tông chân cha nh do Vinh Tây sa ng lâ p. Sau khi rơ i chu a Kiê n Nhân, nga i tu tâ p đô c cư va i năm trong ngôi thâ t nhỏ ơ Fukakusa, mô t ngôi la ng thuơ đó la ngoa i ô tha nh phô Kyoto. Tuân giư lơ i nguyê n giu p ngươ i tu thiê n, nga i viê t Phô Khuyê n To a Thiê n Nghi năm 1227, ngay sau khi tư Trung Hoa trơ vê. Ba năm sau khi ẩn tu, lu c ba mươi mô t tuô i nga i viê t Biê n Đa o Thoa i, đưa ra mươ i ta m câu hỏi va đa p vê thiê n tâ p theo lơ i da y cu a đư c Phâ t. Ho c nhân bă t đâ u đê n vơ i nga i, va năm 1233 nga i tha nh lâ p chu a Hưng Tha nh. Năm 1233 nga i bă t đâ u viê t la i Phô Khuyê n To a Thiê n Nghi, ba n tha o gô c co n ta ng trư ta i chu a Vi nh Bi nh như quô c ba o. Mu a an cư đâ u tiên ơ Hưng Tha nh Tư nga i trươ c ta c bô luâ n ngă n Ma-ha Ba t-nha Tâm Kinh. Sau đó va o mu a thu năm 1233 nga i viê t Hiê n Tha nh Công Án da nh cho cư si. Nga i tu ơ chu a Hưng Tha nh trong mươ i năm cho đê n khi chuyê n đa i chu ng tơ i Echizen va khai sơn Đa i Phâ t tư (sau này đổi tên là Vĩnh Bi nh tự) năm Nga i 21

22 la m viê c mươ i năm nư a đê lâ p tư viê n trong nu i xa vă ng Echizen, va trươ c ta c nhiê u ta c phẩm đê n cuô i đơ i va o năm Có thê la va o năm 1253 nga i viê t la i Hiê n Tha nh Công Án, lâ n đâ u đa sa ng ta c khi co n trẻ, trươ c khi đưa va o chương đâ u Cha nh Pha p Nha n Ta ng. Nga y nay, mô t sô ho c gia cho la nga i không ha i lo ng ba y mươi lăm chương Cha nh Pha p Nha n Ta ng va đi nh viê t la i tha nh mô t trăm chương. Ho cho la nga i chi viê t la i có mươ i hai chương va không thê hoa n tha nh trươ c khi viên ti ch. 22 LỜI BÌNH CỦA HAKUUN YASUTANI CHÁNH PHÁP NHÃN TẠNG LÀ GÌ? Cha nh Pha p Nha n Ta ng la Phâ t đa o. Nhiê u ngươ i biê t đư c Phâ t Thi ch Ca ơ hô i Linh Thư u đa nói: Ta có Cha nh pha p nha n ta ng, Niê t Ba n diê u tâm, thư c tươ ng vô tươ ng, bâ t lâ p văn tư va gia o ngoa i biê t truyê n, Ta nay trao cho Ma Ha Ca Diê p. Như vâ y Phâ t pha p cha nh truyê n đươ c go i la Cha nh pha p nha n ta ng. Cha nh pha p không pha i điê u gi tương đô i ngươ c la i vơ i ta pha p. Toa n vũ tru chi la cha nh pha p, ma y may không mô t ti vê t cu a nga. Cha nh la thê giơ i bi nh đă ng tuyê t đô i. Pha p la thê giơ i sai biê t tuyê t đô i. Ý nghi a cu a tư tuyê t đô i không chi la mô t ca ch nhâ n ma nh. Tuyê t đô i nghi a la toa n pha p giơ i la bi nh đă ng, toa n pha p giơ i

23 la sai biê t. Vi vâ y bi nh đă ng va sai biê t luôn luôn đô ng gia tri, hoặc đu ng hơn la mô t. Ngay ca go i la hai mặt cu a mô t viê c cũng không đươ c. Khi ta nói bi nh đă ng thi bi nh đă ng hoa n toa n dung na p như ng sai biê t (mà không loại trừ), va như ng sai biê t không co n chỗ xuâ t đâ u. Đó la bi nh đă ng tuyê t đô i. Cũng vâ y, khi nói sai biê t, như ng sai biê t hoa n toa n phu lâ p ti nh bi nh đă ng (mà không ba c bo ) va bi nh đă ng không co n chỗ lô diê n. Đó la sai biê t tuyê t đô i. Tuy vẫn la tư ngư nhưng bi nh đă ng va sai biê t du ng trong Phâ t pha p hoa n toa n kha c vơ i nghi a thông thươ ng. Nói hê t yê u chi Phâ t pha p trong mô t câu la Phâ t ti nh / bi nh đă ng, nhân qua / sai biê t. Nói go n hơn la không, nhân va duyên. Không la bi nh đă ng; Nhân va duyên la sai biê t. Trong Phâ t pha p tư bi nh đă ng la ta nh Không; va tư sai biê t la hi nh tươ ng có như ng đặc ti nh cu thê. Thuâ t ngư Ta o Đô ng la cha nh vi (tuyệt đối) va thiên vi (tương đối) 32. Cha nh vi như con trâu să t không xương, không da. Thiên vi như con trâu đâ t có đâ u, có sư ng. Cha nh vi như có trâu la m bằng să t va xem toa n thê đê u la să t, không thâ y kha c giư a da va xương. Thiên vi như có trâu la m bằng đâ t va xem la con trâu, tư c có sư ng, có đâ u. 32 Thuô c vê Ngu Vi Quân Thâ n, tông chi tông Ta o Đô ng Trung Hoa cu a tô Đô ng Sơn Lương Giới ( ). 23

24 Đo c Cha nh Pha p Nha n Ta ng pha i bằng ca thân tâm. Nhưng trươ c hê t pha i thâ y bằng mă t gia c ngô. Mơ mă t gia c ngô la mơ cha nh pha p nha n, chẻ đôi ra tha nh Cha nh nha n (tức huệ nhãn) va Pha p nha n. Mơ cha nh nha n la mơ mă t bi nh đă ng tuyê t đô i. Nhâ n ra không mô t pha p đê thâ y trong toa n thê vũ tru thi con mă t vô minh sẽ diê t, tư c chư ng nghiê m ta nh không: Nu i không la nu i, sông không la sông thư c sư hiê n ba y 33. Đó chi nh la bi nh đă ng tri cu a Bô -ta t Văn-thu, tư c căn ba n tri. Du sơ ngô mỗi ngươ i có ca n có sâu, thâ m chi mơ i thoa ng thâ y chân ta nh cũng la khai mơ mă t bi nh đă ng. Mơ Pha p nha n la mơ mă t sai biê t tuyê t đô i. Đó la nha y tư Không mô t vâ t 34 qua ca nh giơ i kho ta ng vô tâ n. Đó la đê n nơi nhâ t cư nhâ t đô ng cu a hiê n hư u duyên khơ i tru ng tru ng hiê n lô. Đây chi nh la diê u quan sa t tri, tư c sai biê t tri cu a Phô Hiê n, tri tuê kê tiê p. Vê Cha nh nha n va Pha p nha n, mô t mă t la ca hai mă t va ca hai mă t chi la mô t mă t. Đây chi nh la cha nh pha p nha n, tư c la Phâ t nha n, nha n kiê n cu a Đư c Thi ch-ca Mâu-ni. 33 Câu cu a thiê n sư Thanh Nguyên Duy Ti n: Trước đây 30 năm chưa ngô, ta thâ y nu i sông la nu i sông. Vê sau gă p thiê n hư u tri thư c chi da y, có chỗ thâm nhâ p ta thâ y nu i sông không pha i la nu i sông. Bây giơ ta la i thâ y nu i sông la nu i sông. 34 Dẫn xuâ t tư ba i kê cu a Lu c Tô Huê Năng: Bô -đê vô n không cây/ Gương sa ng chă ng pha i đa i/ Xưa nay không mô t vâ t/ Chỗ na o di nh bu i bă m. 24

25 Phâ t nha n sa ng rô i thi ta không thiê u thư gi, đơ i đơ i du ng không hê t. Kho ta ng tư mơ va ta tư do xư du ng. 35 Đó la kho ta ng cu a cha nh pha p nha n. Nói ca ch kha c mỗi ngươ i la mô t kho ta ng tư xưa nay chư a đâ y châu ba u tô t cu ng. Không như ng du ng không bao giơ hê t ma kỳ diê u thay ca ng du ng ca ng tăng thêm, ca ng sa ng chói, ca ng hư u du ng. Chi a khóa mơ kho ta ng la 95 phẩm trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng; la phẩm tên Hiê n Tha nh Công Án, va mỗi chư mỗi câu la toa n bô chi a khóa. Vi vâ y ta không thê xem thươ ng du la mô t chư hay mô t câu. * 35 Tri ch câu cuô i trong Phô Khuyê n To a Thiê n Nghi cu a Đa o Nguyên. 25

26 26

27 II- Ý NGHĨA HIỆN THÀNH CÔNG ÁN Hiện nghi a la xuâ t hiê n hay có mặt trong giây phu t hiê n ta i. Danh tư na y có thê chi điê u gi không thâ y ma bây giơ thâ y đươ c. Như vâ y hiện la biê u hiê n hay hiê n thư c hóa mô t điê u gi có kha năng la lẽ thư c. Thành có nghi a trơ tha nh hay hoa n tha nh. Hai tư hiện thành có nghi a hiê n ha nh, hiê n thư c hoa, hoặc hiê n va tha nh. Trong nha Thiê n, ti ch truyê n công a n va thiê n ngư, giô ng như ta i liê u chi nh quyê n, diê n ta điê u gi bâ t di bâ t di ch. Như thê công a n thiê n diê n ta chân lý hay thư c ta i bâ t biê n. Công trong công a n nghi a la công cô ng, công cha nh. Công cô ng trong văn ma ch na y nghi a la bi nh đă ng hóa điê u không đô ng đă ng va sư bi nh đă ng hóa na y liên hê tơ i bô n phâ n cu a công chư c chi nh phu va o thơ i xưa Trung Hoa. Khi gia i quyê t tranh ca i giư a dân chu ng, viên chư c pha i xem như ng ngươ i liên quan la bi nh đă ng, va cô ti m gia i pha p công bằng va không thiên vi. Đưa điê u gi ra công cô ng, vi vâ y, có nghi a la m cho bi nh đă ng. Vi thê công trong nghi a rô ng la bi nh đă ng hóa hoa n ca nh bâ t công hay bâ t đô ng giư a mo i ngươ i pha t sinh trong mô t thê giơ i không an đi nh va kỳ thi. 27

28 Chư án có bô mô c nghi a la gỗ hoặc cây. Vi vâ y án nguyên nghi a la ca i ba n (a n thư), chỗ đê suy nghi, đo c va viê t, va có thê đươ c du ng chi cho giâ y tơ ta i liê u đê trên ba n. Mặt kha c trong chư công án Đa o Nguyên du ng chư án mô t bên có bô thủ la ba n tay hoặc ngón tay có nghi a du ng ba n tay hay ngón tay nhâ n xuô ng hay xô đẩy. Thi du xoa bóp trong tiê ng Nhâ t la anma. Vi vâ y chư án trong tư na y có nghi a la â n hay ép, hay xoa bóp đê chư a bê nh. Theo nghi a rô ng, án la tham cư u đê chư a tri hư hỏng, như xoa bóp chư a bê nh cho thân thê la nh ma nh trơ la i. Thuyê n Huê đi nh nghi a án la giư chỗ cu a mi nh. Giư chỗ nghi a la nhâ n biê t vi tri cu a mi nh trong cô ng đô ng va thi ha nh bô n phâ n tra ch nhiê m trong pha m vi cu a mi nh, nhưng vẫn liên quan tơ i ca nhân mỗi ngươ i. Điê u na y có nghi a tâ t ca chu ng ta có nhân ti nh riêng va kha năng mi nh la duy nhâ t; không thê trao đô i vi tri mi nh vơ i bâ t cư ai kha c trong cuô c đơ i. Theo nghi a na y giư chỗ cũng có nghi a la riêng tư. Khi chu ng ta đo c tư công a n theo ca ch na y, ca c pha p bi nh đă ng nhâ t ti nh (công) va mỗi pha p ca biê t (a n); công va a n đô i nhau. Thư c ta i hay ta nh không bao gô m nhâ t ti nh va biê t ti nh. Tôi thươ ng lâ y thi du ba n tay khi nói vê ta nh không; chu ng ta có thê go i ba n tay hay tâ p thê cu a năm 28

29 ngón tay. La tâ p thê cu a năm ngón tay, mỗi ngón tay đô c lâ p va có hi nh da ng va chư c năng kha c nhau. Chu ng ta không thê lâ y ngón u t thay thê ngón ca i vi mỗi ngón có chư c năng hi nh da ng riêng va ca ch hiê n hư u riêng biê t. Ngón ca i không thê thi ha nh chi nh xa c điê u ngón u t la m va ngươ c la i. Mỗi ngón tay hoa n toa n đô c lâ p. Tuy vâ y, trên bi nh diê n la mô t ba n tay, tâ t ca năm ngón cu ng nhau hoa n tha nh chư c năng, không có sư chia rẽ giư a như ng ngón tay. Khi nhi n như ng ngón tay liên kê t, thâ t ra chi có mô t ba n tay. Mỗi ngươ i chu ng ta có thê nhâ n thư c đươ c như vâ y. Chu ng ta vư a la tô ng thê va ca nhân, va đặc ti nh na y không pha i la hai; mỗi phâ n la thư c thê tuyê t đô i. Mỗi ba n tay 100% la ba n tay. Năm ngón tay 100% la năm ngón tay. Toa n thê vũ tru la mô t; không phân chia. Vũ tru na y la mô t tâ p thê nhiê u ca nhân riêng biê t. Ca nhân không thê giô ng hê t vi mỗi ngươ i có thơ i, chỗ, va biê t nghiê p. Phâ t gia o Đa i thư a go i hai yê u tô thư c ta i na y trong đơ i sô ng la hai Chân lý: chân lý tuyê t đô i (lý) va chân lý tương đô i (sư ). Thi du trong Tâm kinh ta nh không la lý, ca c pha p thê gian không phân hai. Chu ng hư u ti nh không có mă t, tai, mũi, lươ i, tay, tâ t ca đê u không vi lẽ thư c vâ n ha nh ma không có thư c thê cô đi nh, la không. Chu ng sanh hoa n toa n liên đơ i vơ i nhau, sô ng vơ i mo i ngươ i kha c; chu ng ta la mô t tô ng thê, sô ng chung mô t cuô c đơ i. 29

30 Như thê ca vũ tru la mô t, như năm ngón tay la mô t ba n tay. Thi du trong Tâm kinh să c tư c la không, không tư c la să c. Să c thi ca c pha p kha c nhau, va như ng să c na y la không. Không la không kha c biê t, nhưng không la i la să c. Như vâ y lẽ thư c la mô t phâ n hay hô i tu cu a nhâ t ti nh. Tuy nhiên Đa o Nguyên nói nhi n lẽ thư c tư hai mặt chưa đu ; câ n pha i diê n ta hai mặt trong mô t ha nh đô ng. Trong Tâm kinh hai mặt cu a lẽ thư c đươ c diê n ta la să c tư c la không va không tư c la să c. Nhưng trong Cha nh Pha p Nha n ta ng Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t, nga i viê t Să c la să c, không la không. Mô t ca ch kha c, khi nói să c tư c la không va không tư c la să c vẫn co n ta ch biê t giư a să c va không vi ba n châ t nhi nguyên cu a ngôn ngư. Nê u să c đi ch thư c la không, va không đi ch thư c la să c, chi có thê nói la să c la să c va không la không. Sơ di như thê vi khi nói să c, không đa ngay đó rô i; khi nói không, să c đa có mặt. Nê u hiê u điê m căn ba n na y, chu ng ta có thê hiê u ba câu đâ u cu a Hiê n Tha nh Công Án (nghiên cứu sâu hơn ở chương sau): 1- Khi các pháp đều là Phật pháp tư c có mê có ngộ, có tu hành, có sinh tử, có chư Phật có chúng sinh. 2- Khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh thì không mê không ngộ, không chư Phật, không chúng sinh, không sinh không tử. 30

31 3- Vì Phật đa o nguyên bô n vượt qua nhiều và thiê u, nên có sinh diệt, có mê ngộ, có chúng sinh và Phật. La m sao có thê thư c hiê n hai mặt cu a đơ i sô ng trong mô t ha nh đô ng? Nê u nghi mi nh la ca nhân đô c lâ p, chu ng ta sẽ không đê tâm tơ i ngươ i kha c va nghi, tôi có thê la m bâ t cư điê u gi tôi muô n, chu ng ta sẽ không sô ng ha i ho a vơ i ngươ i kha c, cô lâ p va i ch kỷ. Mặt kha c, nê u xem nhẹ ca nhân trong cô ng đô ng cũng không tô t. Hai cư c đoan na y la bê nh gây ra vi nhi n sai la c lẽ thư c. Thư c tê la chu ng ta vư a sô ng như ca nhân đô c lâ p duy nhâ t, đô ng thơ i la tha nh phâ n cu a toa n thê cô ng đô ng. Muô n an la c chu ng ta pha i sô ng ca hai mặt lẽ thâ t na y. Nê u chi ba m giư mô t bên va sô ng như thê, sẽ đau yê u, cho du theo chu nghi a tâ p thê hoặc chu nghi a ca nhân. Chu ng ta pha i sô ng chung vơ i nhau, va vơ i nhâ t ti nh cu a mi nh. Gia o lý quan tro ng nhâ t cu a Đư c Phâ t la pha i ti m ra con đươ ng trung đa o, vi vâ y chu ng ta pha i tra nh hai cư c đoan cu a chu nghi a ca nhân va chu nghi a cô ng đô ng va tu tâ p thư c tê theo trung đa o. Chu ng ta pha i ta o con đươ ng riêng cu a mi nh; không có con đươ ng trung đa o cô đi nh trong tâ t ca ti nh ca nh. Trong Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên đưa ra mô t ẩn du đê diê n ta lẽ thư c cu a ca ti nh va ti nh phô đô ng. Nga i nói ca ti nh có thê xem như mô t gio t nươ c va ti nh 31

32 phô đô ng hay bi nh đă ng như a nh trăng. Nga i nói la a nh trăng tru m khă p pha n chiê u trong ca gio t nươ c bé nhâ t. Đây la lẽ thư c đơ i sô ng; chu ng ta la ca nhân va tuy vâ y cũng la toa n thê. Ánh trăng bao la, vô tâ n pha n chiê u trong đơ i chu ng ta, va qua tu tâ p chu ng ta có thê giư ti nh gia c vê lẽ thư c ca hai ca ti nh va ti nh phô đô ng. Khi ha nh thiê n, mỗi ta o ta c trong sinh hoa t hằng nga y la di p may đê tu tâ p va thư c ti nh trươ c lẽ thư c ca ti nh va ti nh phô đô ng. Không kẹt hai bên, chu ng ta ha y ti m cho mi nh con đươ ng trung đa o tru m hê t ca ti nh va ti nh phô đô ng như tha i đô sô ng linh hoa t nhâ t. Theo sư hiê u biê t cu a tôi, gia o lý na y vê ca ti nh va ti nh phô đô ng la cô t lõi cu a tư a đê Hiê n Tha nh Công Án. Hiê n Tha nh không gi kha c hơn Công Án, va Công Án không gi kha c hơn Hiê n Tha nh. Hiê n Tha nh nghi a la lẽ thư c đang xa y ra, va Công Án la chân lý tuyê t đô i (lý) bao tru m chân lý tương đô i (sự) hay vâ n đê ma thư c ta i hiê n tiê n đo i hỏi chu ng ta. Vi vâ y chu ng ta có thê nói la Hiê n Tha nh Công Án nghi a la đa p sô ba i toa n tư lẽ thư c hiê n tiê n qua tu tâ p trong sinh hoa t hằng nga y cu a chu ng ta. 32

33 1/ Lơ i bình của Hakuun Yasutani Khi các pháp đều là Phật pháp tư c la Cô ng ba y hiê n ca nh sai biê t. Đó la quan điê m tương đô i, nhưng không chi la quan điê m tương đô i ma kẻ pha m phu mê muô i nhâ n thâ y. Đó la quan điê m tương đô i trên căn ba n tuyê t đô i. Nói kha c đi la tương đô i trong tuyê t đô i, va nê u dẫn câu na y xuô ng bi nh diê n ngôn tư triê t ho c, nói rằng khă ng đi nh trên căn ba n phu đi nh, thi trên mặt ý niê m dê nhâ n thư c, nhưng đó chi la lâ m nhâ n. Co n câu Khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh la cô ng xóa bỏ ra o ca n sai biê t. Đó la quan điê m tuyê t đô i. Quan điê m tuyê t đô i thi tuyê t nhiên kẻ mê không hi nh dung đươ c. Đây cũng không pha i la quan điê m tuyê t đô i đơn gia n; đó la tuyê t đô i trên căn ba n tương đô i. Nê u diê n ta ti nh tuyê t đô i trong tương đô i na y mô t ca ch duy lý la phu đi nh trên căn ba n khă ng đi nh, sẽ lâ m tươ ng rằng mi nh hiê u, nhưng chi la mô ng thôi. Ca hai đê u la hiê n tha nh công a n toa n ha o va không pha i tương đô i. Nhưng đây chi la ca i thâ y mô t bên, Nê u ta biê t ca i thâ y mô t bên la mô t bên, va xư du ng la mô t bên thi tô t. Nhưng nê u ngơ đó la toa n thê thi lâ m to. La o sư Đa i Vân thươ ng nhă c điê u na y, va đó la mô t ca nh gia c hê tro ng đô i vơ i ngươ i ho c Phâ t. Khi các pháp đều là Phật pháp va khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh, ca hai đê u la khi. 33

34 Đây không pha i la mô t quan điê m. Chư khi na y cũng không pha i la chư khi gia thiê t. Đó la chư khi mặt đô i mặt vơ i kinh nghiê m thư c tê sô ng đô ng như ma u cha y ra tư vê t thương. Đó la chư khi lu c đa i ngô va thâm nhâ p các pháp đều là Phật pháp. Tư c la khi đa i ngô va thâm nhâ p ca c pha p đê u la thư c tươ ng, ca c pha p đê u la Phâ t ti nh, la Phâ t Tỳ Lô Gia Na, la vô sư, la ba n lai diê n mu c. Nô i dung cu a chư khi â y đươ c diê n ta như có mê có ngộ, có tu hành, có sinh tử, có chư Phật có chúng sinh. Có tu ha nh la tư nhiên, nê u đô i tha nh có tu va chư ng thi không khê hơ p. Ca i có na y la gi? Di nhiên đó la tư đô i vơ i không có chư không đơn gia n chi thâ y la có. Tư c la khi ti nh thư c va nhâ n ra thi có mê có ngô, có tu ha nh, có sinh tư, có chư Phâ t có chu ng sinh tha y đê u la ba n lai diê n mu c, ngoa i ra không gi kha c. Nhâ n hiê u na y go i la tương đô i trong tuyê t đô i. Nói theo Tư Liê u Gia n cu a Lâm Tê thi tương đương vơ i đoa t nhân chă ng đoa t ca nh va đoa t ca nh chă ng đoa t nhân. Vâ y thi đây vẫn la a nh chơ p cu a gia c ngô. Chư khi trong câu Khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh la chư khi na o? Đó la khi ngô trơ tha nh mô t mư c sâu hơn va rõ hơn. Tư c la khi tia lóe gia c ngô dâ n dâ n trơ nên nhu ho a. Ở mư c đô trươ c chói sa ng va hăng nô ng trong đó ca c pha p đê u la Phâ t pha p, va pha p la tâm. Bê nh vo ng tươ ng cho rằng tư vô thu y ta va ngươ i la kha c, la đô i nghi ch, lu c â y đươ c chư a la nh hoa n toa n; va giơ 34

35 đây như tư bi nh nươ c uô ng cha y ra, nhâ n thư c rằng ta vơ i ngươ i la đô ng mô t thân, rằng tâ t ca hiê n tươ ng chi nh la ta. Chư khi cu a viê c chu i khô nươ c thuô c vung va i tư bi nh kia la khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh. Đó la lu c ca ta va ngươ i hoa n toa n tan biê n. Đó la khi dâ u vê t gia c ngô dư t bặt. Đó la khi ta thâm nhâ p Xưa nay không mô t vâ t. Đó la khi nhân va ca nh đê u đoa t. Vi vâ y không mê không ngộ, không chư Phật, không chúng sinh, không sinh không tử. Điê u â y không tư nhiên sao? Chă ng viê c gi pha i vo đâ u bư t tai. Đó la khi đa qua mô t phen đa i tư, không co n mô t vê t mây vươ ng mă t, chi có bóng tô i bao la. Đó la thê giơ i hoa n toa n bâ t tri du đô i vơ i chư Phâ t trong Tam giơ i. Kẻ na o ngông cuô ng tươ ng tươ ng cõi giơ i na y rô i vo ng tươ ng mi nh đa nhâ n hiê u, hoặc đa đê n chỗ có thê hiê u, la tên ngu ngô c. Ngay ca lơ i cu a Khô ng Phu Tư, Không biê t thi biê t la không biê t; â y la biê t, khi soi sa ng tơ i điê m na y, cũng trơ tha nh vi đa i. Kẻ đa thâm nhâ p vô sư thi cũng đa t đê n cô i nguô n va yê u điê m cu a vô sư. Chiê u sâu va mư c trong sa ng có kha c, nhưng cũng đô ng mô t loa i. Bây giơ ha y so viê c na y vơ i công a n 61 Mô t Ha t Bu i cu a Phong Huyê t trong Bi ch Nham Lu c: Phong Huyê t da y chu ng nói: Nê u lâ p mô t ha t bu i thi nươ c nha hưng tha nh, chă ng lâ p mô t ha t bu i thi nươ c 35

36 nha tan mâ t. Trong phâ n bi nh gia i có nói: Nê u lâ p mô t ha t bu i thi nươ c nha hưng tha nh, la o quê buô n râ u. Chă ng lâ p mô t ha t bu i thi nươ c nha tan mâ t, gió thô i vèo vèo, la o quê ca ha t vui mư ng. Vê đâ u la cô ng hiê n ba y sai biê t, khi các pháp là Phật pháp. Vê sau la cô ng xóa bỏ sai biê t, khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh. Nhưng ba o la cô ng hiê n ba y sai biê t va cô ng xóa bỏ sai biê t la i tha nh ra hai. Vâ y la chưa thuâ n thu c, nư a sô ng nư a chê t. Chưa thư c sư sô ng. Rô i đê thi hiê n cuô c sinh tô n na y, Tuyê t Đâ u pha i đuô i chu ng đi. Công a n Mô t Ha t Bu i cu a Phong Huyê t la vâ y. Trong Hiê n Tha nh Công Án, viê c Tuyê t Đâ u huơ gâ y lên đươ c Đa o Nguyên tri nh ba y trong bươ c thư ba. Vì Phật đa o nguyên bô n vượt qua nhiều và thiê u, nên có sinh diệt, có mê ngộ, có chúng sinh và Phật. Nhiê u la khi các pháp đều là Phật pháp. Đó la chư khi cu a có. Thiê u la khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh. Đó la chư khi cu a không có. Xét trên bi nh diê n nguyên nghi a thi ca hai chư khi na y đê u la gia c ngô vô thươ ng (bô -đê ), la ba n lai diê n mu c. Vâ y la đô ng; nhưng xét trên bi nh diê n hi nh tươ ng thi ca nhiê u lẫn thiê u đê u la thê nghiê m chưa tro n. Ngoa i ra, nhiê u thi ca n cơ t va thiê u thi sâu thă m. Đây la tâ m cơ cu a chư ng nghiê m va tu tâ p. 36

37 Tư quan điê m vô n có să n thi sao? Rõ la siêu vươ t nhiê u va thiê u la chân thư c ta i. Ra khỏi ba y hiê n va xóa bỏ. Xưa nay mo i sư đê u đa hoa n toa n siêu vươ t. Nhưng pha i hiê n ra hai cô ng ba y va xóa vi nhu câ u chư ng nghiê m chuyê n mê tha nh ngô. Vi thê khi quay vê ba n lai diê n mu c la trơ vê con ngươ i uyên nguyên hoa n toa n siêu viê t ma ta luôn vẫn đang la. Có sinh diệt, có mê ngộ, có chúng sinh và Phật. Nhân va ca nh bâ t câu đoa t. Nhưng nghi a cu a có trong bươ c 1 va có trong bươ c 3 kha c nhau. Trong bươ c 1, có la đoa t nhân chă ng đoa t ca nh. va đoa t ca nh chă ng đoa t nhân. Trong bươ c 3 thi có la nhân ca nh bâ t câu đoa t. Ca i không trong bươ c 2 cu a nhân ca nh câu đoa t đa qua. Ta pha i qua n chiê u va thâm nhâ p như ng cõi giơ i kỳ diê u na y. Tôi tha thiê t như thê va đa gia m mâ t công đư c. Mâ t nhiê u nhưng chă ng sao. Mâ t ma t thôi thi chă ng có gi hay, pha i không? Nhưng du biê t có thê ru ng mâ t lông ma y 36, tôi cũng đa nh. Như ng lơ i na y la xong phâ n đa i cương, nhưng đê n đây vẫn chi la gia i thi ch. Gia i thi ch la tư ngư. Cho nên Đa o Nguyên nói hoa t ngư. Tôi lặp la i. Cho đê n đây chi mơ i la gia i thi ch Hiê n Tha nh Công Án. Tư đây nga i sẽ đẩy tơ i diê n ta hiê n tha nh công a n sô ng. 36 Vi nói qua nhiê u. Xem tă c 8 Bi ch Nham Lu c Lông Ma y cu a Thu y Nham. 37

38 38 2/ Lơ i bình của K. Uchiyama Đo c Cha nh Pha p Nha n Ta ng như đo c Phâ t pha p, tóm tă t la pha i hiê u ngoa i mo i đô i đa i. Hiê n tha nh không có nghi a la mô t điê u gi ẩn ta ng bây giơ hiê n lô. Chu ng ta không nên hiê u hiê n tha nh đô i đa i vơ i ẩn ta ng. Hiê n không liên quan gi tơ i đô i đa i giư a ẩn va lô. Tha nh không liên quan gi tơ i nỗ lư c va ho c tâ p. Tư công a n na y xuâ t xư tư cô ng đô ng như ng ngươ i ta i gia. Chu ng ta có thê hiê u tư na y theo ca hai nghi a thê gian va xuâ t thê gian. Đi nh nghi a cu a công theo thê gian la san bằng điê u bâ t công. Bi nh đă ng hóa thê giơ i bâ t bi nh đă ng va bâ t công la ti nh châ t cu a công va vươ t ra ngoa i lo ng i ch kỷ. Cai tri bằng đư c ha nh la bi nh đă ng hóa điê u bâ t bi nh đă ng. Án có nghi a la giư vi tri cu a mi nh trong đơ i sô ng. Trong bâ t cư ti nh huô ng na o, hiê u đươ c vi tri cu a mi nh la ý nghi a cu a a n. Theo nghi a thê gian Gosho đi nh nghi a công a n la bi nh đă ng hóa điê u bâ t bi nh đăng va giư nguyên vi tri cu a mi nh. Khi chu ng ta nói Phâ t pha p vươ t khỏi so sa nh va đô i đa i, nơi na o la ranh giơ i giư a bi nh đă ng va bâ t bi nh đă ng? Thư c ra không sai kha c. Vi thê ý nghi a đi ch thư c cu a công la bâ t nhi bi nh đă ng va bâ t bi nh đă ng. Mỗi tư nghi a la như vâ y, vươ t lên mo i so sa nh va đô i đa i. Mỗi tư trong cu m tư hiê n tha nh công a n, nơi đây va bây giơ, pha i có ý nghi a riêng biê t: ca i uyên a o bi nh thươ ng cu a giây phu t hiê n tiê n la hiê n tiê n.

39 Vi hiê n tiê n không che đâ y, nên không thê xuâ t hiê n hay tư hiê n lô, vi thê, đây la hiê n, không liên quan tơ i sinh hay diê t, tha nh hay hoa i. Hơn nư a, ca i hiê n na y thi thân thuô c hơn khi chu ng ta hiê u đươ c như hiê n trong hiê n ta i, nghi a la giây phu t hiê n tiê n. Ngay ca khi chu ng ta mâ t dâ u giây phu t hiê n tiê n, đó la ti nh châ t cu a giây phu t hiê n tiê n. Hiê n tiê n thâ t ra không mâ t. Hiê n tiê n không bao giơ ẩn hay lô. La m sao chu ng ta có thê xa c đi nh đươ c la đang hiê n tiê n? Không có mô t tiêu chuẩn nhâ t đi nh na o đê đo lươ ng điê u na y vi nó không bao giơ ẩn hay lô. Vi vâ y trong đơ i sô ng chu ng ta, giây phu t hiê n tiê n la hiê n tiê n bâ t cư lu c na o va ơ đâu, bâ t kỳ hoa n ca nh hay ti nh tra ng na o. Như vâ y chu ng ta luôn sô ng hiê n tiê n, không có gi xuâ t hiê n hay biê n mâ t. Giây phu t hiê n tiê n luôn luôn la hiê n tiê n. Nhưng nê u không biê t trân quý giây phu t hiê n tiê n la hiê n tiê n ma xư du ng đê thư c hiê n ý đô ha o huyê n, chă c chă n chu ng ta sẽ đau khô đê n chê t ngô p. Hiê n Tha nh Công Án xem như ca i uyên a o bi nh thươ ng cu a giây phu t hiê n tiê n la hiê n tiê n thi công la bi nh thươ ng, va a n la uyên a o vô lươ ng vô biên. Như mô t câu chuyê n nga i Đa o Nguyên kê la i trong phâ n cuô i cu a Hiê n Tha nh Công Án, chu ng ta pha i du ng cây qua t đê thê hiê n ba n châ t cu a gió, ngay đây va bây giơ. Ngay ca khi ba n châ t cu a gió luôn hiê n hư u khă p nơi, chu ng ta chi có gió khi du ng qua t. Không phẩy qua t, 39

40 chu ng ta không có gió. Cũng thê, chu ng ta pha i tiê p tu c thơ tư ng phu t giây, chu ng ta pha i tiê p tu c qua t đê có gió tư ng phu t giây. Thư c ta i cuô c đơ i la thê. Trong Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên gia ng ca i uyên a o bi nh thươ ng na y như thư c ta i cuô c đơ i. Vi vâ y, tôi đa chuyê n di ch Hiê n Tha nh Công Án tha nh tiê ng Nhâ t hiê n đa i như la ca i uyên a o bi nh thươ ng khi giây phu t hiê n tiê n la hiê n hiê n. Đa o Nguyên cũng diê n ta tư tươ ng Hiê n Tha nh Công Án la tu tâ p dư a trên gia c ngô hay tu tâ p va gia c ngô la mô t. 40 3/ Lơ i Bình của Leighton Hiê n tha nh công a n, xuâ t pha t tư cu m tư đươ c sư du ng ơ Trung quô c chi ra viê c gia i đa p mô t công a n, mô t giai thoa i đê chi da y thiê n khi thâ y đô i mặt đê tư. Tuy nhiên, ơ đây Đa o Nguyên không du ng theo ý nghi a na y, ngay ca trong sư tu tâ p. Tư hiê n tha nh (genjo) có nghi a la biê u hiê n tro n đâ y, hay rô ng hơn la diê n ta hay chia sẻ. Va trong ma ch văn na y, công a n (koan) không liên hê gi tơ i như ng giai thoa i chi da y ma chi thă ng cô t lõi viê c tu. Vi vâ y tu khi ngô i hay đư ng lên sau thơ i thiê n to a đê u biê u hiê n đâ y đu, diê n ta hay chia sẻ điê u cô t tu y trong ti nh huô ng trươ c mă t, va thư c ha nh trong chi nh mi nh, cu ng vơ i tăng thân, va cho thê giơ i quanh ta như mô t tô ng thê. *

41 III - PHẬT PHÁP: TỪ BA NGUỒN LÀ, KHÔNG LÀ, LÀ KHI MUÔN PHÁP LÀ VÔ NGÃ Phật giáo Đa i Thừa Trung quán, Duy thư c và Như Lai ta ng Va o khoa ng thê kỷ thư hai hay thư ba sau công nguyên, nga i Long Tho, ngươ i sa ng lâ p nhiê u tông pha i Đa i thư a, thiê t lâ p mô t hê thô ng triê t lý đặt căn ba n trên gia o lý ta nh không. Long Tho la ta c gia nhiê u văn kinh Đa i thư a như bô luâ n Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t mô t trăm quyê n trong đó có Ba t-nha Tâm Kinh, va luâ n Trung Qua n tri nh ba y tư tươ ng triê t lý cu a nga i. Trươ ng pha i Trung Qua n hi nh tha nh trong thê kỷ thư tư va năm, đặt nê n móng trên gia o lý trung đa o, va ta o ra nhiê u ba n ca i liên tu c vơ i tông pha i đa i thư a kha c la Duy Thư c. Tông Duy Thư c phân ti ch tâm thư c con ngươ i cô gă ng gia i thi ch ta i sao khô đau. Theo ca c nha duy thư c Vô Trươ c va Ba -tu-ba n-đâ u, tâm thư c con ngươ i có ta m tâ ng lơ p, mỗi tâ ng lơ p nằm sâu trong chu ng ta. Năm lơ p đâ u (tiê n ngũ thức) liên kê t như ng hiê n tươ ng xa y ra khi ca c gia c quan tiê p xu c vơ i đô i tươ ng tương ư ng, va ba lơ p co n la i hơi ra ngoa i pha m vi. Mo i thư chu ng ta kinh nghiê m sẽ chư a trong A-la i-da, thư c thư ta m thâm sâu nhâ t, vâ n ha nh như kho chư a ha t giô ng kinh nghiê m va la nguô n gô c cu a nghiê p. 41

42 Ngay ca như ng điê u chu ng ta quên bă ng vẫn đươ c chư a trong thư c na y. Vi thê khi gặp biê n cô, mô t sô ha t giô ng tư A-la i-da trô i lên va nhă c chu ng ta ha nh xư theo mô t ca ch na o đó. Ca c nha duy thư c cho thư c thư ba y la Ma t-na, ba m va o A-la i-da, tin đó la thư c thê. Ma t-na cho rằng như ng kinh nghiê m trong đơ i la tôi. Thư c thư sa u la ý thư c, thư c tâm lý thông thươ ng cu a chu ng ta, va chi u a nh hươ ng cu a Ma t-na. Đó la lý do ta i sao ý nghi cu a chu ng ta bi bóp méo khiê n không thê thâ y đươ c lẽ thư c cu a Không va Vô nga, gây hâ u qua rô i ră m va đâ y đau khô. Đó la gia o lý căn ba n cu a Duy Thư c tông. Triê t lý Đa i thư a kha c la Như Lai ta ng, đưa ra lơ i gia i thi ch la m sao chu ng sanh có thê chuyê n tư luân hô i tha nh Niê t-ba n. Điê u na y kha di vi tâ t ca chu ng sinh đê u có Phâ t ta nh; chu ng ta căn ba n la con Phâ t, să n có kha năng ti nh thư c trươ c lẽ thư c cu a chân ta nh va sô ng trong Niê t-ba n. Tuy tông pha i căn cư trên lý thuyê t Như Lai Ta ng chưa pha t triê n, nhưng gia o lý Như Lai ta ng la mô t yê u tô quan tro ng trong sư hi nh tha nh Phâ t gia o Đa i thư a. Vi thê gia o lý vê ta nh không cu a Trung Luâ n tông, thuyê t Duy Thư c cu a Duy Thư c tông, va thuyê t Như Lai ta ng, cũng như như ng tông pha i va triê t lý đa i thư a kha c, đê u 42

43 pha t huy nỗ lư c gia ng gia i như ng điê m kha c nhau trong gia o lý nhân qua cu a đư c Phâ t. Trong câu thư hai cu a Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên đưa ra gia o lý Phâ t gia o Đa i thư a căn ba n, ta o mô t tương pha n rõ rê t vơ i câu thư nhâ t. PHẬT ĐA O: GIA O LÝ CỦA ĐA O NGUYÊN Đa i Ba t-nhã Ba-la-mật Câu thư ba trong Hiê n Tha nh Công Án đưa ra gia o lý riêng cu a Đa o Nguyên liên quan tơ i tu tâ p, nga i đê câ p la Phâ t Đa o. Chu ng ta có thê ho c gia o lý cu a nga i vê Phâ t Đa o qua luâ n gia i vê Tâm Kinh, Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t Đa, (xem phụ lục 2), chương thư hai cu a Cha nh Pha p Nha n Ta ng. Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t Đa va Hiê n Tha nh Công Án đươ c viê t ca ch nhau va i tha ng, va đê u liên hê vơ i nhau chặt chẽ. Trong Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t Đa o Nguyên diê n ba y gia o lý Đa i Thư a bằng ca ch luâ n vê Tâm Kinh, nhưng trong Hiê n Tha nh Công Án nga i sư du ng ngôn ngư có ti nh ca ch thi ca đặc thu. Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t bă t đâ u như sau: Khi Bô -ta t Qua n Tư Ta i ha nh sâu Ba t-nha ba-lamâ t toa n thân nga i thâ u rõ năm uẩn la không. 43

44 Rõ ra ng câu na y la câu đâ u cu a Tâm Kinh. Nga i chi thêm tư toa n thân. Năm uẩn la să c, tho, tươ ng, ha nh, va thư c; đây la năm nha nh cu a tri tuê. Tâm Kinh nói năm uẩn la không, nhưng ơ đây Đa o Nguyên nói la năm nha nh cu a tri tuê, chi nh đó la Ba t-nha ba-la-mâ t hay tri tuê. Thâ u rõ chi nh la Ba t-nha. Khai mơ va hiê n lô chân lý quan yê u na y [Tâm Kinh] xa c đi nh la să c tư c la không va không tư c la să c. Să c chi la să c, không chi la không - trăm cỏ, muôn pha p. Dươ ng như Đa o Nguyên nói kha c vơ i Tâm Kinh, nhưng thâ t ra đang la m sa ng tỏ điê m quan yê u trong Tâm kinh. Nga i chi cho chu ng ta rằng să c la không va không la să c chi nă m đươ c mô t phâ n chân lý. Có hai phâ n să c va không ma chu ng ta nói la mô t. Nhưng nê u hai phâ n na y thâ t sư giô ng nhau, chu ng ta không câ n nói să c la không vi să c tư la không. Khi chu ng ta nói să c, không đa ha m chư a rô i, nê u nói să c la không tư c đa gă n thêm mô t điê u gi dư thư a không câ n thiê t, hoặc cô ta ch ra điê u gi không thê ta ch rơ i rô i cô ghép la i vơ i nhau. Đó la lý do ta i sao Đa o Nguyên la m sa ng tỏ să c la să c va không la không. Să c la không va không la să c ha y co n la sa n phẩm cu a tiê n tri nh tư duy, cho thâ y ca hai 44

45 să c va không la niê m tươ ng trong tâm, đê sau đó nói hai ý niê m na y la mô t. Nhưng Đa o Nguyên chi rõ lẽ thư c cu a să c va không trong đơ i sô ng thư c tê, va lẽ thư c na y gô m nhiê u hơn tiê n tri nh tâm lý va quan niê m nhâ n thư c. Mỗi pha p trong muôn pha p la să c. Ca c pha p tư la không, va khi nói Ca c pha p tư la không, chu ng ta khơ i niê m, nô i kê t hai ý tươ ng. Niê m va tươ ng đê u do tâm ta o dư ng. Do đó chu ng ta không thâ y đươ c thư c ta i hiê n tiê n, ta nh không cu a ca c pha p. Đa o Nguyên ca nh ba o chu ng ta đư ng sô ng theo niê m tươ ng; nga i khuyên chu ng ta chi nhi n va chi sô ng. Tha i đô sô ng na y có nghi a chu ng ta chi nhi n va nghiê m như ng gi bă t gặp trong đơ i ma không câ n nói la không, du rằng đi ch thư c la không. Chi thê thôi. Chu ng ta không câ n nói Đó la không nê u thư c sư la không. Đa o Nguyên đặt tâ m quan tro ng trên chân thư c ta i tư ng hiê n hư u hơn la trên thư c ta i ý niê m. Nga i thâ y la chân thư c ta i không nằm trong niê m tươ ng; đó la mỗi pha p trong muôn pha p. Vi vâ y Đa o Nguyên nói: Să c chi la să c, không chi la không. Trăm cỏ - muôn pha p. Trăm cỏ va muôn pha p có nghi a la ca c pha p. Nói ca ch kha c, ca c pha p la Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa vi ca c 45

46 pha p đê u không. Ba t-nha không pha i la tri tuê ca nhân do chu ng ta sơ hư u, đu ng hơn mỗi pha p tư la lẽ thư c va mỗi pha p tư la Ba t-nha hay tri tuê. Mươ i hai giơ i la mươ i hai minh chư ng cu a Ba-lamâ t-đa. Mươ i hai giơ i la sa u căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, và ý) tiê p xu c vơ i sa u trâ n (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pha p) tương ưng. Tâm Kinh nói mươ i hai giơ i la không, nhưng Đa o Nguyên nói la mươ i hai minh chư ng cu a Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa. Mươ i ta m minh chư ng cu a Ba t-nha : mă t, tai, mũi, lươ i, thân, ý; să c, thanh, hương, vi, xu c, pha p; nha n thư c, nhi thư c, tỷ thư c, thiê t thư c, thân thư c, ý thư c. Mô t lâ n nư a, Tâm Kinh nói la mươ i ta m giơ i na y la không, nhưng Đa o Nguyên nói như ng giơ i na y chi nh thâ t la Ba t-nha vi không, vi la vô thươ ng va vô nga. Ca c pha p tư la Ba t-nha. Cũng có bô n minh chư ng cu a Ba t-nha : khô, tâ p, diê t, va đa o. Cũng có sa u minh chư ng cu a Ba t-nha : bô thi, tri giơ i, nhẫn nhu c, tinh tâ n, thiê n đi nh, va tri tuê. Như ng điê u đó la lu c ba-la-mâ t. Ba-la-mâ t-đa la tiê ng Pha n di ch la cư u ca nh hay rô t ra o hay đô (qua bờ bên kia). Đô nghi a la sa u pha p tu giu p Bô -ta t vươ t 46

47 qua đươ c do ng sông giư a cõi luân hô i va Niê t-ba n, rơ i bơ bên na y va tơ i bơ bên kia. Cũng có minh chư ng cu a Ba t-nha tư thê hiê n ngay bây giơ -- vô thươ ng, cha nh đă ng, cha nh gia c. Vô thươ ng, cha nh gia c di ch tư anuttara-samyaksambodhi. Anuttara (vô thượng) nghi a la không thê hơn đươ c hay không thê so sa nh đươ c Samyak (tam miệu) la cha nh, chân, tam Bô -đê la gia c ngô hay chư ng ngô. Cu m tư na y la ti nh tư chi sư gia c ngô cu a Đư c Thi ch Ca Mâu Ni dươ i gô c cây Bô -đê. Cũng có ba minh chư ng vê Ba t-nha : qua khư, hiê n ta i, tương lai. Qua khư, hiê n ta i, vi lai (ba thời) đê u la minh chư ng cu a Ba t-nha. Ở đây Đa o Nguyên nói ba thơ i vi Tâm Kinh nói rằng Tâ t ca chư Phâ t qua khư, hiê n ta i, vi lai đê u tu y va o Ba t-nha ba-la-mâ t đa. Nga i nói ba thơ i na y cũng la Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa. Trong phâ n 8 cu a Hiê n Tha nh Công Án (và trong toàn chương Cha nh Pha p Nhãn Tạng Hữu Thời), Đa o Nguyên ba n vê ba n châ t thơ i gian, tư tuê gia c sâu xa va vô song, nga i kê t luâ n thơ i gian la hiê n hư u va hiê n hư u la thơ i gian. Cũng có sa u minh chư ng vê Ba t-nha : đâ t, nươ c, gió, lư a, không gian, va thư c. 47

48 Sa u yê u tô na y la sa u đa i (phần tư ) câ u tha nh con ngươ i va va n vâ t, gô m Tư đa i la : 1/ đi a đa i: phâ n cư ng giư mo i thư la i vơ i nhau. Trong thân thê con ngươ i, xương la đi a đa i. 2/ thu y đa i: châ t ươ t. Ma u va như ng châ t lỏng kha c ba o vê cơ thê con ngươ i khỏi bi khô héo la thu y đa i. 3/ hỏa đa i. Sư â m nóng cu a thân thê con ngươ i la hỏa đa i. 4/ phong đa i. Trong thân thê sư chuyê n đô ng na y la m cho nó lơ n lên. Va 5/ yê u tô không gian. Phâ t gia o Đa i thư a thêm yê u tô na y va o bô n đa i căn ba n. Nó la yê u tô la m cho bô n yê u tô kia hiê n hư u. 48 6/ yê u tô tâm thư c. Cũng có bô n minh chư ng cu a Ba t-nha xa y ra hằng nga y: đi, đư ng, ngô i, va nằm. Mo i đô ng ta c chu ng ta la Ba t-nha. Đi-đư ng-nằm,- ngô i la bô n oai nghi, bao gô m mo i tra ng tha i hoa t đô ng cu a thân thê. Tâ t ca hoa t đô ng cu a chu ng ta, gô m viê c đi tơ i đâu nằm xuô ng ngu, đươ c kê la tu tâ p hai mươi bô n giơ mô t nga y. Gia o lý Đa i thư a như Tâm kinh, tuy vâ y, nhâ n ma nh diê n ba y thư c ta i ca ch kha c. Trên bi nh diê n Ba t-nha, nê u

49 cho la có nơi chô n cô đi nh hay như ng điê u kiê n cô đi nh go i la luân hô i, Niê t-ba n, mê, va ngô, chu ng ta tu cô gă ng chi đê thoa t khỏi điê u nghi ch ý không mong muô n. Nê u như thê, chu ng ta không thê thoa t khỏi luân hô i va vô minh, vi trong sư kiê n cô gă ng thoa t ra chi nh la sinh khơ i ta o ta c. Ca ch diê n ba y tiêu cư c vê lẽ thư c trong Tâm Kinh la kim chi nam cho chu ng ta tơ i gia i thoa t ngay ca ươ c muô n thoa t ra luân hô i va nhâ p Niê t-ba n; kinh cho chu ng ta biê t luân hô i va Niê t-ba n la mô t. Đa o Nguyên lâ t ngươ c gia o lý Tâm Kinh va trơ la i ca ch diê n ba y ti ch cư c vê lẽ thư c. Nga i nói năm uẩn không chươ ng nga i cho gia c ngô, vi tư biê u hiê n vô thươ ng va vô nga ; diê n ba y lẽ thư c cu a tâ t ca chu ng sanh va như thê la Ba t-nha. Ta pha i châ p nhâ n thân va tâm như tâ p hơ p năm uẩn la Ba t-nha, theo như Đa o Nguyên, va sư du ng thân va tâm đê tu tâ p; không có viê c thoa t ra khỏi thân, tâm, không có viê c thoa t ra khỏi năm uẩn. Đặc ti nh gia o lý cu a Đa o Nguyên la ha nh đô ng chơ không pha i suy nghi mơ i la tu tâ p ; trong Đa i Ba tnha nga i sa ch tâ n chu ng ta năng nô đô i mặt vơ i mo i thư trong đơ i như la Ba t-nha :... Như thê, đư c Thê Tôn tư mi nh la Ba t-nha Bala-mâ t-đa. Ba t-nha không gi kha c hơn chu ng sanh. Tâ t 49

50 ca đê u không tươ ng, không sinh không diê t; không nhơ không sa ch, không tăng không gia m. Ở đây Đa o Nguyên nói ca c pha p la Ba t-nha Bala-mâ t-đa vi mỗi pha p la không. Vi vâ y không thê ba m va ý niê m như tô t, xâ u, nhơ, sa ch, tăng, hay gia m. Chu ng ta không thê kiê m soa t ca c pha p, nă m giư hay ba m vi u; chu ng ta chi có mơ lo ng tay cho niê m tươ ng thoa t ra. Hiê n tha nh Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa na y la hiê n thư c hóa Đư c Thê Tôn. Chu ng ta nên hiê n tha nh tri tuê Ba t-nha na y, va đó la hiê n tha nh Pha p thân cu a Đư c Thê Tôn, cu a chi nh thư c ta i. Tư hiê n tha nh ơ đây di ch cu a tư genjo, vi thê có thê thâ y sư liên hê mâ t thiê t giư a Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa va Hiê n Tha nh Công Án. Hiê n Tha nh Công Án tương đương vơ i hiê n tha nh (tu tập và biê n hiện) tri tuê Ba tnha, va đây la ca ch Đư c Thê Tôn tư hiê n lô. Ha y tham cư u! Ha y tu tâ p! Cu ng dươ ng va lê la y (trước tri tuệ Ba t-nhã) la chăm sóc va phu c vu Đư c Thê Tôn. Vi ca c pha p la tri tuê Ba t-nha. Tham cư u ca c pha p có nghi a cô gă ng nhâ n thâ y thư c ta i nơi mỗi va tâ t ca ngươ i. Nói ca ch kha c, tri tuê Ba t-nha tư la thư c ta i, tri 50

51 tuê Ba t-nha la Đư c Thê Tôn, va chu ng ta pha i tham cư u va tu tâ p ba n châ t thư c ta i. La m sao chu ng ta có thê ti nh gia c trươ c thư c ta i cu a vô thươ ng va vô nga vô n la không? La m sao chu ng ta có thê hiê n tha nh thư c ta i na y qua tu tâ p va ha nh đô ng trong mỗi ti nh ca nh cuô c đơ i? Đây chi nh thư c la điê u chu ng ta pha i tham cư u. Câu cuô i cu a Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t la : Chăm sóc va phu c vu [chu ng sinh] tư la Phâ t Thê Tôn. Ở đây chăm sóc chu ng sinh nghi a la bâ t cư viê c gi gặp pha i đô i mặt trong sư tu. Khi chu ng ta chuẩn bi bư a ăn thi nâ u ăn biê u hiê n Ba t-nha. Nươ c, lư a va tâ t ca đê u la Ba t-nha. Đó la Pha p thân Phâ t, giô ng như ca c pha p kha c chu ng ta tiê p xu c trong đơ i sô ng. Đa o Nguyên da y rằng chu ng ta pha i tôn tro ng thâm sâu mo i chuyê n gặp pha i. Ba t-nha không như ng chi la thiê n tâ p va ho c Phâ t pha p; viê c chu ng ta la m va như ng sinh hoa t kha c pha i biê u hiê n tri tuê Ba t-nha. Đây la cô t tu y gia o lý cu a Đa o Nguyên. Chu ng ta ha y trơ la i như ng câu đâ u tiên cu a Hiê n Tha nh Công Án. Trong câu đâ u Đa o Nguyên viê t: 1- Khi các pháp đều là Phật pháp tư c có mê có ngộ, có tu hành, có sinh tử, có chư Phật có chúng sinh. 51

52 Đây la lơ i Phâ t Thi ch Ca da y: Pha p căn ba n trên nhân va qua va diê n ba y theo quan điê m cu a mỗi ngươ i. Đa o Nguyên nói chu ng ta pha i tham cư u, thâ u hiê u, va thư a nhâ n. 2- Khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh thì không mê không ngộ, không chư Phật, không chúng sinh, không sinh không tử. Đây là thông điệp của Tâm kinh dựa trên lý không và được trình bày trên bình diện nhâ t tính tuyệt đối. 3- Vì Phật đa o nguyên bô n vượt qua nhiều và thiê u, nên có sinh diệt, có mê ngộ, có chúng sinh và Phật. Tôi tin rằng câu na y tiêu biê u ca ch gia ng da y Phâ t pha p đô c đa o cu a Đa o Nguyên. Chu ng ta thươ ng nghi la nhiê u (sinh, thành, và Phật) la ti ch cư c, va thiê u (hoại, mê, và chúng sinh) la tiêu cư c. Khi hiê u Phâ t pha p theo ca ch thông thươ ng, có vẻ chu ng ta nên thoa t khỏi luân hô i la nơi xâ u xa, đê tơ i Niê t-ba n la nơi tô t đẹp. Chu ng ta cho rằng Niê t-ba n la mu c tiêu tiê n tơ i như thê cha ng nha nghèo la m ăn chăm chi đê trơ nên giâ u có. Chu ng ta nghi tu tâ p la ca ch đa t tơ i Niê t-ba n giô ng như la m ăn chăm chi la ca ch trơ nên giâ u có. 52

53 Hiê u gia o lý Phâ t theo thông thươ ng la vi vô minh biê n đơ i sô ng sinh mê muô i tha nh khô đau, chu ng ta nên loa i bỏ vô minh đê đa t tơ i Niê t-ba n. Nê u chi đơn thuâ n thư a nhâ n gia o lý va hiê n đơ i mi nh tu tâ p diê t trư vô minh va tham du c nga châ p, chu ng ta sẽ thâ y la không thê na o la m đươ c. Không như ng không thê đươ c, ma co n ta o ra mô t vo ng luân hô i kha c. Bơ i vi ham muô n thoa t khỏi vô minh hay nga châ p la nguyên nhân gây ra vô minh va nga châ p. Va ý tươ ng có Niê t-ba n hay luân hô i hiê n hư u riêng biê t la căn ba n mê lâ m nhi nguyên; ươ c muô n thoa t ra bên na y hiê n hư u đê bươ c va o bên kia la mô t ca ch biê u hiê n ham muô n vi kỷ kha c. Khi thư c sư ơ Niê t-ba n chu ng ta ti nh gia c trươ c sư kiê n Niê t-ba n va luân hô i không phân hai riêng biê t. Đa i thư a Phâ t gia o da y như thê, nhâ t la qua kinh Đa i Ba t-nha, luân hô i va Niê t-ba n la mô t. Nê u không thâ y Niê t-ba n ngay trong luân hô i thi không có chỗ na o kha c đê chu ng ta ti m thâ y Niê t-ba n. Nê u không thâ y an la c trong cuô c đơ i sô ng bâ n rô n thươ ng nga y thi không có chỗ na o kha c đê chu ng ta ti m thâ y an la c. Đây la lý do ta i sao Tâm Kinh phu nhâ n gia o lý đư c Phâ t. Kinh cô gă ng đưa chu ng ta ra khỏi phân biê t đô i đa i do tư tươ ng chu ng ta ta o ra. Nê u hiê u gia o lý Phâ t 53

54 theo thươ ng ti nh, ca ch suy luâ n ti nh toa n so sa nh, chu ng ta sẽ dư ng ra mô t cõi luân hô i kha c. Cuô i cu ng, sẽ ca m thâ y khô đau hơn vi ươ c muô n đa t tơ i Niê t-ba n ta o khó khăn trong đơ i mi nh. Ươ c muô n châ m dư t khô đau la mô t nguyên nhân kha c cu a khô đau, va Tâm kinh đưa ra gia o lý cu a Phâ t trong da ng phu đi nh đê tra nh sư ươ c muô n na y dâ y khơ i. Chu ng ta pha i buông bỏ ươ c muô n chư ng đa t Niê tba n. Nhưng nê u du ng tâm nga châ p so sa nh đê nghiên cư u gia o lý đa i thư a, chu ng ta có thê đi tơ i kê t luâ n đơn gia n la không câ n tu tâ p. Chu ng ta có thê nghi, Nê u luân hô i va Niê t-ba n đi ch thư c la mô t, ta i sao ta la i pha i tu tâ p? Đây la mô t ý tươ ng sai lâ m kha c pha t sinh tư hiê u lâ m gia o lý Đa i thư a: vi thư c ta i bao gô m ca c pha p va vi ca c pha p trên thê gian đê u có Phâ t ta nh, mo i pha p đê u tô t; không có vâ n đê va Niê t-ba n chi la sô ng theo kiê u na o chu ng ta muô n. Chi vâ y thôi. Nê u tâ t ca chu ng sinh đê u có Phâ t ta nh, ta i sao chư Phâ t va ca c vi tô pha i pha t khơ i Bô -đê tâm va tu tâ p? Ta i sao ai cũng pha i tu tâ p? Câu hỏi na y râ t quan tro ng trong viê c khai pha t ca ch tu tâ p va gia o lý cu a Đa o Nguyên. Câu tra lơ i cu a Đa o Nguyên la chi tu tâ p thôi ; không pha i vi muô n thoa t khỏi luân hô i, không pha i vi muô n chư ng đa t Niê t-ba n, nhưng chi tu tâ p ngay đây va bây giơ, không tu tâ p theo thơ i khoa. Vơ i pha p tu như 54

55 thê, Niê t-ba n đa ngay đây. Di nhiên tu như thê, luân hô i cũng có mặt. Vi thê trong pha p tu, ngay thơ i điê m na y, ca hai Niê t-ba n va luân hô i đê u có mặt. Đây la ý nghi a chi tu va chi ngô i. Tư chỉ quản đả tọa nghi a la chi la m mô t viê c la ngô i thôi, không khơ i nghi Tôi không thi ch cõi luân hô i vi vâ y tôi tu đê đa t Niê t-ba n trong tương lai. Nghi ngơ i có mu c đi ch như thê chi la tâm ta o dư ng. Chư ng na o co n tu trong sư dư ng truyê n như vâ y, chu ng ta không bao giơ đa t đươ c Niê t-ba n. Chi câ n mơ nă m tay cho niê m tươ ng thoa t ra va đô i diê n bâ t cư viê c gi trươ c mặt, chu ng ta sẽ thư c sư an la c. Không câ n thoa t ra hay đi đâu; chi câ n sô ng cha nh niê m ngay đây va bây giơ. Đây la tha i đô sô ng trong Niê t-ba n giư a luân hô i. Trong hai câu đâ u cu a Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên đô ng nhâ t nghi a ca c tư ca c pha p va muôn pha p vơ i Phâ t Pha p va không có nga cô đi nh, nhưng trong câu thư ba nga i chi du ng chư Phâ t Đa o. Mô t ca ch nhi n kha c la : Phâ t Pha p va không có nga cô đi nh đê câ p gia o lý Đư c Phâ t va Đa i thư a, trong khi Phâ t Đa o nói vê thư c tâ p trong đơ i sô ng hằng nga y. Ta có thê thă c mă c ta i sao chi mô t câu trong ba câu đâ u có chư tu tâ p nhưng nê u xem kỹ hai câu kia, rõ ra ng cũng nói vê tu tâ p. 55

56 Câu thư hai, đưa ra trên bi nh diê n Ba t-nha ba-lamâ t đa, va Ba t-nha tương đương vơ i tu tâ p. Tri tuê la tu tâ p--không pha i điê u gi đa t đươ c như kê t qua sư tu nói rõ trong câu đâ u Tâm Kinh: Khi Bô -ta t Qua n Tư Ta i ha nh thâm Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa, nga i soi thâ y năm uẩn la không. Câu na y ba o khi tu toa n thê thân tâm (tập thê năm uẩn) Bô -ta t Qua n Tư Ta i thâ y năm uẩn (toàn thê thân và tâm) la không; toa n thê thân va tâm nhâ n ra ta nh không nơi chi nh mi nh trong khi tu. Vi câu thư hai cu a Hiê n Tha nh Công Án viê t trên bi nh diê n Ba t-nha ba-la-mâ t, đó la khă ng đi nh chi có thê nhâ n ra đươ c tri tuê ba-la-mâ t trong tu tâ p. Cũng thê, chu đê câu thư ba cu a Hiê n Tha nh Công Án, Phâ t Đa o, tương đương vơ i tu tâ p. Tu tâ p hê t lo ng trong đơ i sô ng hằng nga y la chu yê u đô i vơ i gia o lý cu a Đa o Nguyên. Nga i không quan tâm tơ i sư pha t triê n hê thô ng triê t lý chi đê cho ho c gia hay ha nh gia đặc quyê n nghiên cư u; ngươ c la i nga i muô n cho mo i ngươ i thâ y la m thê na o tu Phâ t trong đơ i sô ng hằng nga y. * 56

57 IV - HOA TÀN CỎ MỌC A- Vì thê hoa rụng dù ưa thích; cỏ mọc dù cha n ghe t. Mang tư ky đê n va n pha p đê tu chư ng là mê. Va n pha p đê n và qua đó tu chư ng tư ky là ngộ. Người đa i ngộ mê lầm là chư Phật. Người đa i mê trong gia c ngộ là chúng sanh. La i nữa, có người ngộ vượt trên ngộ và có người mê trong mê. 1/ Lời bình của Hakuun Yasutani Vê tương quan giư a mê va ngô, chu ng sinh va chư Phâ t, Đa o Nguyên tha o luâ n liên hê giư a tư nga va ca c pha p, tâ t ca chu ng sinh. Theo nga i, mê va ngô nằm trong tương giao giư a tư nga va ngươ i kha c. Mê không pha i điê u gi gă n chặt trong tâm, nê u bỏ mê sẽ gia c ngô. Trong câu hoa rụng dù ưa thích; cỏ mọc dù chán ghe t, chu ng ta la tư nga va hoa cỏ la ẩn du ca c pha p. Hoa chi đơn gia n mo c lên, nơ va ta n; cỏ cũng mo c, tươi tô t, rô i héo u a. Ca hoa lẫn cỏ vô n không tô t không xâ u, chi mo c lên va sô ng. Nhưng con ngươ i thươ ng không trung ti nh trong tương giao vơ i ca c pha p. Vi thi ch hoa nên ưa khi hoa nơ, vi cha n ghét cỏ, nên bư c mi nh khi cỏ mo c. 57

58 Tuy thi ch hoa, hoa vẫn ta n ru ng nên buô n cha n. Cỏ mo c nhanh tra n lan nên bư c bô i. Vi cỏ ma nh hơn chu ng ta, không bao giơ diê t hê t đươ c, nên đôi khi chu ng ta nô i giâ n va buô n cha n, cũng vâ y khi ư ng đô i vơ i mê lâ m chu ng ta dê bư c do c va tuyê t vo ng. Nê u không pha i la m cỏ, chu ng ta có thê kha ch quan va nói cỏ chi la cỏ, chă ng thi ch cũng chă ng ghét cỏ. Nhưng khi chu ng ta pha i la m cỏ, thâ t khó ma nói cỏ chi la cỏ. Bơ i vi chư ng na o co n sô ng, chu ng ta chi hiê n hư u trong tương quan vơ i ca c pha p gặp pha i trong đơ i sô ng hằng nga y. Chu ng ta không thê thâ y ca c pha p như ngươ i đư ng ơ ngoa i quan sa t. Trong sư liên hê giư a tư nga va ca c pha p, có tô t va xâ u, ti ch cư c va tiêu cư c, đu ng va sai. Chu ng ta không thư c sư thâ y ca c pha p như đang la. Chu ng ta suy nghi vê ca c pha p trươ c mặt va đặt tên, đi nh gia, va xê p loa i như tô t xâ u, có gia tri hay không, đa ng ưa thi ch hay không. Trong thê giơ i cu a thương va ghét, chu ng ta không nhâ n thư c ca c pha p như thư c sư đang la. Chu ng ta không ngăn đươ c tâm ta o ra thê giơ i, nhưng có thê nhâ n ra thê giơ i ta o ta c không pha n a nh chân thư c ta i. Tu tâ p vơ i sư ti nh gia c na y va buông bỏ niê m tin cư ng ngă c va o lơ i nói va ưa thi ch trong tâm, mô t lâ n nư a mơ nă m tay cho niê m tươ ng thoa t ra. 58

59 TỰ NGÃ VÀ VẠN PHÁP Mô i liên hê giư a tư nga va chu ng sinh đươ c diê n gia i trong triê t lý ca c tông pha i Phâ t gia o. Phâ t gia o nguyên thu y du ng mươ i hai giơ i-- sa u căn (mă t, tai, mũi, lươ i, thân, va ý) va sa u đô i tươ ng cu a mỗi gia c quan (să c, thanh, hương, vi, xu c va đô i tươ ng cu a tâm) đê gia i thi ch sư liên hê giư a chu ng ta va ca c pha p pha t sinh do sa u căn tiê p xu c vơ i đô i tươ ng la sa u trâ n. Vi thê như ng gi ta nhâ n thư c chi nh la mô t loa i ki ch thi ch xa y ra trong thân va tâm; chu ng ta không trư c tiê p nhâ n thư c ba n thân ca c pha p. Mươ i ta m yê u tô (xứ) gô m sa u gia c quan (căn), sa u trâ n, va sa u thư c kê t hơ p vơ i mỗi căn. Sư tiê p xu c giư a ca c căn va sa u trâ n khiê n thư c sinh khơ i trong tâm. Thi du như nha n thư c dâ y khơ i khi mă t tiê p xu c vơ i ma u să c hay hi nh tươ ng; thiê t thư c dâ y khơ i khi lươ i tiê p xu c vơ i vi. Phâ t gia o nguyên thu y phân ti ch đơ i sô ng như thê đê chư ng tỏ chu ng sinh không có ba n nga thươ ng hằng như tư nga hay linh hô n hiê n hư u bên ngoa i mô i liên hê giư a thân/tâm va đô i tươ ng cu a thân tâm la trâ n ca nh. Đơ i sô ng chu ng ta chi bao gô m mươ i ta m xư, kê ca vô sô mô i liên hê giư a ca c căn, trâ n, va thư c gia c quan. Mươ i ta m xư xuâ t hiê n trong Tâm Kinh vơ i tư vô trươ c mỗi xư. Tuy Phâ t gia o nguyên thu y du ng mươ i ta m xư đê phu nhâ n sư hiê n hư u cu a nga, Tâm Kinh phu nhâ n 59

60 ca sư hiê n hư u cô đi nh cu a mươ i ta m xư. Điê u na y chư ng tỏ rằng ca c xư cũng không có thư c thê, chi la như ng hiê n tươ ng. Như thê Tâm Kinh chi ra ý nghi a cu a ta nh không. Như đa nêu trươ c đây, hai câu đâ u Hiê n Tha nh Công Án chư a đư ng gia o lý Phâ t gia o nguyên thu y va Tâm Kinh. Câu đâ u ư ng vơ i mươ i ta m xư theo Phâ t gia o nguyên thu y. Câu thư hai theo Tâm Kinh phu nhâ n xư, tuy căn trâ n thư c hiê n hư u, thâ t ra la không. Đây chi nh la gia o lý Đa i thư a giu p chu ng ta tư gia i thoa t khỏi vươ ng mă c va o tư nga va ca c pha p. 60 LUẬN GIẢI CỦA ĐẠO NGUYÊN Trong gia o lý cu a Đa o Nguyên vê Tâm Kinh, Ba tnha Ba-la-mâ t-đa: Mươ i hai giơ i (căn và trần) la mươ i hai minh chư ng cu a Ba t-nha ba-la-mâ t đa. Có mươ i ta m minh chư ng cu a Ba t-nha : mă t, tai, mũi, lươ i, thân, ý, să c, thanh, hương, vi, xu c, pha p; va nha n thư c, nhi thư c, tỷ thư c, thiê t thư c, va ý thư c. Mô t lâ n nư a chu ng ta thâ y Đa o Nguyên diê n gia i gia o lý ta nh không theo đươ ng lô i ti ch cư c, kha c vơ i gia o lý trong Tâm Kinh. Tâm Kinh nói mươ i ta m xư không hiê n hư u vi la không, nhưng Đa o Nguyên nói có hiê n hư u va chi nh la tri tuê Ba t-nha. Tri tuê Ba t-nha la tri

61 tuê thâ y đươ c ta nh không, nhưng Ba t-nha không pha i la chư c năng cu a tâm, ma la thư c ta i cu a mỗi pha p như đang la. Khi nói mươ i ta m xư la minh chư ng cu a tri tuê Ba t-nha, Đa o Nguyên diê n ba y thư c ta i cu a tâ t ca chu ng sinh bao gô m hiê n hư u không hiê n hư u, să c (hữu tướng) va không (vô tướng). Nhâ n ra thư c ta i na y la lý do Đa o Nguyên nói trong Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t-đa, Să c chi la să c, không chi la không. Khi nói să c la không, trong tâm có hai thư, să c va không, rô i la i nói hai thư đó la mô t, đây la ca ch chu ng ta kinh nghiê m ca c pha p trong đơ i sô ng hằng nga y. Như khi thâ y mô t đóa hoa, đóa hoa thâ t sư đang ơ đó va chu ng ta có thê nghi, Hoa na y bây giơ ơ truơ c mă t ta, thâ t đẹp, nhưng sẽ héo ta n va mô t nga y na o sẽ rơi ru ng. Du vẫn tin va o lý lẽ na y, thư c tê không phu nhâ n đươ c như chu ng ta đang thâ y hoa đang nơ ma chưa héo ta n. Nhưng chu ng ta vẫn có thê nghi Hoa na y giơ đây đang nơ, qua khư la ha t giô ng, va mô t nga y na o sẽ ru ng đê ta o tha nh ha t giô ng cho thê hê hoa tương lai. Hay có thê nghi Hoa đang ơ đây, nhưng la không, vô thươ ng; không có thư c thê cô đi nh. Đó la ca ch chu ng ta suy nghi va ho c hiê u Phâ t pha p. Nhưng Đa o Nguyên da y va o đu ng lu c hoa đang nơ, hoa chi la hoa. Nga i không nói, Chu ng ta nên biê t hoa la không, vi hoa thư c sư la không ngay ca khi chu ng 61

62 ta không nói như thê. Đô i vơ i Đa o Nguyên, khi thâ y hoa va chu ng ta nghi, Hoa na y la không, chu ng ta tư ta ch mi nh ra khỏi hoa. Tri tuê không pha i la ca ch thư c suy nghi hay hiê u biê t, ma chi nh la ba n thân đóa hoa, va đóa hoa hiê n lô ta nh không. Đó la lý do ta i sao Đa o Nguyên da y Să c chi la să c, không chi la không -- trăm cỏ, muôn pha p. Trăm cỏ, muôn pha p la vô lươ ng ca c pha p, pha p như đang la, không bi tâm suy nghi chê biê n. Tham muô n va cha n ghét va tâ t ca biê n đô ng trong ngoa i chu ng ta thư c tê la đơ i sô ng hiê n ha nh: tâm Phâ t hay ma ng sô ng cu a Phâ t. Đây la thông điê p cu a Đa o Nguyên gư i tơ i chu ng ta trong Hiê n Tha nh Công Án, va nga i chi cho chu ng ta ca ch nhi n thư c ta i va sô ng đơ i mi nh ha i ho a vơ i thư c ta i. Lẽ thư c tư nga la tha nh phâ n ca c pha p; chu ng ta la tha nh phâ n cu a thiên nhiên va thê giơ i. Ca c pha p la tâ t ca, bao gô m tư nga. Khi chu ng ta nói ca c pha p, tư nga đa nằm trong đó. Nê u chu ng ta rơ i xa ca c pha p, chu ng ta không thê sô ng. Nê u ca rơ i nươ c hoặc chim li a trơ i tâ t sẽ chê t. Chu ng ta cũng thê ; trơ i va nươ c la ca c pha p va tư nga không kha c vơ i chim va ca. Đây la điê m tro ng yê u vi tha i đô tư duy căn ba n cu a chu ng ta đặt trên phân hai giư a chu thê va đô i tươ ng. 62

63 Mang tư ky đê n va n pha p đê tu chư ng là mê. Va n pha p đê n và qua đó tu chư ng tư ky là ngộ. Câu na y Đa o Nguyên đưa ra đi nh nghi a vê mê va ngô. Ngô va mê, ca hai chi hiê n hư u trong tương quan giư a nga (chi nh mi nh) va nhân (người kha c). Mê la tra ng tha i gây ra tư tâm si va la sa n phẩm cu a thư c. Trong thư c, thư c ta i bi bóp méo, chu ng ta không thâ y sư vâ t như đang la, đó la mê. Mê không pha i đi ch thi la mê ma la tâm tha i do si mê gây ra; đó la mê lâ m rô i ră m do thiê u kha năng thâ y sư vâ t như đang la. Khi không thâ y sư vâ t rõ ra ng, chu ng ta không thê pha n đoa n chi nh xa c va không ba o đa m con đươ ng na o pha i theo. Vi vâ y mê đươ c xem như la c đươ ng. Khi chu ng ta đi, nơi đê n pha i rõ ra ng. Nê u nơi đê n không rõ ra ng, chu ng ta đi la c, ră c rô i va bâ t an, sẽ có quyê t đi nh không đu ng va gặp nhiê u khó khăn. Đó la ti nh tra ng khô đau trong cõi luân hô i. Mang tư ky đê n va n pha p đê tu chư ng là mê. Có nghi a chu ng ta mang ý tươ ng va du c nhiê m bi bóp méo va o cuô c đơ i, cô gă ng ti m ra chân lý hay thư c ta i. Chu ng ta cô gă ng nhâ n thâ y va nă m bă t thư c ta i vơ i tâm thư c, kha năng, quyê n lư c, sư kiên tri phâ n đâ u; chu ng ta cô gă ng đa t gia c ngô đê tư nga la m chu mo i thư sao cho đơ i mi nh vư ng chă c va an bi nh. Tha i đô na y, theo Đa o nguyên, la mê. 63

64 64 Va n pha p đê n và qua đó tu chư ng tư ky là ngộ. Chu thê tu tâ p không pha i ca i nga ca nhân ma tâ t ca mo i loa i. Tu tâ p la nhâ n ra tư nga liên kê t vơ i muôn loa i, hay ca c pha p. Đa o Nguyên nói ca c pha p chi nh la Phâ t pha p, va thư c ta i ca c pha p la Pha p thân Phâ t -- hay la chi nh Đư c Phâ t. Vi lý do na y, Đa o Nguyên da y rằng thiê n tâ p không pha i la ca ch tu tâ p có ý la m chu ng sanh tha nh Phâ t; thiê n tâ p tư la Phâ t ha nh. Đa o Nguyên đi nh nghi a Phâ t như ca đa i đia, ý nói đê n tư nga chung vơ i muôn loa i. Tuy vâ y ngay ca khi chia xẻ sư tương quan na y vơ i muôn loa i, chu ng ta ha y co n suy nghi theo như ng kiê u mê lâ m va nga châ p. Tư tươ ng cu a chu ng ta vê thư c ta i thi điên đa o; chu ng ta cho la, Tôi la ca i rô n vũ tru hay như ng thư na y la cu a tôi. Chu ng ta thươ ng nghi mo i thư trên thê gian na y hiê n hư u đê chu ng ta có ha nh phu c. Có thê đó la căn ba n quan điê m va gia tri trong xa hô i tân tiê n, nhưng lơ i da y cu a Đư c Phâ t va cu a Đa o Nguyên cho chu ng ta thâ y đây la ca ch nhi n đa o ngươ c sư vâ t. Thiê n tâ p giu p chu ng ta thâ y rõ mi nh la tha nh phâ n cu a thê giơ i, cu a thiên nhiên va cu a Đư c Phâ t. Chu ng ta không câ n pha i riêng rẽ trơ tha nh mô t vi Phâ t, nhưng đu ng hơn chu ng ta câ n ti nh thư c trươ c thư c ta i la tư khơ i thu y chu ng ta sô ng cuô c đơ i cu a Phâ t. Bằng ca ch buông

65 bỏ niê m tươ ng, tâm thư c, chu ng ta hiê n thư c hóa tư nga liên kê t vơ i ca c pha p. Đây không pha i la tư nga ti nh thư c trươ c thư c ta i, nhưng thiê n tâ p ti nh thư c trươ c thiê n tâ p, Pha p ti nh thư c trươ c Pha p, va Phâ t ti nh thư c trươ c Phâ t. Thiê n tâ p tu tâ p thiê n tâ p, không pha i ca nhân riêng rẻ tu tâ p thiê n đê gia c ngô. Đây la ý cu a Đa o Nguyên khi nói tu tâ p va gia c ngô la mô t. 1/ Lời Bình của Hakuun Yasutani Mang tự ky đê n va n pháp đê tu chư ng là mê. Vi si mê châ p nga nên lâ m thâ y có ca c pha p kha c vơ i nga. Tư nê n ta ng mê muô i như vâ y, ti ch lũy tu tâ p đê n đâu va khai mơ tâm thư c ra sao, vẫn la mê. Chu ng sanh ngu si, quên mi nh theo vâ t. Va n pháp đê n và qua đó tu chư ng tự ky là ngộ. Khi giâ c mô ng mê lâ m vê nga tan mâ t, sẽ ti nh gia c khỏi sư kiê n mo i hiê n hư u đê u la nga. Đoa t nhân nhưng không đoa t ca nh. Tâ t ca đê u la thê giơ i kha ch quan. Không có nga. Chi câ n buông bỏ thân tâm, nha y va o Phâ t gia, sẽ ha nh xư cu ng chư Phâ t. Khi đi mô t đươ ng như thê, không câ n nỗ lư c hay du ng tâm, sẽ ra khỏi sanh tư va tha nh Phâ t Tri ch Cha nh Pha p Nha n Ta ng Sanh va Tư. 65

66 66 2/ Lời Bình của Leighton Mang tự ky đê n va n pháp đê tu chư ng là mê. Đó la đơ i sô ng thươ ng nhâ t cu a chu ng ta. Điê u chu ng ta la m la tư mi nh dâ n thân vê phi a trươ c. Chu ng ta kinh nghiê m nhiê u thư trong cuô c đơ i. Chu ng ta cũng kinh nghiê m như ng lơ i da y tư khung ca nh phóng chiê u ba n nga, thâ y mi nh la chu thê qua n sa t, điê u khiê n, hoa t đô ng vơ i ca c pha p trong cuô c đơ i, tươ ng tươ ng thê gian bên ngoa i chu ng ta, ngăn chia giư a mi nh vơ i thê gian. Chu ng ta cũng có dư ng chuyê n va ta o ý vê ca i nga tu chư ng ca c pha p. Ai cũng có thê đo c thuô c đi a chi, sô an sinh xa hô i va nhiê u thư kha c thuô c vê ba n nga khi tiê n đê n. Đó la thê giơ i pha m ti nh ngu muô i cu a chu ng ta. Khi chu ng ta to a thiê n có mặt va ti nh gia c tiê n tri nh na y, chu ng ta bă t đâ u thoa ng thâ y thê gian sinh khơ i thê na o vơ i tư ng hơi thơ ra va o. Thê gian tư kinh nghiê m chi nh nó. Không pha i la thê giơ i cu a chu thê va đô i tươ ng. Không pha i sư vâ t hiê n đê n va ca m nghiê m tôi; không pha i đô c gia ta o ra quyê n sa ch na y. Thâ t ra la tâ t ca chu ng ta cu ng ta o ra. Vô luơ ng sư vâ t va vô luơ ng gia o pha p hiê n ra va chiê u sa ng. Đây la gia c ngô trong đa o Phâ t. Thê gian không pha i la va i đô i tươ ng chu ng ta có thê điê u khiê n va kiê m soa t đươ c. Thê gian không thuô c vê con ngươ i; chu ng ta thuô c vê thê gian, va

67 chu ng ta la mô t phâ n cu a thê gian, mô t trong va n pha p. Mô ta gia c ngô không mang ti nh thu đô ng. Không pha i la như ng gi xuâ t hiê n va tư thê nghiê m va không pha i la xa y ra đâu đó trên ma n a nh truyê n hi nh bên ngoa i. Chu ng ta la như ng ma nh tương quan vơ i nhau cu a tô ng thê đó. Mo i thư khơ i lên ngay bây giơ. Đây la bê n gia c. Điê m quan tro ng không pha i cho rằng ba n pha i xa bỏ mô t ca i va ti m ca i kia. Không pha i chu ng ta nên ưa thi ch hay lư a cho n bên na o. Ca hai đê u la khi a ca nh cu a cuô c đơ i. Chu ng ta dâ n thân đê n ca c pha p đê tiê n ha nh tu chư ng căn cư trên ca i nga ma chu ng ta đa ta o dư ng. Đây la thê giơ i mê lâ m cu a chu ng ta. Ca c pha p tư đê n va tư thê nghiê m, thê nghiê m mo i thư, thê nghiê m tô ng thê nơi chu ng ta. Đó la ti nh gia c. Ca hai bên đê u la hiê n tha nh công a n. HIỆN THÀNH CÔNG ÁN HOẠT DỤNG TRONG MÊ LẪN NGỘ Thư c tâ p hiê n tha nh công a n trên mặt đô ng tư la biê u hiê n tro n vẹn tâm mi nh, có mặt trên mo i khi a ca nh cuô c đơ i mi nh, mang sư sô ng cho đơ i, cho phép chu ng ta biê u hiê n thê giơ i, cho phép thê giơ i biê u hiê n chu ng ta. Chu ng ta câ n thư c tâ p hiê n tha nh công a n ca mê va gia c. Mỗi ca nhân chu ng ta va tâ t ca chu ng ta đê u 67

68 đươ c thâ y hay không đươ c thâ y, con ngươ i va như ng loa i kha c hoa n toa n la mô t trong như ng loa i cu a muôn pha p, cu a thư c ta i đang xuâ t hiê n ngay bây giơ. Chu ng ta tu thâ t sư đê ti nh thư c khỏi mê lâ m. Chu ng ta ngô i thă ng lưng va hiê n diê n, lă ng sâu va o phẩm ca ch nô i tâm, va la m như thê chu ng ta nhâ n ra mê lâ m khă p nơi. Chu ng ta nhâ n thâ y thói quen vươ ng mă c va châ p thu, nhâ n thâ y pha n ư ng cu a mi nh bi đóng khung theo duyên sinh. Thâ y lo sơ, buô n khô va tâ t ca khi a ca nh cuô c đơ i la m chu ng ta tô n thương va đau đơ n. Thâ y bô khung cu a mi nh tư ta o thêm khó khăn cho mi nh va cho ngươ i, va tâ t ca như ng điê u na y chi câ n mô t thơ i gian ngă n. Thâ y đươ c mê va gia c thi dê da ng va có thê xa y ra bâ t cư lu c na o. Nhưng sô ng đươ c như thê la ca mô t qua tri nh tu ha nh pha n qua n không dư t, chi câ n mi nh hiê n diê n ngay đó. 68 GIÁC NGỘ VƯỢT QUA GIÁC NGỘ CHƯ PHẬT VÀ CHÚNG SINH B- [ ] Người đa i ngộ mê lầm là chư Phật. Người đa i mê trong gia c ngộ là chúng sanh. La i nữa, có người ngộ vượt trên ngộ và có người mê trong mê. Khi xa c đi nh la Ngươ i đa i ngộ mê lầm là chư Phật. Đa o Nguyên va ch ra sư thâ t căn ba n viê c tu tâ p. Nê u thâ t sư chân tha nh va tha nh thâ t vơ i chi nh mi nh,

69 không kê tu tâ p gian khô tơ i đâu, chu ng ta sẽ nhâ n ra đô ng cơ viê c tu tâ p ha y co n đặt căn ba n phâ n na o trên nga châ p. Đa o Nguyên nói như ng ai nhâ n thư c đươ c căn ba n nga châ p na y trong viê c tu tâ p sẽ la Phâ t. Có nghi a ha nh đô ng nhâ n chân đươ c tâm nga châ p nơi mi nh tư la Phâ t, va khi thâ y đươ c tâm nga châ p na y chu ng ta pha i đưa sa m hô i va o tu tâ p đê thoa t khỏi đô ng cơ nga châ p. Sư tu tâ p cu a chu ng ta, sư c ti nh gia c giu p chu ng ta thâ y đươ c nga châ p va buông xa, đó la Phâ t. Vi thê ti nh gia c trươ c lẽ thư c la mi nh mê lâ m, lẽ thư c la hâ u như mi nh luôn luôn nga châ p khiê n không thâ y đươ c sư thâ t vê vô thươ ng va vô nga, chi nh lẽ thư c na y la Phâ t. Đó la ý nghi a khi Đa o Nguyên nói gia c ti nh mê lâ m la Phâ t. Suô t li ch sư tăng-gia Phâ t gia o đê u có thư c tâ p sa m hô i va o như ng nga y rằm va mu ng mô t âm li ch. Chư tăng tâ p ho p la m lê bô -ta t. Thơ i Phâ t gia o Nguyên thu y, vi la nh đa o tăng đoa n tu ng giơ i luâ t cu a chư tăng trong di p na y, va ai pha m giơ i pha i ra nhâ n trươ c đa i chu ng. Sa m tiê ng Pha n ksama có nghi a hô i tiê c, hô i trong nguyên nghi a chư Ha n cũng la hô i tiê c. Trong Phâ t gia o Đa i thư a, sa m hô i luôn luôn la mô t phâ n viê c tu tâ p vơ i lơ i nguyê n quyê t tâm tu Bô -ta t đa o, va khi biê t la c đươ ng, chu ng ta dâng lơ i sa m hô i bằng ca ch trơ la i cha nh đa o. Ti nh gia c tu tâ p sai sót va trơ vê cha nh đa o la ý nghi a sa m hô i trong Đa i Thư a Phâ t gia o. 69

70 Điê u tro ng yê u ơ đây la nhâ n ra chư Phâ t va chu ng sanh không pha i hai nhóm ngươ i kha c biê t; chu ng sanh la mô t phâ n cu a toa n bô thư c ta i, va theo nghi a na y, không có sư ta ch rơ i giư a chư Phâ t va chu ng sanh. Đây la ý nghi a cu a cu m tư không chư Phật, không chúng sinh trong câu thư hai cu a Hiê n Tha nh Công Án. Theo ca ch nhi n thư c ta i na y, chu ng ta thâ t sư la như ng vi Phâ t. Không kê đê n ý tươ ng nga châ p đê n đâu, chu ng ta luôn sô ng trong ma ng lươ i duyên khơ i tương tư c va liên kê t vơ i mo i ngươ i va đươ c mo i ngươ i trong toa n thê giơ i yê m trơ. Ma ng lươ i duyên khơ i thu y tương tư c la mô t ca ch diê n đa t tôi du ng đê nói tơ i lẽ thư c cu a tương tư c. Giô ng như luơ i trơ i Đê Thi ch, mô t biê u tươ ng trong Phâ t gia o Đa i Thư a, trong đó mo i sư vâ t trong vũ tru như cô t gu t trong ma ng lươ i vô biên cu a thư c ta i. Nga châ p gây ra nhiê u vâ n đê cho chu ng ta va ngươ i kha c, vi thê chu ng ta pha i tu tâ p đê sô ng thoa i ma i va an bi nh ha i ho a vơ i thư c ta i. Nhiê t tâm buông bỏ nga châ p va sô ng ha i ho a vơ i thư c ta i sẽ ta o năng lươ ng cho chu ng ta thiê n tâ p va ho c Phâ t. Trong thiê n tâ p, chu ng ta xa bỏ nga châ p va la mô t vơ i thư c ta i tương tư c, đô ng thơ i la thư c ta i tô ng thê hay thư c ta i tuyê t đô i. Chu ng ta không thê nhâ n ra thư c ta i 70

71 tuyê t đô i na y như đô i tươ ng cu a tâm phân biê t, nhưng khi buông xa ca ch nhi n sư vâ t mô t ca ch tương đô i, nga châ p, chu ng ta đương nhiên la mô t phâ n cu a thư c ta i tuyê t đô i. Tuy mê lâ m vi la chu ng sinh vơ i nghiê p ba o, chu ng ta vẫn đang sô ng trong thư c ta i tô ng thê tuyê t đô i la Phâ t Pha p, va tuy đang sô ng trong thư c ta i tô ng thê, chu ng ta vẫn co n mê lâ m như chu ng sinh mang nghiê p ba o. Đây la thư c tê đơ i ngươ i. Nói ca ch kha c, chu ng ta mê trong ngô, va nhơ tu tâ p, chu ng ta nhâ n ra, ti nh gia c trươ c thư c ta i ma chu ng ta đang mê; vi thê chu ng ta không bi mê lâ m dô i ga t nư a. Tuy nhiên, chu thê tu tâ p Phâ t pha p thi không pha i la chu ng sinh mang nghiê p ba o na y, không pha i la ca i Tôi, đu ng ra đó la thư c ta i tô ng thê đang tu tâ p va hiê n ha nh lẽ thư c. Sư chuyê n đô i trong chu thê tu tâ p tư ca nhân đê n thư c ta i tô ng thê râ t quan tro ng trong gia o lý Hiê n Tha nh Công Án cu a Đa o Nguyên. La i nữa, có ngươ i ngộ vượt trên ngộ. Có ngươ i gia c ngô thư c ta i trong tu tâ p va vươ t qua nư a. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Đa i Ngô Đa o Nguyên viê t: Chu ng ta nên ti m hiê u rằng thư c tê không có loa i hư u ti nh hay vô ti nh na o ma không să n có tri thư c tư lu c sinh ra. Khi tri thư c vô n să n thi gia c ngô vô n să n, kiê m 71

72 chư ng vô n să n, va tu tâ p vô n să n. Chư Phâ t chư Tô đa la điê u ngư, đươ c ki nh tro ng như bâ c gia c ngô ba n hư u la vi ca c nga i sinh ra đa gia c ngô. Ở đây Đa o Nguyên nói rằng tâ t ca chu ng sinh sinh ra trong ma ng lươ i tương tư c tư la đa i gia c ngô, tư la Ba t-nha. Chư Phâ t chư Tô va tâ t ca chu ng ta sinh ra, sô ng va chê t trong đa i gia c ngô na y. Sư tu tâ p cu a chu ng ta la nhâ n ra đa i ngô trong đa i ngô, tư ng phu t giây, hay có lẽ đu ng hơn pha i nói la đa i ngô nhâ n ra đươ c đa i ngô qua tu tâ p. Điê u Đa o Nguyên muô n nói la có như ng ngươ i đa t đươ c gia c ngô vươ t trên gia c ngô. và có ngươ i mê trong mê. Nga i cũng viê t vê mê trong mê trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Khê Thanh Sơn Să c: 72 Nga y nay ngươ i ta i t ti m chân lý thâ t sư. Vi thê, tuy thân ho thiê u thư c tâ p va tâm ho thiê u ti nh gia c, ho ti m kiê m sư, muô n ngươ i kha c ngơ i khen ho tu va hiê u bằng nhau. Đây chi nh la mê trong mê. Câ n châ m dư t ngay lô i suy nghi sai lâ m như thê. Đây la ý nghi a cu a câu nói cu a Đa o Nguyên mê trong mê. Du rằng chu ng ta sinh ra, sô ng va chê t đi trong đa i ngô, trong tâm chu ng ta ta o ta c hi nh a nh riêng vê thê giơ i va hê thô ng gia tri riêng, va chu ng ta theo chi

73 theo đuô i như ng gia tri ma chu ng ta đa ta o dư ng trong hê thô ng riêng cu a mi nh. Thi du như, chu ng ta có thê gâ y dư ng danh tiê ng như mô t ha nh gia tha nh tâm va đư c ha nh, thay vi chi biê t tu tâ p chân tha nh va nuôi dươ ng đư c ha nh. Trong tâm, chu ng ta có thê ta o ra ý tươ ng kỳ quặc vê mi nh, cho mi nh la anh hu ng. 3/ Lời Bình của Leighton Tôi nhơ khi nghe lơ i da y ngô i thiê n đâ u tiên, tôi ca m thâ y như mi nh đa vê nha. Ngay lâ n đâ u tôi ngô i thâ t tuyê t vơ i, va tôi biê t đươ c như thê, va tư đó tôi ngô i mỗi nga y. Tuy nhiên khi chu ng ta bă t đâ u thư c tâ p viê c ngô i thă ng, va qua n sa t ca ch chu ng ta tiê n đê n phi a trươ c va phóng mi nh đặt va o sư vâ t, va cũng la lu c chu ng ta nhâ n thâ y ca c pha p cu ng sinh khơ i, chu ng ta ca m nhâ n có căng thă ng va tâ p khi châ p thu, cha n ghét va mê loa n. Ba n có thê thâ y ha nh phu c khi ba n bă t đâ u ngô i va cũng có thê ca m thâ y khô sơ vi ba n không ra khỏi tâm đang nói huyên thuyên. Ba n có thê có a o tươ ng ba n chi nh la điê u ba n đang nghi, va ba n không thê la m chu đươ c ý nghi cu a ba n. Nhưng khi ba n thư c sư ngô i xuô ng va chi có hi t thơ va lưng thă ng, băng có thê bă t đâ u quay. Sư thư c tâ p cu a chu ng ta la chi ngô i đó. Không pha i la ba n pha i di nh cư ng va o đó, cũng không pha i la ba n pha i đoa n trư vo ng tươ ng. Thay vi gia i thi ch vo ng tươ ng, ha y nhi n kỹ nó. 73

74 Ha y la m quen va thân mâ t vơ i chi nh mi nh. Ha y xem xét ca i gi đi ch thư c ơ trong thân va tâm na y, ngay nga y hôm nay, trong tư ng hơi thơ ra va o. Mặt kha c, nê u ba n nhiê u vo ng tươ ng vê gia c ngô, Đa o Nguyên go i la mê. Tuy vâ y ca hai mặt đê u hiê n hư u, va Đa o Nguyên nói la có như ng ngươ i tiê p tu c thư c ti nh vươ t lên thư c ti nh. Thâ t sư đư c Phâ t luôn luôn ti nh gia c. Ba n có thê có mô t thoa ng chư ng ngô, hay ba n có thê có kinh nghiê m ti nh gia c sâu xa, đâ y â n tươ ng, nhiê u ti nh chuyê n hóa. Nhưng đây chi la bươ c đâ u, vi chu ng ta có thê tiê p tu c ti nh gia c vươ t lên ti nh gia c va có thê mê muô i suô t cơn mê. Ngươ i đa i mê trong giác ngộ là chúng sanh. Khi bi mê, cư mê. Ha y xem xét cơn mê. Mê la hiê n tha nh công a n mê. Thâ y đươ c điê u na y, hiê n tha nh công a n ca i mê cu a ba n. Ha y xem kỹ ba n bi mê loa n ra sao. Xem ba n bi kẹt trong châ p thu va di nh mă c đê n thê na o, cha n ghét va cô gă ng đoa n trư mo i thư. Tư quan điê m cu a ti nh gia c va không có sai kha c giư a ti nh gia c va mê lâ m. Nhi n dươ i góc ca nh cu a gia c ngô, ơ đây tâ t ca chu ng ta cu ng đi chung trên đươ ng đa o. Kỳ la la m sao, tuyê t vơ i la m sao! Di nhiên dươ i ca i nhi n cu a mê lâ m, có sư kha c biê t khô ng lô. Khi mê, thâ t sư chu ng ta ta o ra khó khăn ră c rô i; chu ng ta thâ y mi nh 74

75 xa la nh ngươ i kha c. Chu ng ta cho la mi nh có thê xoay chuyê n cuô c đơ i đê đa t đươ c điê u mong muô n. Chu ng ta cho rằng xâm lăng quô c gia kha c đê mang dâ u hỏa vê cho nươ c mi nh thi đươ c thôi. Chu ng ta thâ t sư tin chă c rằng chu ng ta có thê thao tu ng thê giơ i đê đa t đươ c như ng gi mong muô n. Đó la mê lâ m. Ti nh gia c chi la chia sẻ nhâ n thư c vê sư đô ng bô na y, vê ti nh thương, vê sư có thê cu ng nhau hiê n hư u. Chu ng ta tu tâ p không pha i đê bỏ ca i na y va nă m bă t ca i kia. Cô gă ng đa t gia c ngô va trư diê t mê lâ m 38 thi ca ng mê hơn, đa i vô minh. Chu ng ta pha i hiê n tha nh công a n mê va hiê n tha nh công a n gia c. Sư tu tâ p cu a chu ng ta, theo Đa o Nguyên khuyên ba o, la la m sao đê chu ng ta sô ng Đa o trong đơ i, la m sao mang Đa o va o đơ i, va la m sao chia sẻ vơ i nhau như ng gi có ý nghi a sô ng trong đơ i. ỨNG DỤNG ĐẦY ĐỦ CẢ HAI MẶT Xem ca hai mặt như hiê n tha nh công a n râ t quan tro ng. Ngay ca sau khi đa thê nghiê m đươ c ti nh gia c liên tu c, mê vẫn có thê dâ y khơ i. Chu ng ta tươ ng la có điê u gi ơ đâu đó đê nă m giư. Chu ng ta tươ ng la có ai ơ đâu kia đê hâ t qua mô t bên. Hay chu ng ta có thê la m như thê trong tư thân, trong tâm mi nh, vơ i chi nh thân va tâm 38 Bâ t trư vo ng tươ ng bâ t câ u chân, Chư ng Đa o Ca cu a Huyê n Gia c. 75

76 mi nh. Chu ng ta nghi la mô t phâ n sinh ma ng thi tuyê t vơ i, nhưng phâ n kia thi thâ t tê ha i va chu ng ta cô loa i trư. Suy nghi như thê chi la mê vo ng, nhưng la i la điê u chu ng ta nghi tươ ng. Đây la ca ch tu tâ p không pha i vi hi nh a nh đư c Phâ t lý tươ ng đê trang tri trên ba n thơ ma cho con ngươ i pha m ti nh. Chu ng ta mê lâ m thâm căn cô đê, sô ng trong thơ i đa i khó khăn phư c ta p trong mô t thê giơ i đâ y nhiê u loa n. Tâ t ca chu ng ta đê u vo ng đô ng va tham lam, va tâ t ca chu ng ta đê u đang cho n lư a lâ y bỏ 39. Đây la mô t thê giơ i cu a mê vo ng trong đó chu ng ta đang sô ng. Va tuy vâ y khi tâ t ca mê vo ng pha t sinh va tư ca m nghiê m, chi nh nơi đây, chu ng ta ti nh gia c. Thư c tâ p hiê n tha nh công a n la thư c sư ư ng du ng ca hai mặt, trươ c tiên la m sao nhâ n ra mi nh đang bi đóng khung thâ t sâu, tư thâ y mi nh ta ch ra khỏi thê giơ i. Ngôn ngư va tha i đô suy nghi đươ c ngư pha p cu a chu thê (chu tư ) va đô i tươ ng (tu c tư ) xa c đi nh. Chu ng ta nghi chu ng ta la chu tư cu a đô ng tư xoay chuyê n tu c tư đê lâ y như ng gi mong muô n va bỏ như ng gi không muô n. Hoặc chu ng ta ca m thâ y mi nh la tu c tư cô gă ng không bi đô ng tư xoay chuyê n bơ i 39 Trong Ti n Tâm Minh: Chi Đa o không khó/chi vi lư a cho n. 76

77 chu tư ơ ngoa i. Du bằng ca ch na o đây la thê giơ i cu a mê vo ng; la thê thư c chu ng ta nghi ra. Va tuy vâ y mặt kia cũng bă t đâ u sinh khơ i trong ta. Khi chu ng ta să n sa ng muô n mô t viê c duy nhâ t la đê tâm lóng lặng va hiê n diê n, thân ngô i thă ng, chu ng ta có thê nhâ n thâ y la chu ng ta cu ng đang thơ vơ i nhau. Va n pha p sinh khơ i. Thê giơ i cũng vâ y. Đư ng cô bỏ ca i na y va giư ca i kia. Chi nên mu a lươ n giư a sư căng thă ng năng đô ng cu a mê va gia c trong cuô c đơ i; đây la ca ch chu ng ta biê u hiê n chi nh mi nh. Chu ng ta có thê chia sẻ thiê n ha nh sâu ki n nhâ t cu a mi nh vơ i cuô c đơ i, không ngoa nh mặt vơ i bên na o. Di nhiên pha i thâ y hai bên kha c nhau, nên tâ p gâ n gũi thân thiê n vơ i tiê n tri nh chung na y va cô không gây ta c ha i, không ta o khó khăn ră c rô i cho mi nh va cho ngươ i. 4/ Lời Bình của Hakuun Yasutani Có câu nói: Cho du trèo cao đê n tâ n nu i Tu-di vẫn co n tâ ng trơ i cao hơn nư a, cho du đa chư ng ngô, câ n pha i đa t ngô xa hơn nư a. Tuy như thê, vê ba n châ t ngô không có nhiê u thư. Nê u la chân ngô, du ca n hay sâu, ba n châ t la mô t, nhưng đô sa ng va sâu có kha c. Vi thê ngươ i xưa có nói: Đa i ngô nhiê u lâ n, tiê u ngô vô sô Chi cho Đa i Huê va Ba ch  n. 77

78 Công a n Triê u Châu kha m pha ba la o 41 so sa nh đô sâu tha nh tư u va đô sa ng mă t cu a Triê u Châu va ba la o trên đươ ng đi Ngũ Đa i Sơn. Tha nh tư u hay xong viê c chi ra mư c đô chư ng ngô hâ p thu va tan cha y va o ca ti nh va đơ i sô ng mỗi ngươ i. Thâ t la quan tro ng biê t bao khi gia c ngô trơ tha nh ca ti nh, ti nh nê t va cuô c đơ i mỗi ngươ i. * 41 Vô Môn Quan, tă c 31: Có vi tăng hỏi mô t ba la o: Đươ ng na o đi nu i Ngu Đa i? Ba la o đa p: Cư đi thă ng. Vi tăng mới đi năm ba bước, ba la i nói: Đươ ng đươ ng mô t ông thâ y tu, cư thê ma đi ki a! Sau có ngươ i kê la i Triê u Châu. Sư nói: Đê ta tới xem ba la o na y ra sao. Hôm sau Sư bèn đê n, cu ng hỏi như vâ y, ba la o cu ng đa p như vâ y. Sư trơ vê nói với tăng chu ng: Ba la o ơ Đa i Sơn, ta đa kha m pha cho ca c ông rô i. 78

79 V- PHẬT HIỆN PHẬT MÀ KHÔNG NGHĨ ĐẾN Phật đích thư c là Phật thì không cần thâ y mình là Phật. Tuy nhiên, ca c ngài là bậc toàn gia c không ngư ng hiện thành Phật. Khi thâ y màu sắc và nghe âm thanh với toàn thê thân tâm, se trư c nhận một ca ch tường tận, nhưng không giống như a nh pha n chiê u trong gương hay bóng trăng trong nước. Khi chư ng ngộ bên này bên kia se mờ tối. Khi Phật đích thực là Phật có nghi a khi thư c sư tu tâ p va sô ng đươ c mô t phâ n cu a thư c ta i tương tư c, chu ng ta không thê thâ y mi nh đang sô ng ngoa i thư c ta i tuyê t đô i. La vi khi sô ng ha i ho a vơ i thư c ta i tuyê t đô i, không có phân ca ch giư a thư c ta i tuyê t đô i va chu ng ta. Khi thư c sư tu tâ p, không có phân ca ch giư a chu thê va đô i tươ ng hay giư a tư nga va mo i ngươ i. Nhân duyên thê gian ta o ra ca nhân, va ca nhân ta o duyên trong thê gian. Thê gian va ca nhân cu ng nhau vâ n ha nh như mô t tô ng thê thư c ta i, vi thê chu ng ta không thê thâ y tư nga la chu thê va thê gian la đô i tươ ng. Không có ca ch na o đê phê pha n mô t ti nh ca nh hay mô t ngươ i la tô t hay xâ u 79

80 tư nha n quan cu a tô ng thê thư c ta i, vi tô t hay xâ u la danh tư chi xa y ra khi chu ng ta ta ch chu thê ra khỏi đô i tươ ng. Tuy nhiên, khi như ng ca nhân sô ng trong tô ng thê thư c ta i, chu ng ta không thâ y mi nh như chu thê va xem sư vâ t bên ngoa i như đô i tươ ng. Chu ng ta tiê p tu c pha n đoa n, ha nh đô ng, cho n lư a theo ý thi ch va điê u kiê n hoa n ca nh môi trươ ng. La ca nhân, chu ng ta thâ y sư vâ t tô t hoặc xâ u, va chu ng ta cho n ca i tô t va trư ca i xâ u. Đê thư c hiê n điê u na y, chu ng ta ta o ra mô t ba n sao thư c ta i hươ ng dẫn tâm mi nh, mặc du vẫn tiê p tu c sô ng trong thư c ta i tuyê t đô i, ra khỏi tư tươ ng. Tư tươ ng chu ng ta vê thư c ta i giô ng như tâ m ba n đô tra i đâ t. Ba n đô chi ra mô t thư giô ng như tra i đâ t, nhưng không thê ta o ra mô t ba n đô tiêu biê u tra i đâ t mô t ca ch toa n ha o, vi tra i đâ t có ba chiê u va tơ giâ y vẽ ba n đô chi có hai chiê u. Như thê ki ch thươ c, hi nh da ng, va như ng dâ u hiê u chi dẫn chă c chă n bi méo mó khi vẽ ba n đô. Thi du như trên mô t sô ba n đô Groenland lơ n hơn Bă c Mỹ. Thông thươ ng chu ng ta cho hi nh a nh thê giơ i ta o dư ng trong tâm chi nh la thê giơ i. Chu ng ta cho hê thô ng gia tri theo ý mi nh la đu ng va theo ngươ i kha c la lê ch la c. Căn ba n la vi chu ng ta mê lâ m. Mê lâ m căn ba n na y go i la vô minh, gây ra rô i ră m khi chu ng ta gặp ngươ i kha c vơ i hê thô ng kha c vê gia tri va quan điê m kha c vê 80

81 thê giơ i. Tôi tin rằng đây la thư c ta i cu a kiê p ngươ i ma ca c nha Duy Thư c Phâ t gia o đa đê câ p khi go i mo i thư chu ng ta ca m nghiê m chi la thư c. Khi thiê n tâ p, chu ng ta buông bỏ ba n đô do tâm dư ng lâ p, mơ nă m tay cho ý tươ ng thoa t ra, va bằng ca ch đó, sẽ ngô i trên nê n đâ t lẽ thư c. Suy nghi chi ta o ra ba n sao bóp méo cu a tâm vê thê giơ i, va ba n sao căn ba n trên kinh nghiê m có ti nh nghiê p ba o. Nhưng khi buông bỏ ý tươ ng, chu ng ta sẽ hiê u ba n sao trong tâm không pha i chi nh lẽ thư c. Rô i không co n mu qua ng tin va o ý tươ ng cu a mi nh, thay va o đó chu ng ta có thê ti m hiê u ba n châ t lẽ thư c. Thiê n tâ p không pha i phương ca ch sư a chư a ba n đô ý niê m hê t méo mó. Chu ng ta chi buông bỏ ba n đô va ngô i trên nê n đâ t thư c ta i. Buông bỏ, nói ca ch kha c, la xa bỏ hoa n toa n bâ t cư ý tươ ng na o căn ba n trên kinh nghiê m ha n cuô c mang ti nh nghiê p. Tuy vâ y mặt kha c, buông xa la châ p nhâ n va xem ý tươ ng chi la sa n phẩm cu a tâm va châ t liê u cu a ba n đô thư c ta i không đâ y đu. Chu ng ta chi đê cho ý tươ ng tư đê n rô i tư đi, không phu nhâ n cũng không xa c nhâ n khi ngô i thiê n. Chu ng ta có thê la m đươ c vi chi đơn thuâ n ngô i quay mặt va o tươ ng ma không pha n ư ng trư c tiê p vơ i bâ t cư điê u gi gặp pha i đô i vơ i ngươ i, vâ t va ca nh. Vi thê to a thiê n la tâ p vươ t khỏi kê ca triê t đê đẩy ra va triê t đê châ p nhâ n 81

82 tư tươ ng. Khi to a thiê n ngô i quay mặt va o tươ ng không có sư phân hai giư a chu thê va đô i tươ ng, tuy nhiên nhiê u thư vẫn khơ i lên trong tâm. Chu ng ta thươ ng nghi tơ i điê u gi đó va rô i pha n ư ng vơ i ý tươ ng cu a mi nh xem như đô i tươ ng. Nhưng khi to a thiê n, chi có bư c tươ ng trươ c mặt, sẽ dê da ng nhi n thâ y ý tươ ng la vo ng. Đó la vi khi buông bỏ, niê m tươ ng va pha n đoa n biê n mâ t, chi co n bư c tươ ng. Đây la điê m quan tro ng trong to a thiê n -- buông bỏ thân va tâm. Nhưng niê m tươ ng lâ p tư c nô i lên trơ la i, vi thê to a thiê n chi la không ngư ng buông bỏ bâ t cư điê u gi dâ y khơ i trong tâm. Khi niê m tươ ng, pha n đoa n, hay lươ ng gia dâ y khơ i trong to a thiê n va chu ng ta cha y theo thi phân hai giư a chu thê va đô i tươ ng. Khi chu ng ta buông bỏ niê m tươ ng, chu thê va đô i tươ ng la mô t; không có ngươ i lươ ng gia va không có vâ t bi lươ ng gia. Lu c đó chi có thư c ta i hiê n ha nh, va thư c ta i hiê n ha nh gô m ca sư mê lâ m cu a chu ng ta. Đây la Hiê n Tha nh Công Án. Tuy nhiên trong đơ i sô ng hằng nga y, chu ng ta không thê chi có buông bỏ niê m tươ ng như thê. Đê sô ng co n chu ng ta pha i biê t lư a cho n ca ch sư du ng ba n đô ý niê m vê thê giơ i, va đê biê t ca ch lư a cho n chu ng ta pha i biê n biê t giư a ti ch cư c va tiêu cư c. Thiê n tâ p có thê giu p chu ng ta hiê u đươ c hi nh a nh vê thê giơ i va sư lươ ng gia cu a chu ng ta đâ y tha nh kiê n va không đâ y đu, va sư hiê u 82

83 biê t na y cho phép chu ng ta uyê n chuyê n linh đô ng trong cuô c sô ng. Uyê n chuyê n linh đô ng có nghi a chu ng ta chi u khó lă ng nghe ý kiê n ngươ i kha c đê biê t rằng tha nh kiê n cu a ho, tu y theo hoa n ca nh va điê u kiê n sô ng cu a ho, chi la kha c vơ i tha nh kiê n cu a chu ng ta. Tu tâ p như thê, ca i nhi n cu a chu ng ta thoa ng rô ng hơn va chu ng ta sẽ hoa hơ p vơ i ngươ i kha c tô t đẹp hơn trong công viê c. Bằng ca ch tiê p tu c ho c hỏi ba n châ t cu a thư c ta i, cu a Pha p theo nghi a tô ng thê, va ti nh gia c trươ c tha nh kiê n cu a mi nh, chu ng ta tiê p tu c sư a đô i quan niê m lê c la c. Đó la ca ch buông bỏ niê m tươ ng trong to a thiê n sẽ giu p chu ng ta tu trong đơ i sô ng hằng nga y. Vi thê không câ n ưu tư vê viê c tha nh Phâ t hay đa t gia c ngô, chu ng ta tiê p tu c cô gă ng đặt mi nh sâu hơn nư a trong thư c ta i vô lươ ng vô biên. Thiê n tâ p tư la thư c ta i vô lươ ng vô biên na y, đó la nê n ta ng tu tâ p cu a chu ng ta trong thiê n đươ ng va trong dơ i sô ng hằng nga y. Trong thiê n tâ p, chu ng ta không ba m vi u hay đi theo bâ t cư điê u gi ; chu ng ta chi la chu ng ta đang la, chi thê thôi. Qua tu tâ p chi qua n đa to a, chu ng ta chi ngô i va không la m gi ca, không có ca ch gi đê phê pha n la hôm nay tôi ngô i tô t hoặc hôm qua tôi ngô i dơ. Du tâm bâ n rô n hay an bi nh, chu ng ta chi câ n buông xa bâ t cư điê u gi dâ y khơ i. Chu ng ta giư cu ng mô t tha i đô duy nhâ t trong tâ t ca tra ng tha i tâm ma không bi lôi kéo 83

84 theo huơ ng na y hay hươ ng kia, vi thê không có buô i ngô i na o tô t hay xâ u, to a thiê n chi la to a thiê n. Giư tha i đô ngô i trong mo i ti nh ca nh la phâ n quan tro ng trong thiê n tâ p, như Đa o Nguyên nói trong Phô Khuyê n To a Thiê n Nghi, la cư a Pha p an la c chi nh la gia c ngô, thư c ta i hiê n tha nh ngay trong tu tâ p. Tuy vâ y nê u ba m vi u va o thuâ n ca nh va loa i trư nghi ch ca nh, chu ng ta sẽ ta o vo ng khô đau, luân hô i, ngay trong to a thiê n. Vo ng luân hô i na y sẽ bă t đâ u ta o ta c nê u chu ng ta cho la mi nh tha nh công khi thâ y thơ i to a thiê n cu a mi nh dê chi u. Tuy rằng sư tha nh công ban đâ u la m chu ng ta ha nh phu c, chă ng sơ m thi muô n ca nh thay đô i va tha nh công biê n mâ t sẽ khiê n chu ng ta phiê n na o. Nê u chu ng ta tiê p tu c phâ n đâ u, buô i to a thiê n tâ p trơ tha nh mô t vo ng luân hô i, chuyê n di ch giư a ca nh giơ i ha nh phu c va khô đau, va sư tu tâ p không co n la tu tâ p theo Phâ t hay Phâ t ha nh nư a. A- Phật đích thực là Phật thì không cần thâ y mình là Phật. Tuy nhiên, các ngài là bậc toàn giác không ngừng hiện thành Phật. Câu na y có nghi a chu ng ta không thê pha n xét mi nh la Phâ t hay không, vi chân thư c ta i vươ t qua mo i pha n đoa n. Tuy nhiên khi đặt mi nh va o nê n cu a thư c ta i, buông bỏ ti nh ca nhân trong tu tâ p, chi nh sư tu tâ p cu a 84

85 chu ng ta biê u lô Phâ t ta nh. Tuy vâ y, du chu ng ta sô ng trong Phâ t ma ng va tu tâ p có thê hiê n lô Phâ t ta nh, chu ng ta vẫn co n la chu ng sinh mê lâ m va tư ta o cho mi nh khô đau trong luân hô i. Đây la điê u, như thiê n sư Uchiyama nói, ca nh giơ i cuô c đơ i chu ng ta. Chu ng ta, vi thê pha i châ p nhâ n mi nh mê lâ m đê tu tâ p trong thư c ta i đơ i sô ng cu a mi nh. 1/ Lời Bình của Hakuun Yasutani Cho du chu ng ta nói đơn gia n Phâ t, tư vi Phâ t nhâ n da ng trên nguyên tă c, la Phâ t vi cu a ba n ta nh, bâ c toa n gia c tô i thươ ng, Phâ t có thê có nhiê u giai tâ ng. Nhưng, không kê vi Phâ t ơ mư c đô nhâ n da ng, có thê nói du hoa n toa n hâ p thu thê na o vẫn chưa trô i lên bê mặt tâm ý thư c. Giô ng như thư c ăn khi tiêu hóa tro n vẹn biê n tha nh ma u huyê t thi không co n ca m gia c no bu ng nư a. Nê u co n ca m gia c đâ y hay no thi thư c ăn sẽ chưa tiêu hóa hê t. Cũng như thê, khi kiê n ta nh tha nh Phâ t va hoa n toa n hâ p thu va o chi nh mi nh, điê u go i la gia c ngô hay tha nh Phâ t vẫn chưa trô i lên bê mặt tâm ý thư c. MẶT TRĂNG TRONG NƯỚC B- Khi thâ y màu sắc và nghe âm thanh với toàn thê thân tâm, se trực nhận một cách tươ ng tận, nhưng không giống như a nh pha n chiê u trong gương 85

86 hay bóng trăng trong nước. Khi chư ng ngộ bên này bên kia se mơ tối. Chu ng ta thươ ng nghi la thâ y vâ t y như gương pha n chiê u hi nh a nh cu a vâ t, cho la vâ t pha n chiê u trong mă t (võng mô) va mă t mi nh thâ y đươ c vâ t. Thâ y ma u să c va nghe âm thanh vơ i thân va tâm có nghi a sinh ma ng va thân thê chu ng ta không vâ n ha nh rơ i ra c như thê. Thâ t sư la chu ng ta thâ y không chi vơ i mă t va nghe không chi vơ i tai. Toa n thân va tâm đê u tham dư va o sinh hoa t thâ y ma u să c, nghe âm thanh, ngư i mu i hương, nê m vi va ca m xu c. Thi du như khi ăn, tâ t ca ca c gia c quan (căn) đê u tham dư. Chu ng ta thâ y ma u să c va hi nh da ng cu a món ăn bằng mă t, ngư i va nê m món ăn, va có khi nghe đươ c ca tiê ng mi nh că n va nhai thư c ăn. Khi nuô t chu ng ta nghiê m đươ c sư ha i lo ng lu c ca m nhâ n thư c ăn trôi xuô ng cô ho ng đê n bao tư. Chu ng ta nghi món ăn ngon va nghiê m đươ c lo ng biê t ơn đô i vơ i ngươ i nâ u do n, va có thê biê t ơn vô va n công viê c tư trô ng tro t, gặt ha i, va chuyên chơ thư c phẩm. Như ng kinh nghiê m vê bư a ăn không pha i chi đơn thuâ n la như ng sa n phẩm rơ i ra c cu a tư ng gia c quan va đô i tươ ng riêng rẽ, chu ng ta kinh nghiê m bư a ăn vơ i toa n thê thân tâm. Sư giô ng nhau cu a hi nh a nh pha n chiê u trên tâ m gương va mặt trăng pha n chiê u trong nươ c minh ho a 86

87 nhâ t thê cu a tư nga vơ i ca c pha p. Đây la mô t trong hai ca ch Đa o Nguyên xư du ng trong Hiê n Tha nh Công Án. Trong ẩn du na y nga i nói tâ m gương va mặt nươ c pha n chiê u không ta ch rơ i khỏi vâ t có a nh pha n chiê u. Nói ca ch kha c, không có sư phân hai giư a ngươ i kinh nghiê m va đô i tươ ng bi kinh nghiê m. Chu thê kinh nghiê m, đô i tươ ng kinh nghiê m, va chi nh sư kinh nghiê m thâ t sư đê u la mô t thư c ta i. Trong gia o lý đa o Phâ t, chu ng ta la điê u mi nh ăn mang ý nghi a sâu să c. Thi du như khi tôi câ m mô t ly nươ c, nươ c ơ đó va tôi ơ đây. Nhưng thâ t kỳ diê u, khi tôi uô ng, nươ c trơ tha nh mô t phâ n cu a tôi. Khi tôi thơ, mô t phâ n không khi trơ tha nh mô t phâ n cu a tôi. Chu ng ta la điê u mi nh ăn, uô ng, thơ, nghe, ngư i, nê m, va thâ y. Không có ca i tôi hiê n hư u ngoa i như ng thư ta o tha nh thân va tâm tôi. Chu ng ta tương quan chặt chẽ vơ i ca c pha p chung quanh, nhiê u đê n nỗi ca c pha p thâ t sư la mô t phâ n cu a mi nh. Ngay ca trên bi nh diê n quy ươ c thươ ng ti nh, ca nhân pha i sô ng trong cô ng đô ng đê sinh tô n. Kha năng suy nghi, sư du ng ngôn ngư, va quyê t đi nh cu a chu ng ta la tặng phẩm tư cô ng đô ng xa hô i va văn hóa trong đó chu ng ta sinh ra va đươ c gia o du c. Chu ng ta đươ c thê giơ i va xa hô i ta o tha nh, va chu ng ta liên đơ i ta o tha nh xa hô i va a nh hươ ng đê n thê 87

88 giơ i. Thê giơ i va tư nga thâ t sư la mô t. Khi chu ng ta vâ n ha nh ha i ho a như mô t phâ n cu a ma ng lươ i ca c pha p, như mô t phâ n cu a thư c ta i toa n thê vô lươ ng vô biên, đơ i sô ng ca nhân ma nh khỏe va la nh thiê n. Con nguơ i bă t đâ u nhâ n ra la sẽ ta n hoa i nê u môi sinh ta n hoa i, giô ng như như ng tê ba o ung thư sẽ chê t khi cơ thê chê t. Chu ng ta bă t đâ u nhâ n thâ y rằng mi nh chia xẻ đơ i sô ng vơ i thiên nhiên va muôn loa i. Xa hô i như thê ti nh gia c trươ c thư c ta i cu a duyên sinh, chân lý ma Phâ t đa da y. Bằng ca ch sư a đô i ca i nhi n điên đa o vê thê giơ i chu ng ta có thê sô ng tư nhiên va la nh thiê n, ha i ho a vơ i muôn loa i. Đây la cha nh kiê n Phâ t đa nói trong Ba t Cha nh Đa o. Đô i vơ i Đa o Nguyên, to a thiê n la điê m nô ng cô t trong pha p tu điê u chi nh ca i nhi n sai lâ m. Nga i thâ y rằng că m rê ca i nhi n va o thư c ta i trong thiê n tâ p sẽ khiê n quan điê m chu ng ta ca ng ti nh sa ng sâu xa vê lý duyên sinh, tư đó cho phép chu ng ta sô ng ha i ho a vơ i thư c ta i. Đây la sư tu tâ p râ t đơn gia n nhưng thâm sâu va lâu bê n. Đa o Nguyên mô ta thư c ta i cu a duyên sinh na y trong Hiê n Tha nh Công Án. 88 Khi chư ng ngộ bên này bên kia se mơ tối. Ở đây Đa o Nguyên ba n vê gia c va mê theo tương quan giư a tư nga va ca c pha p. Tư nga không xa rơ i chu ng sinh, ca c pha p. Tư nga la mô t phâ n cu a ca c pha p. Mỗi

89 ngươ i trong chu ng ta sô ng chung vơ i ca c pha p trong ma ng lươ i duyên sinh, va không có tư nga hiê n hư u ngoa i ma ng lươ i na y. Tuy đây la thư c ta i căn ba n cu a đơ i sô ng, chu ng ta thươ ng không nhâ n thâ y. Chu ng ta ta o ra mô t hi nh a nh thê giơ i cho riêng mi nh căn cư trên như ng kinh nghiê m sô ng ha n cuô c va điê u kiê n kha c ngăn châ n sư kha ch quan cu a chu ng ta. Xem hi nh a nh thê giơ i riêng tư như chân thư c ta i la mê. Dươ i mô t góc nhi n, chu ng ta luôn sô ng trong sư gia c ngô cu a Đư c Phâ t. Tư góc nhi n kha c, không kê tu tâ p chăm chi lâu da i cơ na o suô t đơ i na y, chu ng ta vẫn co n la ca nhân bi giơ i ha n. Lẽ thư c cu a hai góc nhi n đô ng thơ i xa y ra thâ t la kỳ diê u. Trong mo i lu c chu ng ta có tiê m năng ha nh đô ng hoặc vơ i lo ng cao thươ ng hay i ch kỷ, la m viê c tô t hoặc xâ u, vi vâ y chu ng ta câ n sô ng mỗi phu t giây đê u có pha t nguyê n va sa m hô i hươ ng dẫn. Khi chư ng ngộ bên này bên kia se mơ tối. có nghi a chu ng ta đang sô ng như mô t phâ n cu a toa n thê ca c pha p. Trong đa o Phâ t, thư c thê toa n diê n na y có thê đươ c nhi n tư hai phi a: thư c ta i như mô t phâ n cu a tâ p thê vô va n sư vâ t riêng rẽ (sự thật tương đối), va thư c ta i như mô t tô ng thê không chư a ti nh ca nhân (sự thật tuyệt đối). Tư khi a ca nh na y, cuô c sô ng chu ng ta mô t lu c có ca ti nh ca ch ca nhân va tô ng thê. Vi vâ y khi chư ng ngộ 89

90 bên này bên kia se mơ tối có nghi a khi nói tư nga, tuy rằng ca c pha p gô m trong đó nhưng ca c pha p bi mơ tô i va không hiê n ra trong tâm va lơ i nói chu ng ta. Khi nói ca c pha p, tư nga vẫn ơ đó nhưng bi mơ tô i va vi thê không hiê n rõ trong tâm va lơ i nói chu ng ta. Khi chư ng ngô tư nga, ca c pha p bi mơ tô i, va khi chư ng ngô ca c pha p, tư nga bi mơ tô i. Đó la ca ch Đa o Nguyên diê n ta thư c ta i mâ u nhiê m cu a lý duyên sinh. 90 2/ Lời Bình của Hakuun Yasutani Thâ y, nghe, đư ng, ngô i la thâ y màu sắc và nghe âm thanh với toàn thê thân tâm. Đó la chi qua n 42 thâ t tâ n ti nh. Chi đi, chi la m, chi ngô i. Đó la cha nh đi nh xuyên suô t 24 giơ trong nga y. Danh tư nga y nay la sô ng hê t mi nh. Khi Hương Nghiêm quét sân thi quét vơ i toa n thê thân va tâm. Vi thê khi viên sỏi văng va o bu i tre vang lên tiê ng đô ng khiê n Sư đa i ngô. Khi Linh Vân đi ha nh khươ c, Sư leo nu i hê t ca thân tâm. Do đó khi thâ y hoa đa o nơ liê n đa i ngô, trực nhận một cách tươ ng tận, chi nh la ngô đa o. Giư a thâ y màu sắc và nghe âm thanh với toàn thê thân tâm va trực nhận một cách tươ ng tận (đa i 42 Không pha i chi la m mô t viê c ma la m viê c duy nhâ t đó mô t ca ch toa n triê t.

91 ngộ) có bươ c ngoặt tê nhi. Ca hai tuy kha c nhưng không pha i la không liên quan. Ngay đó la chư ng nghiê m vi tê hoa t nhiên đô t pha. Đư c Phâ t ngay khi gia c ngô đa thô t lên: Kỳ diê u thay! Kỳ diê u thay! Hương Nghiêm Tri Nha n tu ng: Nhâ t ki ch vong sơ tri - Mô t tiê ng quên sở tri. Linh Vân Chi Câ n tri nh kê : Tư khi chơ t thâ y hoa đa o nơ / Ma i đê n nga y nay dư t sa ch ngơ. Tô Đông Pha: Khê thanh tiê n thi qua ng trươ ng thiê t Tiê ng khe như tiê ng lưỡi rô ng dài. * 91

92 92

93 VI - BUÔNG BỎ THÂN TÂM HỌC PHẬT LÀ HỌC VỀ TỰ NGÃ Người học Phật đa o tư c học về tư ki. Học tư ki tư c buông bỏ tư ki. Buông bỏ tư ki là va n pha p được chư ng nghiệm. Người chư ng nghiệm va n pha p tư c buông bỏ thân tâm mình và thân tâm người. Nê u vê t ti ch chư ng ngộ không co n lưu giữ, tư c chư ng ngộ không đê la i dâ u vê t se tiê p tục lưu xuâ t. Đây la điê m quan yê u nhâ t trong gia o lý cu a Đư c Thi ch Ca Mâu Ni va cu a Đa o Nguyên. Trong kinh Pha p Cu, mô t trong như ng kinh ba n Phâ t Gia o xưa nhâ t, đư c Phâ t da y rằng: Nga la nê n ta ng duy nhâ t cu a nga. Nhưng điê u na y có nghi a la gi? Khi nói, Tôi ho c Phâ t, sẽ nghi mi nh nghiên cư u mô t đô i tươ ng go i la Phâ t Pha p. Như vâ y tôi la chu thê va Phâ t Pha p la đô i tươ ng; ca i tôi (ngã) na y muô n hiê u va sơ hư u Phâ t pha p (ngã sở). Ho c theo chư Nhâ t narau (chữ Nho là Tập) nghi a la la m quen quen thuô c hay thân thiê t. Vi vâ y ho c có nghi a hơn la nghiên cư u trên mặt tri thư c. Chiê t tư chư Nho phâ n trên la chư vũ tươ ng trưng ca nh chim, va phâ n dươ i la chư tư có nghi a tư nga. Vi thê ho c nghi a la nghiên cư u theo ca ch chim con ho c bay 93

94 vơ i bô mẹ. Tư lu c sinh ra, chim con có kha năng bay, nhưng pha i nhi n bô mẹ đê ho c đô ng ta c bay. Chim con quan sa t va cô thư đi thư la i đê bay cho đươ c như bô mẹ. Đây la nguyên nghi a cu a ho c du ng trong ho c tư nga cu a Đa o Nguyên. Ho c như thê không chi đơn gia n la ho c hỏi vê tri thư c, mặc du di nhiên con ngươ i có sư du ng tri thư c trong qua tri nh ho c hỏi. Nhưng chi ti ch lũy kiê n thư c thôi thi chưa đu đê chu ng ta ho c bay nghi a la không đu cho chu ng ta sô ng thư c sư va chân cha nh. Cũng vâ y, bay la ha nh đô ng chi nh yê u đê chim la chim (trư giô ng chim như chim yê m tră ng hay đa điê u), ho c vê tư nga la ha nh đô ng chu yê u đê con ngươ i la con ngươ i. Con ngươ i la chu ng sinh câ n ho c hỏi tư nga đê trơ tha nh con ngươ i toa n diê n. Khi ho c tư nga theo ca ch na y, chu ng ta sẽ không thâ y chi nh mi nh như đô i tươ ng viê c ho c hỏi, đu ng hơn chu ng ta pha i sô ng qua chi nh mi nh. Chu ng ta pha i tu tâ p vơ i hê t thân tâm; va sư ti m to i trên tri thư c, tuy quan tro ng, chi la mô t phâ n nhỏ trong viê c ho c na y. Ngay ca khi chu ng ta nói, tôi ho c Phâ t Đa o vẫn co n có chu thê va đô i tươ ng phân hai. Nhưng đây la mô t đươ ng lô i sai lâ m va la vâ n đê căn ba n la m cho chu ng ta không thâ y đươ c thư c ta i như đang la. Khi thư c sư tu tâ p Phâ t đa o hay ho c tư nga, không có phân hai giư a tôi, nga, Phâ t Đa o, ho c, va tu. 94

95 Khi thư c sư ho c tư nga, ca i tôi la nga, va không có tôi ngoa i ha nh đô ng ho c. Chu thê va đô i tươ ng, va ha nh đô ng thâ t sư la mô t. Tuy vâ y khi suy nghi hay nói năng, chu ng ta sư du ng ý niê m va vi vâ y pha i nói tôi ho c tư nga hay tôi ho c Phâ t Đa o. Vi vâ y điê u quan tro ng la chu ng ta ha y chi ho c va chi tu. Trong ha nh đô ng chi tu va chi ho c, ca hai tư nga va Phâ t Đa o sẽ hiê n ha nh. Tiê p tu c ho c, tu, hiê n ha nh. Đây la điê u Đa o Nguyên muô n nói khi nga i viê t phâ n 5: Phật đích thực là Phật thì không cần thâ y mình là Phật. Tuy nhiên, các ngài là bậc toàn giác không ngừng hiện thành Phật. Trong bô i ca nh cuô c sô ng đơ i thươ ng, nói tôi uô ng nươ c la ca ch chu ng ta truyê n thông vơ i ngươ i kha c. Khi nói, Tôi muô n uô ng mô t ta ch nươ c, tôi đa diê n ta điê u tôi muô n va ai đó sẽ mang cho tôi mô t ta ch nươ c. Không có vâ n đê trong sư truyê n thông trên căn ba n đơ i thươ ng trong xa hô i. Nhưng khi chu ng ta nói trong pha m vi Phâ t pha p thi không đươ c. La vi muô n hiê u đươ c Phâ t pha p pha i siêu viê t ngôn tư, ý niê m va lý luâ n, đê có thê thoa t ra khỏi vâ n đê phân hai giư a chu thê, đô i tươ ng, va ha nh đô ng. Nhưng không có nghi a chu ng ta pha i ngưng suy nghi va nhi n sư vâ t theo ca ch la thươ ng va bi ẩn. Nói ca ch kha c, thư c ta i đơ i sô ng chu ng ta la sư vâ t râ t rõ ra ng va bi nh thươ ng, nhưng mô t khi bă t đâ u nói vê thư c 95

96 ta i chu ng ta đa đa nh mâ t ba n ti nh chân thư c, sinh đô ng, ngay đây va bây giơ. Trong tu tâ p, chu ng ta chi ngô i vơ i thân va tâm trong thiê n đươ ng, va nhă m đê n tu tâ p Phâ t Đa o ngay ca trong sinh hoa t bên ngoa i thiê n đươ ng. Trong tu tâ p Phâ t đa o không có phân hai giư a ca i nga đang ho c tư nga va ca i nga bi ho c; không có phân hai giư a ca i nga đang ho c tư nga va ha nh đô ng ho c. Không có ca i nga ta ch biê t khỏi sinh hoa t cu a chu ng ta. Đa o Nguyên đi nh nghi a ca i nga [trong tu ho c] như thê la Tư Chu Tam-muô i, thuâ t ngư thiê n sư Sawaki Kōdō diê n ta như nga la m chu nga. Đê minh ho a chu ng ta có thê xem xét liên hê giư a ngươ i cha y va ha nh đô ng cha y, không có ngươ i cha y ta ch rơ i khỏi ha nh đô ng cha y; ngươ i cha y va ha nh đô ng cha y la mô t. Nê u ngươ i cha y ta ch rơ i khỏi ha nh đô ng cha y, lu c đó ngươ i cha y sẽ không cha y. Nê u như thê, ngươ i cha y không đươ c go i la ngươ i cha y vi ngươ i cha y đươ c đi nh nghi a la ngươ i đang cha y. Đa i sư Long Tho đưa ra thi du na y đê phâ n na o minh ho a ta nh không va phu đi nh thư c thê cô đi nh, thươ ng hằng, căn ba n la m chu thân va tâm. Cha y cũng như ngô i, ăn, uô ng, va thơ la như ng viê c râ t bi nh thươ ng. Nhưng khi chu ng ta nói, Không có tôi na o kha c đang cha y hay cha y ma không có ngươ i cha y, chu ng ta nghi la đang tha o luâ n điê u gi đó 96

97 bi hiê m. Nhưng hiê u như thê vê lơ i da y cu a Đa i sư Long Tho hay Đa o Nguyên la sai lâ m. Hai đa i sư cô gă ng diê n ta mô t điê u râ t bi nh thươ ng theo ca ch thư c tê không thêm thă t. Ca c nga i sư du ng như ng tư tư phu nhâ n nhă m hiê n lô thư c ta i siêu vươ t tư tươ ng. Khi chu ng ta tu tâ p Phâ t Đa o, không có nga, không có Phâ t Đa o, va như ng thư kha c. Đó la vi nga, Phâ t Đa o, va như ng thư kha c đê u vâ n ha nh như la mô t. Go i la ha nh đô ng cu a chu ng ta thư c ra công viê c đươ c thư c ha nh bơ i ba n nga, ngươ i kha c va ca c pha p kha c. Thi du như khi mô t ngươ i la i xe, nghi la mi nh la chu thê la i chiê c xe la đô i tươ ng. Nhưng trong thư c tê, chu ng ta không thê la i xe ma không có xe; chu ng ta chi có thê trơ tha nh ngươ i la i xe hay đươ c xe chơ đi vơ i sư giu p đơ cu a chiê c xe, va ca i xe chi có thê biê u lô toa n bô chư c năng như mô t chiê c xe đê chuyên chơ khi có ngươ i la i. Xe a nh hươ ng đê n chu ng ta ca tâm lý va vâ t châ t. Thi du nhu chu ng ta la i như ng chiê c xe kha c nhau theo như ng ca ch kha c nhau, tu y theo kiê u va châ t lươ ng cu a xe. Ca m gia c va tha i đô cu a ngươ i la i mô t chiê c xe ta i cũ rẻ tiê n chơ lô ha ng ta p loa i hoa n toa n kha c vơ i ca m gia c va tha i đô khi la i chiê c xe mơ i, sang tro ng chơ ông lơ n. Chiê c xe cho chu ng ta kha năng di chuyê n mau lẹ va tiê n lơ i, tuy nhiên nê u xe chê t ma y, có thê chu ng ta pha i tô n nhiê u sư c lư c hơn bi nh thươ ng đê tơ i nơi chu ng ta muô n 97

98 đê n. Chi phi sư a chư a, xăng nhơ t va ba o hiê m có thê la m chu ng ta căng thă ng thêm vê mặt ta i cha nh va co n la ga nh nặng nư a. Vi vâ y ơ mô t mặt na o đó, chiê c xe la m chu va nha o nặn chu ng ta không kém khi chu ng ta la m chu va chi huy xe, va ha nh đô ng la i xe chi có thê thư c sư hiê n hiê n bơ i ngươ i va xe cu ng nhau la m viê c chung. Thư c tê cu a a nh hươ ng hỗ tương va tương tư c na y không như ng la sư thâ t đô i vơ i viê c tu tâ p đặc biê t do mô t nhóm mê nh danh la Phâ t tư thư c ha nh ma co n la phương ca ch mo i ngươ i ha nh sư trong pha m vi lý duyên sinh. Phâ t Đa o bao gô m nga lẫn đô i tươ ng (nga sơ ). Phâ t Đa o bao gô m ca ngươ i ngô i lẫn viê c ngô i. Ca hai thư c sư la mô t. Râ t khó gia i thi ch, nhưng đó la thư c ta i rõ ra ng trong đơ i sô ng chu ng ta. Thư c ta i na y không pha i la mô t tra ng tha i hay điê u kiê n đặc biê t chi ngươ i mê nh danh gia c ngô tha nh tư u. Ngay ca khi chu ng ta không nhâ n ra, nga, ha nh đô ng, va đô i tươ ng vẫn cu ng nhau vâ n ha nh như mô t thư c ta i, vi thê chu ng ta không câ n tư luyê n tâ p đê ta o ca ba tha nh mô t trong tâm chu ng ta. Nê u ca ba nga, ha nh đô ng, va đô i tươ ng đi ch thư c riêng biê t, sẽ không thê trơ tha nh mô t đươ c. Sư thâ t ca ba luôn luôn la mô t thư c ta i, bâ t châ p chu ng ta có la m hay nghi gi đi nư a. 98

99 Ho c chi nh mi nh theo Phâ t Đa o, chu ng ta thâ y không có ba n nga ta ch biê t khỏi ngươ i kha c vi tư nga liên hê đê n tâ t ca chu ng sinh, thâ y nga không thư c sư hiê n hư u. Như kinh Kim Cương nói, như mô ng huyê n, bo t nươ c, như bóng như sương, điê n chơ p. Ba n thê cu a nga la không, vi thê chu ng ta pha i buông bỏ tư nga. Ngay ca ca i nga đang ho c Phâ t Đa o cũng pha i buông bỏ. Nga buông ca i nga đang ho c tư nga. Đây la viê c la m trong thiê n đươ ng khi chu ng ta mơ nă m tay cho niê m tươ ng thoa t ra. Khi to a thiê n, chu ng ta buông bỏ mo i thư khơ i lên tư ba n nga, kê ca như ng niê m tươ ng, ca m tho, va xu c đô ng. Chu ng ta thâ t sư buông bỏ hê t mo i thư kê ca như ng ý tươ ng i ch kỷ va sư hiê u biê t Phâ t pha p. Tu to a thiê n, hay chi qua n đa to a, nhi n tư mô t khi a ca nh la buông bỏ triê t đê ca i nga mang ti nh nghiê p, hư u vi, ha n cuô c vi tham du c. Nhưng mô t khi a ca nh kha c, ngay trong pha m vi buông bỏ, mo i thư đê u đươ c châ p nhâ n va không trư diê t thư gi. Trong thiê n tâ p, mo i thư đê u như đang la. Buông bỏ niê m tươ ng không pha i la trư diê t. Niê m khơ i tư ng phu t giây va chu ng ta chi buông bỏ. Niê m [có thê ] co n đó, nhưng trong to a thiê n chu ng ta không suy nghi (không theo hay không di nh mắc), chi ngô i. Khi chi ngô i, mo i thư đê u như đang la. Không có gi bi phu 99

100 nhâ n va không gi đươ c xa c nhâ n. Chi ngô i, đó la tri tuê thâ y đươ c ta nh không ma không phân hai giư a chu thê va đô i tươ ng. To a thiê n không pha i phương pha p qua n chiê u qua đó ca i tôi (chủ thê ) thâ y đươ c ta nh không (đối tượng), đu ng hơn pha p tu chi ngô i tư la tri tuê. Đây la lý do ta i sao Đa o Nguyên nói trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Tam-muô i Vương Tam-muô i To a tư la Phâ t Pha p va trong Tu y Văn Ký, ghi chép như ng ba i pha p không chi nh thư c cu a nga i cho tăng chu ng chu a Hưng Tha nh, To a tư la thư c tươ ng cu a nga. Bằng pha p tu chi ngô i, chu ng ta că m rê đươ c toa n bô sinh ma ng mi nh xuô ng nê n đâ t lý duyên sinh. Chi qua n đa to a, như Đa o Nguyên da y, la pha p tu duy nhâ t ngay ca khi so sa nh vơ i ca ch thiê n tâ p kha c trong ca c Pha p môn. Khi tu tâ p chi qua n đa to a, chu ng ta không la m gi kha c ngoa i viê c chi ngô i vơ i tâ t ca thân tâm. Chu ng ta không la m gi vơ i tâm, vi thê điê u na y không hă n la thiê n tâ p thư c sư. To a thiê n trong pha p tu na y chu ng ta không đo c thâ n chu hay qua n chiê u bâ t cư đê mu c gi. Chu ng ta không đê m hay theo dõi hơi thơ. Chu ng ta không cô tâ p trung tâm trên bâ t cư đô i tươ ng đặc biê t na o hay sư du ng bâ t cư kỹ thuâ t thiê n tâ p na o; chu ng ta chi ngô i vơ i hê t thân va tâm. Mă t mơ, chi ngô i trong tư thê thă ng lưng, thơ sâu, lặng lẽ, êm nhẹ qua mũi va tư bu ng dươ i. 100

101 Khi ngô i trong tư thê na y, du cho ngô i yên, như ng cơ quan tro ng yê u vẫn tiê p tu c vâ n ha nh; tim vẫn đâ p va bao tư vẫn tiêu hóa. Mỗi cơ quan trong ngươ i vẫn hoa t đô ng trong to a thiê n, va không có lý do gi bô na o la i ngưng la m viê c khi chu ng ta ngô i. Giô ng như tuyê n gia p tra ng tiê t ra ki ch thi ch tô, chư c năng cu a bô na o la ta o ra tư tươ ng, vi thê tư tươ ng phun vo t lên trong óc tư ng phu t tư ng giây. Tuy nhiên trong to a thiê n la không duyên theo niê m tươ ng; chu ng ta chi đê mo i thư tư do dâ y khơ i va đê cho tư do đi qua. Chu ng ta không nă m bă t điê u gi ; chu ng ta không cô điê u khiê n viê c gi. Chu ng ta chi ngô i. To a thiê n la mô t thư c tâ p đơn gia n, nhưng đơn gia n không nhâ t thiê t la dê da ng. Tuy vâ y đó la ca ch thư c tâ p thâm sâu. Trong to a thiê n, chu ng ta không tha nh tư u điê u gi ; như đa i sư Sawaki Kodo nói, toa thiê n chă ng đươ c ti ch sư gi. Nhưng to a thiê n chi nh la Phâ t pha p, va khi chu ng ta ngưng la m trong to a thiê n, nga đươ c soi sa ng va va n pháp được chư ng nghiệm. Chi qua n đa to a không pha i la mô t ca nhân tu tâ p. Đu ng hơn, đó la buông bỏ tư nga mang ti nh nghiê p ca nhân đang không ngư ng ti m kiê m thỏa ma n như câ u. Trong to a thiê n chân nga, ca i nga nhâ t ti nh vơ i toa n thê vũ tru, đươ c hiê n lô. 101

102 102 BUÔNG BỎ THÂN TÂM Người chư ng nghiệm va n pha p tư c buông bỏ thân tâm mình và thân tâm người. Buông bỏ thân tâm (thân tâm thoa t lạc) la tư quan tro ng trong gia o lý cu a Đa o Nguyên. Tư na y khơ i đâ u đươ c du ng trong gia o lý cu a sư phu nga i la Thiên Đô ng Như Ti nh. Trong ba n ghi chép vâ n đa p giư a nga i va Như Ti nh ta i Thiê n viê n Thiên Đô ng, thân tâm thoa t la c la đê ta i tha o luâ n đươ c nhă c tơ i nhiê u lâ n. Đây la mô t trong như ng buô i tha o luâ n đó. Đa i sư Như Ti nh da y: Tham thiê n la buông bỏ thân tâm. Không thă p hương, lê la y, niê m Phâ t, sa m hô i, hay tu ng kinh, chu ng ta chi thuâ n mô t viê c ngô i. Đa o Nguyên thưa: Thê na o la buông bỏ thân tâm? Đa i sư Như Ti nh nói: Buông bỏ thân tâm la to a thiê n. Khi chu ng ta chi to a thiê n, chu ng ta thoa t ly khỏi ngũ du c va ngũ triê n ca i. Đa o Nguyên thưa: Nê u chu ng ta thoa t khỏi ngũ du c va ngũ ca i, chu ng ta theo cu ng mô t gia o lý cu a như ng tông pha i kha c va như vâ y cũng giô ng như ha nh gia cu a Đa i thư a va Nguyên thu y. Đa i sư Như Ti nh nói: Hâ u duê cu a Tô (Bồ-đê Đạt-ma) không nên ghét bỏ gia o lý Đa i Thư a va Nguyên

103 thu y. Nê u mô t ha nh gia chô ng la i như ng gia o lý cu a Như Lai, la m sao la hâ u duê cu a chư Phâ t va chư Tô? Đa o Nguyên thưa: Gâ n đây, va i ngươ i nghi ngơ nói tam đô c tư chi nh la Phâ t pha p va ngũ du c chi nh la Con Đươ ng cu a Chư Tô. Ho nói trư bỏ chu ng cũng giô ng như ưa thi ch va như thê không kha c gi sư tu tâ p cu a Nguyên Thu y. Đa i sư Như Ti nh da y: Nê u không trư bỏ ba đô c va ngũ du c, chu ng ta cũng giô ng như ngoa i đa o trong nươ c vua Bi nh Sa Vương va tha i tư A Xa Thê (thời Đức Phật). Vi hâ u duê cu a chư Phâ t va chư tô, khi gơ bỏ đươ c du mô t trong ngũ ca i hay mô t trong ngũ du c đê u lơ i la c lơ n; đó la gặp đươ c chư Phâ t va chư tô. Đa i sư Như Ti nh da y to a thiê n la buông bỏ thân va tâm va buông bỏ thân va tâm la to a thiê n. Nga i cũng nói la trong viê c buông bỏ thân va tâm, chu ng ta thoa t khỏi ngũ du c va trư bỏ ngũ ca i. Ngũ du c la mong muô n dâ y khơ i trong tâm, hâ u qua khi năm gia c quan tiê p xu c năm đô i tươ ng. Khi thâ y, nghe, ngư i, nê m, va xu c cha m mô t đô i tươ ng, chu ng ta ca m gia c thi ch thu va mong muô n nhiê u hơn; đây la di nh mă c. Hoặc nê u ca m gia c không dê chi u, muô n tra nh né, va vi thươ ng la bâ t kha, chu ng ta bư c bô i hay giâ n dư. Vi thê ngũ du c la nguô n gô c cu a tham đô ng thơ i gô c 103

104 cu a sân. Ngũ ca i la chuơ ng nga i la m cho tâm không vâ n ha nh la nh ma nh. Ngũ ca i la tham, sân, hôn trâ m, tra o cư va nghi. Ngũ du c va ngũ ca i đươ c ba n ca i tư đâ u như chươ ng nga i cho thiê n tâ p trong Đa i Tri Đô Luâ n cu a Long Tho vê Kinh Đa i Ba t-nha Ba-la-mâ t. Tri Uy, triê t gia lơ n cu a tông Thiên Thai, cũng nhă c tơ i trong Ma-ha Chi Qua n, rằng ha nh gia nên tư bỏ ngũ du c va ngũ ca i trong khi thiê n tâ p chi qua n. Như đa nêu trong chương 1, Đa o Nguyên ban đâ u xuâ t gia tho giơ i theo tông Thiên Thai ta i Nhâ t. Nga i am hiê u vê gia o lý va pha p tu cu a truyê n thô ng na y, va bă t đâ u tu theo thiê n tông vi nga i không ha i lo ng vơ i ca ch tu tâ p cu a tông Thiên Thai. Vi thê nga i đa hỏi đa i sư Như Ti nh đê hiê u gia o lý Thiê n tông vê ngũ ca i va ngũ du c có kha c vơ i gia o lý cu a Thiên Thai tông hay không. Trươ c đó Nga i đa ti m ho c gia o lý kha c gia o lý tông Thiên Thai, tuy nhiên Như Ti nh đa p la pha p to a thiê n không thê kha c vơ i gia o lý Phâ t trong kinh điê n va đa đươ c hê thô ng hóa trong như ng tông pha i. 104 Như Ti nh va Đa o Nguyên tiê p tu c như sau: Như Ti nh nói: Hâ u duê cu a chư Phâ t va chư Tô trươ c hê t trư bỏ ngũ ca i rô i sau đó lu c ca i. Lu c ca i gô m ngũ ca i đâ u cô ng thêm si. Ngay khi ha nh gia chi trư bỏ

105 đươ c si, sẽ đươ c gia i thoa t khỏi ngũ ca i co n la i. Khi ha nh gia trư bỏ đươ c ngũ ca i, nê u si không đươ c trư bỏ, sẽ không đa t đươ c Phâ t ha nh va Tô ha nh. Đa o Nguyên lâ p tư c qui xuô ng đa nh lê va ba y tỏ lo ng biê t ơn vê lơ i da y. Nga i chă p tay thưa: Ba ch thâ y, cho tơ i hôm nay, con chưa đươ c nghe lơ i da y na o như lơ i da y thâ y vư a ban cho con. Ca c trươ ng la o, cao tăng, sư huynh ơ đây không biê t gia o lý na y, chưa bao giơ da y như thê. Hôm nay con đươ c may mă n tho nhâ n lo ng đa i tư bi cu a thâ y qua gia o lý chưa tư ng đươ c nghe. Phu c đư c na y la nghiê p qua cu a con vơ i Phâ t Pha p trong như ng kiê p trươ c. Tuy nhiên con xin thâ y chi gia o cho mô t điê u nư a, có phương ca ch bi truyê n na o có thê sư du ng đê trư bỏ ngũ ca i hoặc lu c ca i không? Vi thâ y mi m cươ i va da y: Con đa dô n hê t năng lư c cho pha p tu na o? Pha p tu â y không gi kha c hơn la tâ p trư bỏ lu c ca i. Chư Phâ t va chư Tô không phân loa i trong pha p tu. Ca c nga i chi da y trư c tiê p va đặc biê t trao truyê n ca ch li a bỏ lu c ca i va ngũ du c va ca ch thoa t khỏi ngũ du c. Cô gă ng tu tâ p pha p chi ngô i va buông bỏ thân tâm la ca ch tư bỏ ngũ ca i va ngũ du c. Đây la phương pha p duy nhâ t thoa t khỏi; dư t khoa t không có ca ch na o kha c. La m sao có thê có điê u gi rơi va o hai hay ba? 105

106 Đó la lơ i gia ng gia i cu a Thiên Đô ng Như Ti nh vê viê c buông bỏ thân tâm, va đê hiê u rõ, chu ng ta nên nghiên cư u gia o lý vi nga i sa ng ta o cu m tư na y. Theo Như Ti nh, buông bỏ thân tâm la thoa t khỏi lu c ca i, căn ba n giô ng như tam đô c. Ba đô c la nhân cu a luân hô i, va khi to a thiê n chu ng ta buông bỏ tâm ba đô c. Đây la lý do ta i sao Đa o Nguyên nói to a thiê n không pha i la sư tu tâ p cu a chu ng sanh, đó la Phâ t ha nh. Trong lơ i chi gia o Đa o Nguyên, Như Ti nh cũng nói rằng Chư Phâ t va chư Tô không phân loa i trong pha p tu va không có điê u gi rơi va o hai hay ba. Như ng lơ i na y tư tông Thiên Thai va bă t nguô n tư Kinh Diê u Pha p Liên Hoa: 106 Trong ca c cõi Phật khắp mười phương Chỉ duy nhất Nhất Thừa, Không có hai hay ba, Trừ những phương tiện thiện xảo của đức Phật. Có nghi a trong thư c ta i, không có phân loa i như ba thư a (Thanh văn, Duyên gia c, và Bồ-ta t), đó chi la như ng phương tiê n thiê n xa o ta m thơ i. Như Ti nh chi cho thâ y to a thiê n không pha i la mô t trong ba phương tiê n thiê n xa o ma la pha p tu Nhâ t Thư a. Đa o Nguyên nói la i gia o lý na y trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Tu y Văn Ký: To a tư la Phâ t ha nh. Ngô i tư la vô ta c. Không la gi ma la chân

107 tươ ng cu a tư nga. Ngoa i viê c ngô i, không có điê u gi kha c đê ti m câ u Phâ t Pha p. Trong Hokyoki (Dịch Hậu Ký - Ký Lục của thời đại Hokyoki), Đa o Nguyên ghi la i mô t buô i nói chuyê n nư a vơ i sư phu liên quan tơ i viê c buông bỏ thân tâm. Như Ti nh nói: Thiê n tâ p cu a ca c vi A La Ha n va Duyên gia c không co n di nh mă c, tuy nhiên thiê u đa i tư bi. Vi vâ y kha c vơ i Phâ t va Tô sư thiê n, đặt tư bi quan tro ng ha ng đâ u va nguyê n đô hê t tâ t ca chu ng sinh. Ngoa i đa o ta i Ấn Đô cũng ha nh thiê n, nhưng ho có ba loa i bê nh la di nh mă c, ta kiê n, va nga ma n. Vi thê, thiê n ngoa i đa o kha c vơ i Phâ t va Tô sư thiê n. Thanh Văn cũng ha nh thiê n, va tuy vâ y lo ng tư co n yê u vi ca c nga i không thâm nhâ p va o chân thư c ta i cu a chu ng sinh vơ i tuê gia c. Ca c nga i chi tu cho mi nh va như thê đa că t đư t ha t giô ng thiê n cu a chư Phâ t va chư Tô. Chư Phâ t va chư Tô nguyê n cư u đô tâ t ca chu ng sinh va hô i hươ ng công đư c tu ha nh đê n tâ t ca mo i ngươ i. Vi thê chư vi ha nh thiê n trong du c giơ i, tuy nhiên ngay ca trong du c giơ i, ca c nga i cũng có mô i liên hê tô t nhâ t vơ i cõi Diêm-phu -đê na y. Chư Phâ t va chư Tô tu ha nh nhiê u đư c ha nh tư thê hê na y qua thê hê kha c va đê tâm nhu nhuyê n. Đa o Nguyên đa nh lê va thưa, Thê na o la đê tâm nhu nhuyê n? 107

108 Như Ti nh đa p, Xa c đi nh buông bỏ thân tâm cu a chư Phâ t va chư Tô la tâm nhu nhuyê n. Đây la pha p â n cu a chư Phâ t va chư Tô. 108 Đa o Nguyên la y xuô ng sa u la y. Đó la văn ba n ghi la i như ng buô i tham vâ n cu a Đa o Nguyên. Đa o Nguyên đa chư ng ngô khi Như Ti nh râ y la mô t vi tăng ngô i ca nh Đa o Nguyên, To a thiê n la buông bỏ thân tâm. Ta i sao ông la i chi ngô i ngu? Viê c na y đâ u tiên xuâ t hiê n nơi tiê u sư Đa o Nguyên trong mô t đoa n sa ch Truyê n Quang Lu c cu a thiê n sư Oa nh Sơn Thiê u Cẩn. Nga y nay, mô t sô ho c gia nghiên cư u vê Đa o Nguyên, như Suhio Genyu cu a Đa i ho c Yamaguchi va Ishii Shudo cu a Đa i ho c Komazawa cho la Oa nh Sơn đặt ra chuyê n na y. Mặt kha c, ho nói la sư phê pha n cu a Đa o Nguyên nhă m tơ i kiê n ta nh la i mâu thuẫn vơ i kinh nghiê m tu tâ p cu a nga i. Gia o lý vê kinh nghiê m ngô cu a Đa o Nguyên đa gây thêm hiê u lâ m vê gia o lý cu a nga i hơn bâ t cư phâ n hư câ u na o trong tiê u sư cu a nga i. Chi nh nga i không bao giơ viê t vê kinh nghiê m triê t ngô trong bâ t cư ba n viê t na o. Trong ba i pha p vê Biê n Đa o Thoa i, xuâ t ba n trong ta p chi Sansho cu a Vi nh Bi nh Tư tha ng 7 năm 1999, đa i sư Suzuki Dakuzen đô ng ý vơ i gia o sư Sugio va Ishii:

109 Trươ ng hơ p Đa o Nguyên, kinh nghiê m tâm linh cu a nga i không đưa đê n đô n ngô hoặc chư ng ngô đặc biê t na o. Đa o Nguyên không bao giơ nói như ng kinh nghiê m như thê trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng. Trong gia o lý cu a nga i, gia c ngô la sư ti nh gia c thâm sâu sư kiê n vê tư nga hiê n hư u không pha i la sơ hư u ca nhân. Tôi đô ng ý vơ i như ng ho c gia na y vi tôi nghi rằng tô t nhâ t nên tin va o chi nh ba n ghi la i như ng lâ n tham vâ n vơ i Như Ti nh vê viê c buông bỏ thân tâm, hơn la văn ba n xuâ t hiê n sau khi Đa o Nguyên viên ti ch. Như Ti nh đa nói vơ i Đa o Nguyên, Thiê n la buông bỏ thân tâm va buông bỏ thân tâm la thiê n. Nói ca ch kha c, buông bỏ thân tâm không pha i la ti nh tra ng tâm lý đặc biê t na o hâ u qua tư viê c ha nh thiê n; đu ng hơn thiê n chi nh la buông bỏ thân tâm. Khoa ng ba mươi năm trươ c đây khi tôi (Okumura) la sinh viên đa i ho c Komazawa, Takasaki Jikido nêu lên mô t câu hỏi vê sư hiê u biê t cu a Đa o Nguyên đô i vơ i viê c buông bỏ thân tâm (thân tâm thoa t lạc). Trong sa ch Mô Phỏng theo Cô Phâ t cu a ông, tiê n si Takasaki đưa ra gia thuyê t có lẽ Đa o Nguyên hiê u lâ m cu m tư tiê ng Hoa ma Như Ti nh sư du ng trong đô i đa p vơ i Đa o Nguyên. Ông cho la Như Ti nh nói buông bỏ ca i tâm bu i nhơ ( ) hơn la buông bỏ thân tâm ( ), va Đa o Nguyên hiê u lâ m tư cu a đa i sư Như Ti nh vi ca hai đê u đươ c pha t âm giô ng nhau. 109

110 Nhưng theo như Hyokyoki đươ c chi nh Đa o Nguyên viê t vê tham vâ n vơ i Như Ti nh, nga i nói đê n cu m tư thân tâm thoa t la c (Shinjin-datsuraku) i t nhâ t ba lâ n. Chă c chă n la Như Ti nh đa sư a nê u Đa o Nguyên hiê u lâ m ca ch pha t âm. Vi vâ y tôi không nghi Đa o Nguyên đa hiê u lâ m như ng tư quan tro ng na y. Nhưng thân tâm thoa t la c thâ t sư có ý nghi a gi đô i vơ i chu ng ta trong viê c tu tâ p? Trong suô t cuô c đơ i, tư sinh đê n tư, chu ng ta mặc cu ng mô t loa i y phu c. Y phu c biê u thi tâ ng lơ p xa hô i va nghê nghiê p, va có thê truyê n đa t kiê n thư c tôn gia o va văn hóa. Tu si mặc tăng ba o, quô c vương mặc y phu c hoa ng gia, nông dân mặc quâ n a o nông tra i, va binh li nh mặc quân phu c tu y theo câ p bâ c. Ngươ i gia u mặc sang tro ng va ngươ i nghèo mặc rẻ tiê n. Ngươ i Hoa mặc y phu c ngươ i Hoa, ngươ i Nhâ t mặc y phu c ngươ i Nhâ t, ngươ i Mỹ mặc theo Mỹ. Khi nhi n y phu c, chu ng ta biê t ho la ai trong xa hô i. Đi a vi va giai tâ ng xa hô i la như ng loa i y phu c chi rõ ti nh châ t chu ng ta. Chu ng ta mặc y phu c cu a ngươ i nghèo ngươ i gia u, hay giai câ p trung lưu; chu ng ta mặc y phu c thuô c nghê nghiê p như ba c si, luâ t sư, thơ ma y, tu si, sinh viên, thâ y gia o. Nhưng khi ngô i xoay mặt va o va ch va buông bỏ ý niê m, ca viê c so sa nh chi nh mi nh vơ i ngươ i kha c cũng buông, chu ng ta đa cơ i bỏ tâ t ca y phu c. 110

111 Khi to a thiê n tôi không pha i la nha sư Phâ t gia o ngươ i Nhâ t; tôi cũng không pha i la ngươ i Nhâ t hay ngươ i Mỹ. Khi to a thiê n chu ng ta không gia u cũng không nghèo, không pha i la ngươ i theo đa o Phâ t hay đa o Ca tô. Như ng tư ngươ i Nhâ t, ngươ i Mỹ, Phâ t tư, ti n đô Ca-tô, nam, va nư chi thi ch hơ p khi so sa nh chi nh mi nh vơ i ngươ i kha c. Khi so sa nh mi nh vơ i ngươ i Mỹ, tôi la ngươ i Nhâ t, nhưng trươ c khi biê t như ng ngươ i không pha i la ngươ i Nhâ t tôi không biê t rằng tôi la ngươ i Nhâ t. Khi chi ngô i xoay mặt va o va ch trong khi to a thiê n, chu ng ta không la chu ng sinh mê muô i, cũng không la bâ c gia c ngô ; chu ng ta không sô ng cũng không chê t, chu ng ta chi la chi nh mi nh. Có thê thôi. Khi to a thiê n chu ng ta cơ i bỏ chiê c a o, va trơ tha nh tư nga trâ n tru i. Chu ng ta có nhiê u kinh nghiê m kha c nhau trong cuô c đơ i, va trong tiê n tri nh tra i qua ha ng tỷ sư kiê n, chu ng ta đa ta o ra mô t hi nh a nh cu a ba n nga. Chu ng ta bă t đâ u cho mi nh la có hay thiê u kha năng, cao ca hay thâ p kém, gia u hay nghèo, luơng thiê n hay lư a dô i. Chu ng ta xa c đi nh mi nh như thê va ba m giư như ng ý niê m mi nh la ai; chu ng ta ta o ra tư nga có ti nh ca ch nghiê p. Nhưng khi thiê n tâ p, chu ng ta buôn bỏ tâ t ca như ng hi nh a nh na y cu a tư nga. Khi chu ng ta mơ nă m tay cho niê m tươ ng thoa t ra, như ng ý niê m trên buông hê t va thân tâm không co n trói 111

112 chặt trong nghiê p lư c. Đó la ý nghi a buông bỏ thân tâm. Như Như Ti nh đa nói, sẽ xa li a ngũ du c va lu c ca i. Trong khi to a thiê n chu ng ta không đè, không trư ý nghi hay ca m xu c, như thê thoa t khỏi tam đô c đa buô t chặt mi nh va o vo ng luân hô i. Chi ngô i trong to a thiê n chi nh la tu tâ p Niê t-ba n. Tôi la mô t tu si Phâ t gia o, đô ng thơ i tôi cũng la chô ng va cha đô i vơ i vơ va ca c con tôi. Trong gia đi nh, tôi la ngươ i cha, vi vâ y tôi sô ng vai tro mô t ngươ i cha. Khi thuyê t gia ng, tôi la vi thâ y vi thê tôi cô gă ng hê t sư c đê gia ng thâ t dê hiê u gia o lý Đa o Nguyên, du không biê t có tha nh công hay không. Như ng vai tro na y giô ng như y phu c mặc va o tu y ti nh ca nh kha c nhau, va tôi xa c đi nh mi nh la ai tu y theo vai tro tôi đang cô gă ng la m tro n. Nhưng khi ngô i đô i diê n va ch tươ ng, tôi chă ng pha i ngươ i cha, cũng chă ng la tu si. Lu c đó tôi không la gi hê t. Tôi rỗng không. Tôi chi la tôi. Đó la gia i thoa t nghiê p lư c. Di nhiên hhông có nghi a la to a thiê n bă t buô c pha i dê la m hay không đau. Vi thê lơ i tuyên bô cu a Đa o Nguyên Ngươ i chư ng nghiệm va n pháp tư c buông bỏ thân tâm mình và thân tâm ngươ i. chi có nghi a la khi to a thiê n sư phân hai giư a mi nh va ngươ i không co n nư a. Thiê n tâ p vén lô thư c ta i toa n diê n cu a lý duyên sinh. Khi buông bỏ niê m tươ ng, chu ng ta đặt toa n thê 112

113 con ngươ i mi nh va o thư c ta i tương tư c. Đó la ca ch chu ng ta chư ng nghiệm va n pháp. Nê u vê t tích chư ng ngộ không co n lưu giữ, nghi a la không do ti m đươ c. Ở đây Đa o Nguyên nói ca hai có va không tư c la ngay khi chu ng ta nă m đươ c gia c ngô thi đa lâ m qua. Chu ng ta chi tiê p tu c ha nh tri ma không nă m bă t bâ t cư dâ u vê t gia c ngô na o. Nê u nghi rằng, Giơ đây tôi chư ng nghiê m muôn pha p, tư c đa lâ m qua gia c ngô. Chi ha nh tri, dâ u vê t ơ đó rô i không ơ đó. Dâ u vê t gia c ngô như dâ u chim bay, vê t ca lô i. Ở đó nhưng không thê thâ y hay nă m giư đươ c. Nê u cô nă m sẽ lơ mâ t, nhưng mơ nă m tay cho niê m tươ ng thoa t ra thi ơ đó. Đa o Nguyên viê t vê dâ u vê t không thê truy ti m na y trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Duy Phâ t Dư Phâ t: Khi chim bay trên trơ i, loa i vâ t kha c không bao giơ mơ tươ ng ti m kiê m hay dõi theo dâ u vê t cu a chim. Vi không biê t la có dâ u vê t như thê, nên không thê tươ ng tươ ng nô i điê u na y. Tuy nhiên, chim có thê thâ y đươ c dâ u vê t cu a ha ng trăm ha ng nga n chim nhỏ bay ngang tư ng đa n, hay như ng đươ ng chim lơ n bay vê hươ ng nam hoặc bă c. Như ng dâ u vê t na y có thê rõ ra ng hơn dâ u xe đê la i trên đươ ng hay dâ u chân ngư a trong đa m cỏ. Như thê chim thâ y đươ c dâ u chim. 113

114 Chư Phâ t cũng vâ y. Ba n có thê thă c mă c trong bao nhiêu kiê p chư Phâ t đa tu tâ p. Chư Phâ t, nhiê u hay i t, tuy vô lươ ng, đê u hay biê t dâ u vê t chi nh mi nh; ba n không bao giơ biê t đươ c dâ u vê t mô t vi Phâ t khi ba n không pha i la Phâ t. Ba n có thê thă c mă c ta i sao ba n không biê t. Lý do la trong khi chư Phâ t thâ y dâ u vê t gia c ngô bằng Phâ t nha n thi pha m phu không có Phâ t nha n chi lưu ý tơ i đặc ti nh cu a Phâ t. Tâ t ca như ng ai không biê t nên ti m cho ra dâ u vê t cu a Phâ t đa o. Nê u ti m đươ c dâ u chân, ba n nên ti m hiê u kỹ ca ng xem có đu ng la vê t chân Phâ t không. Xem xét kỹ lươ ng, sẽ biê t dâ u vê t cu a Phâ t, va du da i hay ngă n, nông hay sâu, đê u biê t. Soi sa ng dâ u vê t chi nh mi nh sẽ tha nh tư u bằng ca ch nghiên cư u dâ u vê t cu a Phâ t. Tha nh tư u đươ c điê u na y la Phâ t Pha p. Va Thiê n sư Lâm Tê nói: Nê u chư Bô -ta t, ngay ca tu đê n thâ p đi a, có ti m dâ u cu a Đa o nhân, sẽ không bao giơ thâ y đươ c. Vi vâ y chư thiên vui mư ng, đi a thâ n đư ng ga c, va chư Phâ t trong mươ i phương xưng ta n. Ta i sao? Vi bâ c Đa o nhân na y đang lă ng nghe Pha p va ha nh đô ng không đê la i dâ u vê t. Trong gia o lý thiê n, như Lâm Tê nói, dâ u vê t chi cho di nh mă c va o ha nh đô ng cu a chi nh mi nh, va không đê la i dâ u vê t thươ ng đươ c xem như ti ch cư c. Nhưng Đa o Nguyên sư du ng tư dâ u vê t kha c vơ i ngư lu c thiê n 114

115 thông thươ ng. Nga i nói giô ng như Lâm Tê rằng chi tiê p tu c ha nh tri không nga châ p, không đê cho thâ y dâ u vê t. Nhưng theo như Đa o Nguyên, tuy không thâ y đê la i dâ u vê t tu tâ p nhưng như ng vi Bô -ta t kha c cu ng chung nguyê n vo ng có thê thâ y, giô ng như đươ ng chim bay như ng con chim kha c cu ng loa i có thê thâ y đươ c. xuâ t. Chư ng ngộ không đê la i dâ u vê t se tiê p tục lưu Trong to a thiê n va trong mo i sinh hoa t đơ i thươ ng, chu ng ta tu tâ p cô hiê n ha nh gia c ngô không lưu dâ u va lẽ thư c lý duyên sinh. Đây la mâ u chô t cu a gia o lý Đa o Nguyên trong Hiê n Tha nh Công Án. Khi tu tâ p hiê n ha nh thư c ta i, chu ng ta sẽ thâ y tu tâ p va gia c ngô la mô t. Không có tu tâ p, sẽ không có gia c ngô, du chu ng ta thươ ng nghi rằng tu la mô t viê c va ngô la viê c kha c. Chu ng ta thươ ng tiê p câ n viê c tu như phương tiê n va gia c ngô la tươ ng thươ ng, nhưng gia c ngô chi hiê n ha nh ngay trong qua tri nh tu tâ p, tư ng phu t tư ng giây. 1/ Lời Bình của Leighton Học tự ki tư c buông bỏ tự ki. Thươ ng thươ ng như ng thiê n sinh khi nghe, Ngươ i học Phật đa o tư c học về tự ki. Học tự ki tư c buông bỏ tự ki, cho la ho pha i buông bỏ ba n nga. Nhưng thâ t ra 115

116 sư tu tâ p cu a chu ng ta la chi ho c ba n nga. Ho c ba n nga đa thư c sư buông bỏ ba n nga rô i. Chu ng ta tu chi mô t viê c la la m ngươ i ngô i trên bô đoa n ngay bây giơ trong thân va tâm na y. Thâ t ra, chi có hiê n tha nh công a n thâ t tro n đâ y ngươ i đang ngô i đây. Ha y nhi n va o sư kiê n mê va gia c đang xa y ra trong thơ i to a thiê n. La m viê c na y la đi ch thư c quên đi ba n nga. Ho c ba n nga không pha i la phân ti ch ba n nga theo tâm lý. Đó chi la mô t phâ n viê c thôi, tâm lý ho c va tâm lý tri liê u có thê đươ c khen ngơ i va giu p i ch cho thiê n sinh, nhưng sư tu chu ng ta đang a p du ng, ngô i thă ng, qua n sa t thân va tâm ngay nơi thân tâm không pha i xem xét va i ý tươ ng vê viê c đó thi sâu hơn phân ti ch tâm lý. Qua n sa t thân tâm như thê có thê bao gô m như ng phân ti ch tâm lý, nhưng đó la qua n sa t đê thư c sư hiê n diê n ngay nơi thân va tâm na y, mô t sư thư c tâ p Du-gia đê ca m nhâ n mi nh có mặt mô t ca ch cu thê vâ t lý. Đây la viê c chu ng ta pha i la m. Đây la sư ti nh gia c đang xa y ra vươ t trên gia c ngô / Lời bình của Hakuun Yasutani buông bỏ tự ki không pha i rơi va o hôn mê, quên hê t. Đó la xa bỏ kiê n thư c xưa cũ, chi như tơ giâ y tră ng. Tâ t ca ca c pha p đê u la Phâ t pha p, chi mô t thê ta nh. Hoa n toa n buông bỏ nga kiê n va ba n nga đê trơ vê thê

117 ta nh, va tư đó ha nh xư trong sinh hoa t đơ i thươ ng ra khỏi va trơ vê nha, mặc a o, ăn uô ng, đa i tiê u tiê n la ý nghi a chư ng nghiệm va n pháp. Đó la gia c ngô hiê n ha nh, toa n thê diê u du ng cu a ba n gia c, toa n thê diê u du ng cu a ba n ta nh. Khi chư ng ngô, nê u dâ u vê t ngô không đươ c quét sa ch, sẽ không pha i chân ngô. Giô ng như muô n tẩy rư a nhơ bẩn vô minh pha i du ng xa -pho ng gia c ngô. Tuy nhiên khi tẩy sa ch nhơ bẩn sau khi giặt xa quâ n a o, va nê u mu i xa -pho ng không tẩy rư a hê t, a o quâ n sẽ không sa ch hă n. Mu i nhơ bẩn khó chi u thi mu i xa -pho ng cũng vâ y. Như vâ y vê t tích chư ng ngộ không co n lưu giữ la tuyê t đô i câ n thiê t. Thê na o la chư ng ngộ không đê la i dâ u vê t se tiê p tục lưu xuâ t? Nê u như mô t phen chư ng nghiê m đa i ngô, tiê p tu c quên đi dâ u vê t (kinh nghiệm) ngô, va hoa n toa n tẩy sa ch mu i vi, trơ vê Ba n lai diê n mu c, có pha i la xong viê c? Co n xa lă m! Lý do la sau khi nỗ lư c công phu đa t ngô, bây giơ mơ i bă t đâ u công viê c cu a mô t vi Phâ t. Nê u sau khi ngô, không co n la m gi hê t thi đó la Phâ t pha p chê t, không pha i chân Phâ t. Pha i tiê n tơ i gia c ngô vươ t trên gia c ngô. Phâ t đa o không có đươ ng cu ng. Tu va ngô không giơ i ha n. Đó la ý nghi a chư ng ngộ không đê la i dâ u vê t se tiê p tục lưu xuâ t. * 117

118 118

119 VII- TÌM CẦU SẼ CÁCH XA Bước đầu cầu pha p thì càng xa. Khi được cha nh truyền chân pha p tư c thành bô n phận nhân 43. Ngồi trên thuyền đang đi, nê u nhìn bờ ta thường lầm cho là bờ đang cha y. Nê u nhìn thuyền [so với mặt nước] se thâ y là thuyền đang đi. Tương tư, khi nhận thư c ca c pha p với thân tâm loa n tươ ng, se lầm châ p cho tư tâm tư ta nh thường trụ. Đào sâu tu tập trơ về ngay đây và bây giờ, se liê u tri va n pha p không có ngã nhâ t đi nh. Ở đây trong phâ n 7, Đa o Nguyên ba n vê mê va ngô tương quan vơ i sư ti m câ u chân lý trong khi tu tâ p. Bước đầu cầu pháp thì càng xa. Trong câu đâ u na y nga i nói tơ i đô ng cơ khi mơ i bă t đâ u tu tâ p. Truy ti m chân lý, Pha p, hay con đươ ng tâm linh luôn luôn bă t đâ u như ươ c muô n gia i quyê t vâ n đê hay tra lơ i câu hỏi cuô c đơ i. Chu ng ta có thê ca m thâ y thiê u thô n mô t điê u gi trong đơ i. Va i khu ng hoa ng ca nhân nhă c nhơ chu ng ta vâ n đê trong tha i đô sô ng. Thâ y ngươ i kha c gia, bê nh, chê t, như ng xung đô t ca nhân, thâ t thoa t tiê n cu a hay gia m su t đi a vi, hay pha n đoa n không tô t có thê gây nhiê u đau khô cho chu ng ta. 43 La ngươ i triê t ngô, gă p la i Ba n lai diê n mu c. 119

120 Ta có thê ca m nhâ n ca ch sô ng không tô t đẹp, va ươ c muô n buông bỏ đơ i sô ng thiên vê vâ t châ t đê truy ti m con đươ ng tâm linh. Tôi nghi la phâ n lơ n chu ng ta bă t đâ u tu tâ p vơ i cô gă ng lâ p đâ y khoa ng trô ng trong cuô c sô ng hay đê thoa t ra khỏi nê p sô ng không tô t đẹp. Trong đa o Phâ t kha t vo ng thư c ti nh na y go i la Bô đê tâm. Nhưng pha i chăng la i la mô t da ng ươ c muô n kha c? Đu ng la như vâ y. Mu c tiêu ươ c muô n na y kha c vơ i mu c tiêu thươ ng ti nh, nhưng nó vẫn la mu c tiêu cu a ươ c muô n mong câ u. Khi mô t ngươ i mê t mỏi vơ i sư ti m kiê m vâ t châ t đâ y đu, có thê chuyê n va o tâ p trung ti m an bi nh cho tâm linh. Đa o Phâ t go i la ti m câ u gia i thoa t, gia c ngô hay Niê t-ba n. Không có ươ c muô n thay đô i cuô c đơ i chu ng ta, sẽ không có đô ng lư c pha t khơ i ti m câ u tâm linh. Tuy nhiên theo Đa o Nguyên, khi chu ng ta bươ c đâ u ti m Đa o thi ta ca ng xa Đa o. Đó la vi ươ c nguyê n cu a chu ng ta ha y co n vươ ng va o tâm săn ti m; ca m thâ y đơ i sô ng co n thiê u điê u gi đó vi vâ y chu ng ta đuô i bă t điê u nghi la mi nh thiê u. Mu c tiêu thi kha c, nhưng tiê n tri nh xa y ra trong tâm không kha c tiê n tri nh ti m thư c ăn khi đói hay kiê m tiê n khi nghèo khó. Đây la tha i đô ma Đa o Nguyên nói tơ i trong phâ n 4, Mang tự ky đê n va n pháp đê tu chư ng là mê. Mơ i to a thiê n, mô t sô ngươ i thươ ng có kinh nghiê m đặc biê t khiê n mi nh ca m thâ y kha c thươ ng. Khi ca m gia c 120

121 tô t đẹp phai đi, ho tu tinh tâ n đê có la i kinh nghiê m đặc biê t đó, nhưng thươ ng không có kê t qua. Chă ng bao lâu ho trơ nên bư c bô i va thâ t vo ng, va cuô i cu ng mỏi mê t va buô n cha n có thê la m ho bỏ cuô c không tu nư a. Đây la ca ch tu Mang tự ky đê n va n pháp cô gă ng nă m bă t gia c ngô vơ i tâm săn đuô i. Theo Đa o Nguyên, đây la mê lâ m, xa Đa o. Chu ng ta có thê la m gi trong trươ ng hơ p na y? Vi ươ c muô n đa t ngô, gia i thoa t, chu ng ta tu tâ p. Không mong muô n như thê, khó có đô ng lư c đê chư ng nghiê m chân lý; giô ng như cô gă ng to a thiê n sau khi lâ y bô đoa n ra. Thươ ng thi vâ n đê na y hiê n rõ sau nhiê u năm tu tâ p miên mâ t. Khi kha m pha ra chi nh kha t nguyê n muô n đa t gia i thoa t la i la trơ nga i chư ng nghiê m Phâ t Pha p, chu ng ta pha i tư thoa t ra khỏi tâm ti m câ u. Liê u có thê thư c sư tu tâ p ma không có ươ c muô n tu tâ p? Cuô i cu ng mê t mỏi khi pha i tranh đâ u vơ i chi nh mi nh, điê u chu ng ta có thê thư c sư la m la chi ngô i ma thôi. To a thiê n ma không ươ c muô n la Chi Qua n Đa To a, ca ch thư c tâ p Đa o Nguyên mô ta như Va n pháp đê n và qua đó tu chư ng tự ky là ngộ. Chu thê viê c ngô i không co n la tôi nư a vi trong Chi Qua n Đa To a chu ng ta buông bỏ mo i tư tươ ng, kê ca ý niê m vê tôi va ươ c muô n gia i thoa t, chi có ngô i. Như nga i viê t trong Phô Khuyê n Toa Thiê n Nghi, chu ng ta 121

122 buông bỏ ngay ca ý đi nh tha nh Phâ t. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Tu y Văn Ký, nga i viê t vê tha i đô trong khi to a thiê n: To a la Phâ t ha nh. To a tư la vô ta c, không la gi ngoa i thư c tươ ng cu a Nga. Ngoa i viê c ngô i, không có gi đê ti m câ u điê u go i la Phâ t Pha p. Va sau đó nga i viê t: Đư ng nghi la ba n ho c Pha p Phâ t vi lơ i la c khi tu tâ p Phâ t Đa o. Cư tu tâ p Phâ t Pha p vi Phâ t Pha p. Ngay ca nê u ba n ho c hỏi ca nga n bô kinh va va n bô luâ n vê như ng bô kinh đó, va ngay ca ba n to a thiê n cho tơ i ra ch bô đoa n, không thê đa t Đa o cu a chư Phâ t va chư tô nê u thiê u tha i đô kê trên. Chi đưa hê t thân va tâm va o Phâ t Pha p, tu tâ p cu ng vơ i ngươ i kha c ma không ba m giư ý kiê n trên, va ba n sẽ tư c khă c ư ng hơ p vơ i Đa o. Khi chi ngô i, khi buông bỏ ươ c muô n ti m câ u gia c ngô va tâ t ca như ng niê m tươ ng va ca m xu c kha c, ca c pha p đê n va tu tâ p qua thân tâm. Viê c to a thiê n na y không pha i la cô gă ng ca nhân đê tôi đa t đươ c điê u gi đó ma như Đa o Nguyên da y, to a chi nh la Phâ t ha nh. Khi được chánh truyền chân pháp tư c thành bô n phận nhân. Bô n phâ n nhân hay căn ba n nhân la tư nga sinh đô ng trong ma ng lươ i duyên sinh. Căn có thê đi nh nghi a la nguyên, chân, gô c hoặc nguô n, bản nghi a la phâ n. Vi thê tư na y, có cu ng nghi a vơ i ba n lai diê n mu c, la ngươ i 122

123 đô ng nhâ t vơ i ba n nguyên hiê n hư u trươ c nghiê p duyên. Căn ba n nhân hiê n ha nh khi chu ng ta to a thiê n va buông bỏ vo ng tươ ng. Khi mơ nă m tay cho niê m tươ ng thoa t ra, mô t mặt na o đó mang ý nghi a chu ng ta phu nhâ n mo i thư trong nghiê p thư c, ngay ca kha t nguyê n trơ tha nh Phâ t. Vo ng tươ ng vẫn khơ i lên ngay ca khi đang buông bỏ, nhưng chu ng ta chi tiê p tu c buông ma không nă m giư. Cũng có nghi a chu ng ta châ p nhâ n mo i thư khơ i trong tâm khi to a thiê n, không phu nhâ n hay xa c nhâ n. Không điê u khiê n tâm, chi ngô i, thâ t sư không la m gi ca, chi tiê p tu c ngô i thă ng lưng va ti nh ta o, thơ tư nhiên, sâu va nhẹ tư bu ng dươ i (đan điê n) trong khi buông vo ng tươ ng. Đây la lý do ta i sao Đa o Nguyên nói to a thiê n la vô ta c, không la m gi. Ngô i không ha nh đô ng nư a. Ca vũ tru đang ngô i, sư du ng thân va tâm, chi thê thôi. La m như thê, chu ng ta đặt ca sinh ma ng mi nh va o nê n ta ng duyên sinh, vô thươ ng va vô nga, đó la ba n nguyên. To a thiê n na y chi nh la buông bỏ thân tâm. Ngồi trên thuyền đang đi, nê u nhìn bơ ta thươ ng lầm cho là bơ đang cha y. Nê u nhìn thuyền [so với mặt nước] se thâ y là thuyền đang đi. Tương tự, khi nhận thư c các pháp với thân tâm loa n tươ ng, se lầm châ p cho tự tâm tự tánh thươ ng trụ. Đào sâu tu tập trơ về ngay đây và bây giơ, se liê u tri va n pháp không có ngã nhâ t đi nh. 123

124 Ở đây Đa o Nguyên du ng nhâ n thư c cu a mô t ngươ i nhi n bơ sông khi ngô i trên thuyê n đang di chuyê n la m ẩn du. Đô i vơ i ngươ i na y, có vẻ như bơ sông đang cha y trong khi thư c sư la thuyê n đang đi. Cũng như thê, dươ ng như mo i thư chung quanh ta đang biê n đô i va chuyê n đô ng trong khi ta ơ yên, va chu ng ta cô gă ng đê ti m ra nguyên lý căn ba n cu a biê n chuyê n na y đê có thê điê u khiê n mo i thư. Điê u na y đa la đô ng lư c căn ba n cho sư pha t triê n nê n văn minh nhân loa i. Xa hô i tân tiê n sư du ng kiê n thư c ti ch lũy đê pha t triê n kỹ thuâ t điê u khiê n hoa n ca nh chung quanh la m con ngươ i ha i lo ng. Nha n quan vê sư pha t triê n kỹ thuâ t na y la thi du điê n hi nh điê u ma Đa o Nguyên go i la mê lâ m. Tuy vâ y khi tu tâ p va trơ vê ngay đây va bây giơ, chu ng ta sẽ thâ y la mi nh vô thươ ng, không hiê n hư u đô c lâ p va có tương quan vơ i ca c pha p. Ngay đây va bây giơ la thư c ta i cu a duyên sinh, thư c ta i trong đó mo i thư, kê ca con ngươ i, hiê n hư u trong ma ng lươ i vi đa i cu a nhân va duyên. Trơ tha nh mô t vơ i thư c ta i, chu ng ta sẽ thâ y la mi nh chia xẻ đơ i sô ng vơ i ca c pha p, va chu ng ta ho c ca ch liên hê vơ i tra i đâ t va mo i sinh vâ t vơ i lo ng trân tro ng va bi mẫn. To a thiê n la tu tâ p gâ n gũi vơ i thư c ta i. Khi được chánh truyền chân pháp tư c thành bô n phận nhân. Nói ca ch kha c, bô n phâ n nhân hay 124

125 căn ba n nhân chư ng ngô thư c ta i khi gặp gơ, nhưng không di nh mă c mô t ý niê m cô đi nh na o vê thư c ta i. Trong Phô Khuyê n Tọa Thiền Nghi: Nghi vê điê u không thê suy nghi (Phi tư lương xứ thường tư lương). La m sao có thê nghi vê điê u không thê suy nghi? Siêu vươ t suy nghi. Đây la thu thuâ t thiê t yê u cu a to a thiê n. Ở đây, Đa o Nguyên viê t vê thư c tâ p to a thiê n, va nga i cũng đang sư du ng ngôn ngư theo ca ch siêu vươ t suy nghi. Nga i sư du ng sư suy nghi cu a riêng nga i đê nghi vê điê u không thê suy nghi va viê t Suy nghi vê điê u không thê suy nghi la nghi đê n ca ch na o (như thi ). Nói ca ch kha c, Đa o Nguyên ba o chu ng ta pha i nghi đê n thư c ta i không thê nghi ba n đê khiê n chi nh mi nh thoa t khỏi nha tu do kinh nghiê m tâ p nghiê p va thói quen suy nghi ta o dư ng. Va suy nghi vê điê u không thê suy nghi chi nh la chư c năng cu a thư c ta i đơ i sô ng vô n siêu vươ t suy nghi. Chu ng ta đa thâ y trong phâ n 7. Đa o Nguyên ba n vê tâm điê m cu a sư tương quan giư a tư nga va ca c pha p trong viê c ti m ra đươ ng đa o, đưa mô i tương quan na y trươ c hê t vơ i không gian, như chu ng ta sẽ thâ y trong chương kê, nga i ba n mô i tương quan na y vơ i thơ i gian. * 125

126 126

127 VIII- QUÁ KHỨ VÀ TƯƠNG LAI BI CẮT ĐỨT Củi biê n thành tro. Tro không thê thành củi trơ la i. Tuy nhiên, chúng ta không nên xem tro là sau và củi là trước. Củi trụ ơ vi trí (pháp vị 44 ) của củi, trước sau như vậy. Tuy có trước có sau, trước sau đư t đoa n [độc lập]. Tro ơ vi trí của tro trước sau như vậy. Vì củi không bao giờ trơ thành củi trơ la i sau khi cha y ra tro, cho nên người se không sống trơ la i sau khi chê t. Tuy nhiên, trong Phật pha p không nói là sinh rồi tử, nên nói bâ t sanh. Đây là ca ch Phật chuyê n Pha p luân không nói tử rồi sanh, nên nói bâ t diệt. Sanh ơ pha p vi của sanh; tử ơ pha p vi của tử, giống như mùa đông và mùa xuân. Chúng ta không nghĩ sau đông là xuân và sau xuân là ha. Đa o Nguyên nói trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Sanh va Tư sô ng va chê t la Phâ t ma ng, tư c la đơ i sô ng chu ng ta trong cõi luân hô i không kha c vơ i Niê t-ba n. Nê u không hiê u đươ c điê u na y, chu ng ta không thê nhâ n chân sư c ma nh lơ i nói cu a Đa o Nguyên. 44 Ba n thân la cu i. 127

128 Hai ý nghi a sanh va tư kê trên thươ ng du ng hoa n chuyê n vơ i nhau, vi tiê n tri nh sinh ra, sô ng va chê t thư c sư la mô t phâ n cu a luân hô i. Nhưng trong phâ n na y cu a Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên đặc biê t sư du ng cu m tư sinh tư liên quan đê n tiê n tri nh sinh, tru, va hoa i hơn la a p du ng va o mo i loa i hư u ti nh va vô ti nh. Tư sinh đê n tư chu ng ta không ngư ng biê n đô i va kinh nghiê m nhiê u biê n chuyê n tu y duyên. 128 LỜI DẠY CỦA ĐỨC PHẬT VỀ VÔ NGÃ Ngươ i chu (ngã) xe (năm uẩn) giư gi n va la i xe lâu đê n chư ng na o co n cha y đươ c, nhưng khi xe cũ mo n hư hoa i, chu sẽ bỏ đi va mua xe mơ i. Theo như lý na y, khi thân va tâm chê t, ngươ i chu (ngã) rơ i bỏ va sinh va o mô t thân va tâm mơ i. Đây la lý thuyê t căn ba n vê nga ta i sinh, mô t tiê n tri nh xa y ra hoa i, đơ i na y đê n đơ i kia. Đư c Phâ t phu nhâ n thuyê t vê nga, nhưng không phu nhâ n niê m tin va o ta i sinh vi la nê n ta ng luân lý xa hô i Ấn thơ i đó. Nhưng nê u không có gi ngoa i năm uẩn hiê n hư u, ca i gi ta i sinh? Đây la mô t thă c mă c râ t thông thươ ng. Đư c Phâ t nhâ n ma nh đê n nguyên lý duyên sinh, luâ t nhân qua. Mô t ha nh đô ng xâ u tư c gieo nhân a c sẽ gây ra qua đau khô, trong khi ha nh đô ng tô t sẽ ta o ra qua tô t. Nhưng nê u không có nga, ai ta o ra ha nh đô ng va ai nhâ n qua ba o.

129 Đư c Phâ t nói la nga pha i nhâ n qua ba o tư ha nh nghiê p cu a mi nh. Chu ng ta có thê hỏi la nga na y la gi? Thâ t ra, đây la mô t thă c mă c thông thươ ng vê gia o lý cu a Đư c Phâ t, va tuy nhiê u nha Phâ t gia o đa cô gă ng tra lơ i thă c mă c na y mô t ca ch hơ p lý, không ai có thê đưa ra mô t gia i đa p thỏa đa ng. Cho đê n hôm nay phâ n lơ n như ng trươ ng pha i Phâ t gia o đê u da y ca hai thuyê t vô nga va lo ng tin va o ta i sinh. ĐẠO NGUYÊN VÀ VÔ NGÃ Trong Biê n Đa o Thoa i va như ng chương kha c cu a Cha nh Pha p Nha n Ta ng như Duy Phâ t Dư Phâ t (Tự Tâm Là Phật) va Phâ t Ta nh, Đa o Nguyên phu nhâ n toa n bô lý thuyê t vê nga. Như trong phâ n tra lơ i cho câu hỏi 10 trong Biê n Đa o Thoa i, Đa o Nguyên viê t: Ý cu a ông vư a nêu ra không pha i la Pha p Phâ t, chi la ta kiê n cu a ngoa i đa o Senika. 45 Điê u sai lâ m na y nói có mô t tinh thâ n sa ng suô t trong thân thê phân biê t thương va ghét hay đu ng va sai ngay khi tiê p xu c vơ i hiê n tươ ng trâ n ca nh, va có kha năng phân biê t tâ t ca như ng viê c như đau đơ n va ngư a nga y hay khô đau va 45 Senika, ngươ i xuâ t hiê n trong Đa i Ba t-nha, không pha i la Phâ t tư, tham vâ n với đư c Phâ t Thi ch Ca vê ba n châ t cu a sư liên hê thân/tâm. Trong cuô c tha o luâ n, Senika đưa ra thuyê t ba n nga bâ t diê t hiê n hư u ngoa i thân, nhưng sau đó châ p nhâ n gia o ly vô nga khi đươ c Đư c Phâ t tri nh ba y va xuâ t gia theo Phâ t. 129

130 ha nh phu c. Hơn nư a, khi thân na y hoa i, tinh thâ n ba n nhiên thoa t ra va sẽ sanh ơ nơi kha c. Vi vâ y, tuy như hoa i ơ đây, nhưng vi [tinh thâ n ba n nhiên] đươ c sinh ra ơ nơi kha c, nên nói rằng thươ ng hằng, không bao giơ hoa i diê t. Đó la ta thuyê t. Không gi có thê so sa nh đươ c vơ i sư ngu si xâ u hô na y. Quô c Sư Huê Trung đơ i Đươ ng ơ Trung Quô c nghiêm khă c khiê n tra ch sai lâ m na y. Va i ngươ i sô ng va o thơ i đa i cu a Đa o Nguyên cho tâm la thươ ng va thân la vô thươ ng. Tâm đươ c xem như mô t ca i nga thanh ti nh, thươ ng hằng, va thân la bâ t ti nh va la nguô n gô c cu a a i du c vô minh. Ba n tâm na y thươ ng đươ c sư du ng như đô ng nghi a vơ i Phâ t ta nh, va sư hiê u lâ m lơ i da y cu a Đư c Phâ t na y nhă c ta nhơ đê n sư phu nhâ n cu a Đa o Nguyên vê ý niê m kiê n ta nh. Kiê n ta nh la tư thươ ng đươ c du ng trong thiê n Lâm Tê, la kinh nghiê m ngô do kê t qua tu tâ p công a n. Tư na y xuâ t hiê n nhiê u lâ n trong Kinh Pha p Ba o Đa n cu a Lu c Tô Huê Năng. Tuy nhiên Đa o Nguyên không thi ch tư na y. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Tư Thiê n Tỳ Kheo nga i viê t: Cô t tu y cu a Phâ t pha p la không bao giơ kiê n ta nh. Ai trong sô hai mươi ta m vi tô cu a Ấn Đô va ba y vi Phâ t qua khư nói Phâ t pha p la kiê n ta nh? Tuy tư kiê n ta nh xuâ t hiê n trong Pha p Ba o Đa n Kinh, văn ba n 130

131 đó la ngu y ta o, không do ngươ i đươ c Pha p ba o truyê n thư a viê t ra, không pha i nguyên ngư Ta o Khê cu a Lu c Tô. Bâ t cư đê tư na o cu a chư Phâ t va chư tô quyê t không tin du ng văn ba n đó. Đư c Thi ch Ca Mâu Ni không phu nhâ n luân hô i, tuy nga i phu ba c sư hiê n hư u cu a nga. Gia o lý vô nga cu a Phâ t cho chu ng tha thâ y chân lý ta nh không ư ng du ng ngay ca va o thân va tâm, khiê n chu ng ta thoa t khỏi châ p nga va nga kiê n, trong khi vẫn chi u tra ch nhiê m vê ha nh đô ng qua thân, khẩu va ý cu a mi nh theo đu ng luâ t nhân va qua la nguyên tă c căn ba n cho luân hô i. Điê m quan tro ng ơ đây la tu tâ p suô t đơ i như đư c Phâ t da y trong kinh Pha p Cu : Tra nh la m điê u a c, la m tâ t ca ha nh la nh. Tư thanh ti nh tâm ý. Đây la lơ i ba y đư c Phâ t da y. SINH, TỬ VÀ THỜI GIAN Phâ n na y cu a Hiê n Tha nh Công Án la gô c như ng ba i viê t gia i thi ch tư tươ ng cu a Đa o Nguyên la thơ i gian va hiê n hư u la mô t. Điê u na y đươ c xa c đi nh rõ sau na y trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Hư u Thơ i: Điê m tro ng yê u la nơi mỗi con ngươ i trong toa n thê giơ i ơ mỗi thơ i điê m thơ i gian riêng rẽ, mặc du nô i tha nh chuỗi liên tu c. Tuy ho trong hư u thơ i, ho la hư u thơ i cu a tôi. Củi biê n thành tro. Tro không thê thành củi trơ la i. Tuy nhiên, chúng ta không nên xem tro là sau và củi 131

132 là trước. Củi trụ ơ pha p vi của củi, trước sau như vậy. Tuy có trước có sau, trước sau đư t đoa n [độc lập]. Tro ơ pha p vi của tro trước sau như vậy. Ở đây Đa o Nguyên so sa nh sinh va tư vơ i cu i va tro. Nhi n theo thông thươ ng, mô t ha t mâ m nẩy sinh va tăng trươ ng dâ n sau thơ i gian da i cho tơ i lu c tha nh thân cây lơ n. Khi câ n cu i, cây đươ c ha xuô ng, chẻ tha nh khu c nhỏ va bó la i. Khi khu c cây khô go i la cu i, va khi chu ng ta đô t cu i, sẽ biê n tha nh tro. Nghi tơ i sô ng va chê t cu a kiê p nhân sinh giô ng như thê, Tôi la mô t em bé, lơ n lên hai mươi năm, rô i không lơ n nư a. Tôi sô ng la ngươ i trươ ng tha nh i t lâu va gia yê u dâ n cho tơ i lu c chê t. Thông thươ ng, chu ng ta nghi vê thơ i gian như do ng sông trôi cha y tư qua khư vô thu y cho tơ i tương lai vô cu ng. Chu ng ta tin rằng mỗi ngươ i sinh ra va có mặt trong do ng cha y va sau đó chê t đi va biê n mâ t khỏi do ng cha y. Chu ng ta nghi, Do ng thơ i gian trôi cha y trươ c khi ta sinh ra va sẽ tiê p tu c xuôi gio ng sau khi ta chê t. Chu ng ta thươ ng suy nghi vê thơ i gian, li ch sư va đơ i mi nh như thê. Nhưng không pha i la thư c ta nh cu a sinh va tư. Thư c ta nh va kinh nghiê m thư c tê cu a thơ i gian, sô ng va chê t la chu đê phân ti ch cu a Đa o Nguyên trên cu i va tro. Nga i ba o thơ i gian la hiê n hư u, va hiê n hư u la 132

133 thơ i gian. Theo Đa o Nguyên, cây, cu i va tro va ca c pha p hiê n hư u có thơ i gian riêng, hay pha p vi, va ơ mỗi pha p vi sư hiê n hư u có qua khư va tương lai riêng. Như khi cây ơ pha p vi cu a cây, có qua khư la ha t mâ m va tương lai la cu i đô t. Khi cu i ơ pha p vi cu i, có qua khư la cây va tương lai la tro. Khi tro ơ pha p vi cu a tro, có qua khư la cu i va tương lai la mô t thư gi kha c. Nê u như tro đươ c ră c trên nu i, sẽ trơ tha nh mô t phâ n cu a nu i va giu p bón như ng cây kha c lơ n lên. Pha p vi cu a cây, cu i, va tro đô c lâ p vơ i nhau, va khi du ng thi du na y đê nói tơ i viê c sinh ra, sô ng trên đơ i va chê t đi, mỗi pha p vi dươ ng như có mô t chiê u da i thơ i gian. Nhưng trong thư c tê, mỗi giai đoa n hay pha p vi cu a sô ng va chê t chi có thê kinh nghiê m trong giây phu t hiê n ta i, va giây phu t hiê n ta i không có chiê u da i. Nê u giây phu t hiê n ta i có chiê u da i, du ngă n tơ i đâu, chu ng ta có thê chia ra mô t nư a ơ trong qua khư va mô t nư a ha y co n trong tương lai. Giây phu t hiê n ta i la thư c ta i duy nhâ t chu ng ta kinh nghiê m đươ c vi qua khư đa qua va tương chưa tơ i. Tuy vâ y tâ t ca la không, không có đơn vi thơ i gian thư c tê đê câ u ta o giây phu t hiê n ta i; hiê n ta i không hiê n hư u va vi thê thơ i gian không thư c sư hiê n hư u. Vi hiê n ta i rỗng rang va không hiê n hư u, ca qua khư va ca tương lai chi la pha n chiê u. Giây phu t hiê n ta i, không có chiê u da i, la chân thư c ta i đơ i sô ng duy nhâ t 133

134 ma chu ng ta kinh nghiê m đươ c. Vi ca c pha p luôn luôn biê n đô i, mỗi giây phu t hiê n ta i ca c pha p khơ i va diê t, lặp đi lặp la i; mỗi giây phu t ca c pha p đê u tươi mơ i. Giây phu t hiê n ta i la thư c ta i duy nhâ t vi qua khư đa qua va tương lai chưa tơ i. Chu ng ta chi có thê bă t gặp qua khư trong giây phu t hiê n ta i na y như kỷ niê m ngo t nga o, cay đă ng, hay trung ti nh, hay qua như ng sư kiê n thuô c vê li ch sư va hô sơ ghi la i. Tương lai có mặt vơ i chu ng ta ngay trong hiê n ta i như la dư a n, ươ c muô n, kê hoa ch, va hy vo ng. Nhưng kinh nghiê m tư qua khư va tương lai chi hiê n hư u như la sa n phẩm cu a tâm thư c ngay trong hiê n ta i; qua khư thư c đa qua va tương lai thư c thi chưa tơ i. Thư c ta i chi phơi ba y trong giây phu t hiê n ta i, va tuy vâ y tâm chu ng ta không thê nă m đươ c giây phu t hiê n ta i. Đó la vi ngay ca khi nghi ra mô t ý tươ ng thôi chu ng ta câ n mô t khoa ng thơ i gian, nhưng giây phu t hiê n ta i không có chiê u da i, giây phu t hiê n ta i la giây phu t thư c sư duy nhâ t, la kinh nghiê m thư c sư duy nhâ t tư c thi, va tâm không thê nă m giư đươ c. Tuy vâ y, mỗi chu ng ta suy nghi vê hiê n ta i theo chiê u da i thơ i gian, va đặt va o câu chuyê n cu a chi nh mi nh, trong đó mi nh la nhân vâ t chi nh. Luôn luôn có mô t khoa ng trô ng na o đó giư a kinh nghiê m hiê n ta i thư c sư va nghi tươ ng vê hiê n ta i va theo ca ch chu ng ta xa c đi nh; giây phu t hiê n ta i không thê nă m 134

135 bă t du đó la thơ i điê m duy nhâ t kinh nghiê m thư c sư. Tuy nhiên khi chu ng ta mơ nă m tay cho ý tươ ng thoa t ra trong to a thiê n, chu ng ta cho qua chuyê n cu a mi nh va ngô i ngay đây va ngay bây giơ, trong thơ i điê m hiê n ta i. Mô t ha t giô ng ơ pha p vi cu a ha t giô ng va có qua khư va tương lai riêng. Vi ha t giô ng có tiê m năng sô ng, nên có năng lư c phu nhâ n pha p vi hiê n thơ i khi gặp như ng điê u kiê n thuâ n tiê n đê tăng trươ ng như hơi ẩm, nhiê t đô thi ch hơ p, a nh nă ng v.v. Khi nẩy mâ m, sẽ trơ tha nh mô t thư kha c vơ i ha t giô ng. Nói ca ch kha c, khi ha t giô ng vâ n ha nh tro n vẹn sư c sô ng riêng cu a mi nh, sẽ tư phu nhâ n mi nh bằng ca ch trơ tha nh mô t thư kha c. Ba n châ t cu a ha t giô ng không ra ng buô c va o viê c pha i la ha t giô ng. Kiê p nhân sinh cũng giô ng như thê. Như khi đư a bé thê hiê n sư c sô ng tro n vẹn, sẽ phu nhâ n ti nh tra ng bé bỏng cu a mi nh va trơ tha nh mô t câ u hay mô t cô; đó la thê hiê n thuô c vê chư c năng sư c sô ng cu a mô t em bé. Ca c pha p đê u có sư c sô ng, phu nhâ n chi nh mi nh va biê n đô i tha nh mô t thư kha c. Đây la ý nghi a lơ i nói la ca c pha p đê u không có tư nga nhâ t đi nh. Suô t ba i tha o luâ n na y tôi cho n tư phu nhâ n hơn la tư kha c như thay đô i hay chuyê n hóa vi tuy ba n ta nh cu a ha t giô ng gô m có tiê m năng trơ tha nh cây, ha t giô ng tuy vâ y vẫn la ha t giô ng 100% khi ơ pha p vi ha t giô ng. Đó la lý do ta i sao ta không go i ha t giô ng la cây 135

136 chưa pha t triê n va không go i cây la ha t giô ng đa tăng trươ ng. Tuy nhiên tư thay thê cũng không thi ch hơ p vi a m chi cây hoa n toa n ta ch rơ i va kha c vơ i ha t giô ng, sẽ thê chỗ cu a ha t giô ng, va di nhiên không pha i như vâ y. Khi nhâ n ra lẽ thư c na y, chu ng ta sẽ thâ y đơ i sô ng luôn tươi mơ i, cho du tiê p tu c ta o nghiê p, hay chi u a nh hươ ng như ng kinh nghiê m mơ i đây hay qua khư xa xưa (như những việc làm khi còn nho.) Như mô t thiê n sư thuô c pha i Ta o Đô ng Doyu Ozawa bi mâ t ca hai chân khi đi li nh trong thê chiê n thư II. Trơ vê sau chiê n tranh nga i gặp râ t nhiê u khó khăn vi ta n tâ t. Sau nhiê u phâ n đâ u, nga i quyê t đi nh qua n chiê u mi nh tư ng phu t giây như mơ i vư a sinh ra vơ i hiê n tra ng không có hai chân. Như thê nga i có thê châ p nhâ n trong tư ng phu t giây la thư c ta i đơ i mi nh mâ t hai chân. Đô i ca i nhi n, nga i luôn mi m cươ i va sô ng phong phu, ti ch cư c. Qua vâ y, vơ i sư khi ch lê cu a Đa i Sư Uchiyama, Ozawa viê t kinh nghiê m sô ng va cuô n sa ch ba n cha y nhâ t trong năm khi xuâ t ba n. Chi phu t giây hiê n ta i la chân thư c ta i duy nhâ t. Chu ng ta ta o nghiê p tư qua khư, nghiê p na y a nh hươ ng đê n chu ng ta qua ký ư c, thói quen, va kinh nghiê m, nhưng qua khư thi đa qua. Chu ng ta ba m giư tương lai như chiê c hô p đư ng hy vo ng, ươ c muô n, kha t nguyê n, va mu c tiêu, nhưng tương lai thi chưa tơ i. Vâ y la m sao 136

137 chu ng ta có thê sô ng tro n vẹn trong giây phu t na y? Nê u co n kẹt va o qua khư, chu ng ta sơ thay đô i. Nê u chu ng ta qua chu tro ng va o điê u sẽ xa y ra, giây phu t bây giơ chi la phương tiê n đê hươ ng tơ i tương lai va đơ i sô ng chu ng ta tha nh vô nghi a nê u không đa t đươ c mu c tiêu. Lơ i da y cu a Đa o Nguyên vê thơ i gian giu p chu ng ta hiê u đươ c tâ m quan tro ng khi sô ng tro n đâ y ngay đây va bây giơ. Nga i nói la chu ng ta có thê châ p nhâ n điê u kiê n sô ng hiê n thơ i va la m viê c đê thay đô i trong tương lai xem như ca ch tu tâ p trong hiê n ta i. Đây la ý nghi a câu Tuy có trước có sau, trước sau đư t đoa n [độc lập], âm vang thông điê p cu a ba câu đâ u cu a Hiê n Tha nh Công Án. Sau đó nga i chi cho chu ng ta tu tâ p trong mỗi phu t giây vơ i sô ng, chê t, chu ng sinh va chư Phâ t, mê va ngô, trong thư c ta i ma trên ca hai bi nh diê n có va không đê u la chân lý cu a đơ i sô ng. Sanh ơ pháp vi của sanh; tử ơ pháp vi của tử, giống như mùa đông và mùa xuân. Đơ i sô ng có vi tri trong do ng thơ i gian; chê t cũng có vi tri trong do ng thơ i gian, giô ng như mu a đông va mu a xuân. Chúng ta không nghĩ sau đông là xuân và sau xuân là ha. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Sinh va Tư, Đa o Nguyên nói y như đoa n na y trong Hiê n Tha nh Công Án: 137

138 Thâ t la sai lâ m khi nghi sô ng chuyê n tha nh chê t. Sinh có vi tri va o mô t thơ i điê m trươ c va sau. Do đó, theo Phâ t pha p sô ng tư bâ t sinh. Chê t la pha p vi ơ mô t thơ i điê m trươ c va sau. Vi thê chê t tư bâ t diê t. Trong sô ng không có gi kha c hơn sô ng. Trong chê t, không có gi ngoa i chê t. Vi thê, khi sô ng đê n ha y chi sô ng, khi chê t đê n, ha y chi chê t. Không tra nh bỏ cũng không tham câ u. Đô ng cơ căn ba n cu a đơ i sô ng thươ ng la tham va sân, ưa va ghét. Đôi khi chu ng ta tha nh công khi thỏa ma n như ng ham thi ch cu a mi nh, va thâ y mi nh như ơ cõi trơ i; đôi khi thâ t ba i chu ng ta sâ u khô như ơ đi a ngu c. Đây la biê u hiê n luân hô i trong đơ i hiê n ta i. Trong Cha nh Pha nh Nha n Ta ng Toa n Cơ, Đa o Nguyên nói: Sanh ngay trong hiê n ta i la trong du ng; toa n du ng na y ơ trong đơ i sô ng hiê n ta i. Sanh không đê n không đi, sinh không xuâ t hiê n không trơ tha nh. Tuy nhiên sanh la hiê n tha nh cu a toa n du ng toa n cơ, va tư la hiê n tha nh cu a toa n du ng toa n cơ. Câ n pha i biê t trong vô sô lươ ng kiê p nơi ca i nga, có sanh va có tư. 138

139 Lời bình của Hakuun Yasutani Đoa n na y nói vâ n đê sanh va tư, ti mi hơn, sa ng tỏ hơn, va xem xét tâm điê m ca c pha p vô nga trên bi nh diê n thơ i gian. Nói tro n vẹn hơn, ngay tư đâ u chă ng có cu i cũng chă ng có tro, chă ng có ta chă ng có ngươ i ơ đâu hê t. Ngu phu si mê xem la có. Tuy nhiên đô i vơ i ngươ i ti nh gia c du nói có du nói không đê u đươ c, vi du nói thê na o cũng nằm trong Tư Cu 46 : - Có - Không - Vư a có vư a không - Chă ng có chă ng không [Chu ng ta pha i li a Tư Cu va tuyê t Ba ch Phi] vi : Tâ t ca pha p hư u vi / Như mô ng, huyê n, bo t, bóng. 47 Xin đơn cư mô t vi du cu thê. Tôi đi tư pho ng la m viê c đê n pho ng kha ch. Sư thâ t, tôi, pho ng la m viê c va pho ng kha ch không có thư c thê cô đi nh, như bóng trăng trong nươ c. Nê u xem cu ng mô t ca i tôi đi tư pho ng la m viê c đê n pho ng kha ch la thư c ti nh thươ ng nghiê m. Đó go i la điên đa o vo ng tươ ng. Thâ t ra trong thơ i gian chi 46 Trung Qua n Luâ t cu a Long Tho. 47 Kinh Kim Cang. 139

140 mô t nga y, tôi, pho ng la m viê c va pho ng kha ch, va ca vũ tru thươ ng xuyên biê n đô i khoa ng 6,400,099,980 lâ n. Vi thê sư hiê n hư u go i la tôi, ngay ca câ t mô t bươ c chân, cũng không co n la ngươ i đó, mô t sư hiê n hư u gâ n như không tô n ta i. Mô t sư luân phiên không ngơ t giư a như ng con ngươ i hoa n toa n kha c nhau liên tu c như thê vơ i tô c đô kinh khiê p. Ai lâ m nghi đó la mô t ngươ i như nhau la pha m phu ngu muô i. Mo i sư trong vũ tru đê u như thê. Chư ng Đa o Ca cu a Vi nh Gia Huyê n Gia c nói: Chẳng tướng, chẳng không, không chẳng không, Ấy là Như Lai chân thật tướng. Như thê chi trong vo ng mô t nga y ta đa thay đô i gâ n 6 triê u rươ i lâ n. Điê u na y că t đư t ngay nê n ta ng, că t đư t mo i sư. Că t đư t qua khư va tương lai. Nê u nói tươ ng tra ng tương tu c cu a qua khư va tương lai, rô i nhân qua trong tam giơ i, luân hô i trong sa u cõi, nhưng trong đó có ẩn giâ u điê u trên. Đa o Nguyên có đê câ p viê c na y trong tâ p Tam Thơ i Nghiê p. Củi trụ ơ vi trí của củi, trước sau như vậy. Tuy có trước có sau, trước sau đư t đoa n [độc lập]. Chu ng ta có thê hiê u: Biê t rằng cu i không pha i cu i. Không có thơ i điê m na o đê cu i ơ pha p vi la cu i. Chă ng có trươ c sau. Trươ c sau đư t đoa n. 140

141 Vì củi không bao giơ trơ thành củi trơ la i sau khi cháy ra tro, cho nên ngươ i se không sống trơ la i sau khi chê t. Có thê hiê u câu trên: Cu i chưa ơ thơ i điê m na o la tro nên cu i không biê n tha nh tro. Vi cu i không biê n tha nh tro nên sư sô ng con ngươ i không chê t. Tuy nhiên, trong Phật pháp không nói là sanh rồi tử, nên nói bâ t sanh. Sô ng thi không chê t. Sư vâ t sô ng thi tuyê t đô i không chê t. Chi có sư vâ t chê t thi chê t. Không pha i nói đu a. Đó la sư thâ t. Khi ba n đang sô ng thi không (hoă c chưa) chê t, đư ng lo râ u. Khi ba n chê t thi không sô ng, cũng đư ng lo. Du kiê u gi thi sanh va tư không bao giơ đi đôi. Hơn thê nư a, xưa nay không mô t vâ t tư thi la m sao có chê t? Có ngươ i sẽ nói: Đó la viê c cu a ai đâu, nhưng sư thâ t la tôi să p chê t, tôi không chi u nô i. Đó la vo ng kiê n, nhưng đô i diê n vơ i ca i chê t nê u có thê đu a chơi mô t chu t cũng không đê n nỗi tê. Đây là cách Phật chuyê n Pháp luân không nói tử rồi sanh, nên nói bâ t diệt. Sanh ơ pháp vi của sanh; tử ơ pháp vi của tử. Ha y xem tă c 55 trong Bi ch Nham Lu c: ĐA O NGÔ ĐẾN NHA CÚNG ĐIẾU 141

142 Đa o Ngô va Tiê m Nguyên đê n nha Phâ t tư cu ng điê u. Tiê m Nguyên vỗ quan ta i hỏi: Sanh ư? Tư ư? tư. 142 Đa o Ngô: Cũng chă ng nói sanh. Cũng chă ng nói Tiê m Nguyên: Vi sao chă ng nói? Đa o Ngô đa p: Chă ng nói, chă ng nói. Hai thâ y tro vê đê n giư a đươ ng, Tiê m Nguyên thưa: Xin Ho a thươ ng vi con nói. Nê u chă ng nói con đa nh Ho a thươ ng. Đa o Ngô: Đa nh thi mặc đa nh, ta vẫn không nói. Tiê m Nguyên liê n đa nh. Vê sau Đa o Ngô ti ch, Tiê m Nguyên đê n Tha ch Sương thuâ t la i chuyê n trươ c. Tha ch Sương nói: Cũng chă ng nói sanh, chă ng nói tư. Tiê m Nguyên hỏi: Vi sao chă ng nói? Tha ch Sương nói: Chă ng nói, chă ng nói. Tiê m Nguyên liê n có ti nh. Mô t hôm Tiê m Nguyên câ m ca n mai đi đê n Pha p đươ ng, tư đông qua tây va tư tây sang đông. Tha ch Sương hỏi: Ông la m gi thê?

143 Tiê m Nguyên nói: Ti m linh cô t tiên sư. Tha ch Sương: Nươ c dâng lênh la ng, sóng dâ y ngâ p trơ i. Ti m linh cô t [chỗ] na o cu a tiên sư? [Tuyê t Đậu bi nh: Trời xanh! Trời xanh!] Tiê m Nguyên: Chi nh la nên gă ng sư c. [Tha i Nguyên Phu nói: Linh cốt tiên sư vẫn còn đó.] Đa o Ngô vơ i tâm tư bi đa gia i thi ch vư a đu du không cu thê : Chă ng nói, chă ng nói. giống như mùa đông và mùa xuân. Chúng ta không nghĩ sau đông là xuân và sau xuân là ha. Câu na y giu p chu ng ta thoa t khỏi thươ ng kiê n. Trong Ba t Cha nh Đa o, cha nh kiê n chi hiê n hiê n sau khi chư ng ngô, không châ p thươ ng hay châ p đoa n. * 143

144 144

145 IX- TRĂNG TRONG NƯỚC Khi một người gia c ngộ, giống như trăng pha n chiê u trong nước. Trăng không bi ướt; nước không xao động. Sư c sa ng tuy rộng lớn, a nh trăng vẫn pha n chiê u trong một giọt nước. Nguyên mặt trăng trên bầu trời pha n chiê u trong một giọt sương đầu ngọn cỏ. Gia c ngộ không phương ha i tới người, như mặt trăng không đâm xuyên nước. Người không trơ nga i gia c ngộ, như giọt sương không ngăn nga i mặt trăng trên trời. Độ sâu của giọt sương là chiều cao của mặt trăng. Mô i sư pha n chiê u cho dù lâu dài hay chóng va nh biê u thi ca i bao la của giọt sương, và hiê n lộ ca i mênh mông của mặt trăng trên trời. Trong phâ n na y Đa o Nguyên ba n vê gia c ngô. Gia c la thư c ti nh hay ti nh dâ y, ngươ c la i la mô ng mê hay ngu. Khi ngu va mơ, chu ng ta không thâ y đươ c thư c ta i mô t ca ch rõ ra ng, nhưng khi ti nh dâ y chu ng ta bă t đâ u thâ y thư c ta i như đang la. Ngô la hiê u biê t rõ ra ng nơi đê n va la m sao đi đê n. Chư ngô bên tra i la bô tâm va bên pha i bô ngô nghi a la mi nh, nghi a la chu ng ta ti nh thư c, thư c sư ho a hơ p vơ i sư vâ t đang trươ c mă t. 145

146 Mê la tra i ngươ c vơ i ngô, có nghi a la c đươ ng không biê t lô i vê. Chư mê có bô sươ c la chơ t đi chơ t dư ng la i va bô mê tươ ng hi nh giô ng như giao lô, không biê t rẽ lô i na o. Ngươ c la i ngô nghi a la chu ng ta có thê ha nh đô ng không do dư, thâ y chỗ đê n rõ ra ng va biê t pha i la m tro n viê c gi đê đê n nơi. Chư ng ngô la chư ng nghiê m, thư c nghiê m, tra i nghiê m chỗ pha i đê n. Nghi a đen cu a chư ng la bằng chư ng, chư ng cơ hay như tôi thươ ng chuyê n di ch xa c chư ng. Tu theo đa o Phâ t, chư ng đươ c xem như kê t qua tu tâ p. Như tư kép tu chư ng ru t ngă n cu a văn-tư-tu-chư ng. Văn la nghe, tư la nghi, tu la thư c tâ p va chư ng la xa c chư ng. Như khi nghe mô t ba i Pha p, chu ng ta có thê suy nghi nô i dung va cô ti m hiê u. Nê u có ý nghi a, sẽ châ p nhâ n như mô t phâ n tu tâ p, va kê t qua cu a chư ng nghiê m sẽ giu p hiê u trư c tiê p lơ i da y la thâ t. Vi thê chư ng, kê t qua cu a tu, la bằng chư ng đa t đươ c tư kinh nghiê m trư c tiê p mô t điê u gi la thâ t. MẶT TRĂNG TRONG NƯỚC GIỐNG NHƯ THÂN ĐỀU KHÔNG Khi một ngươ i giác ngộ, giống như trăng pha n chiê u trong nước. Trăng không bi ướt; nước không xao động. 146 Hi nh a nh mặt trăng pha n chiê u trong nươ c như

147 biê u trưng ta nh không. Đây la mô t thi du tư kinh Duy Ma Câ t. Cư si Duy Ma Câ t nói vơ i Ưu Ba Ly, mô t đa i đê tư cu a Đư c Phâ t: Đa i Đư c Ưu Ba Ly, ca c pha p đê u không sanh, không diê t, không tru, không bê n, như huyê n hóa, như mây chơ p; ca c pha p đê u chóng ta n, không tô n ta i du trong phu t giây; như mô ng huyê n, không thư c; như bóng trăng trong nươ c, a nh trên gương, tâ t ca đê u la sa n phẩm cu a tâm thư c. Duy Ma Câ t nói mặt trăng trong nươ c như ẩn du ta nh không cu a ca c pha p. Ca c pha p đê u không hiê n hư u đô c lâ p, không nă m bă t đươ c va gia ta m, không sanh cũng không diê t. Hi nh a nh cu a mặt trăng trong nươ c cũng gơ i lên thân chu ng ta. Xưa mô t vi thiê n sư du ng hi nh a nh na y trong kinh Lăng Nghiêm Trư c Chi, Ngư Lu c tông Long Nha thuô c Bă c pha i (đầu thê kỷ thứ ta m). Sa ch ghi, Đa o Ti n ( ), tư tô Thiê n tông Trung Quô c, sau khi da y đê tư to a thiê n, nói: Ca nga y lẫn đêm, du đi-đư ngnằm-ngô i, nê u ca c thâ y tiê p tu c qua n chiê u ca c pha p theo ca ch na y, ca c thâ y sẽ biê t đươ c thân cũng như trăng trong nươ c, a nh trong gương, cơn nóng nga y hè, hay tiê ng vang trong hang trô ng. Ca c thâ y không thê nói la có vi ngay ca khi cô nă m bă t, ca c thâ y không thê thâ y đươ c thư c châ t. Ca c thâ y không thê nói la không vi đang ơ ngay trươ c mă t mi nh. 147

148 Ca c vi thâ y đưa ra như ng dẫn chư ng như thê đê chi rằng thê ta nh cu a nga vô n không du đang có mặt hay không có mặt. Đa o Nguyên sư du ng bóng trăng trong nươ c như ẩn du cu a ta nh không va tri tuê Ba t-nha. 148 MẶT TRĂNG TRONG NƯỚC NHƯ TRUNG ĐẠO Gia o lý Thiên Thai ma Đa o Nguyên khi co n trẻ nghiên cư u ơ nu i Tỷ Duê ơ Nhâ t căn cư trên triê t lý Trung Đa o cu a Long Tho. Trong Mulamadhyamakakarika, Long Tho ba n vê hai sư thâ t, sư thâ t tuyê t đô i (chân đê ) va sư thâ t tương đô i (tục đê ), nê n ta ng triê t lý cu a nga i. Đây la mô t đoa n tri ch: Ai không hiê u vê sư kha c biê t giư a chân đê va tu c đê, sẽ không thê na o hiê u đươ c ba n châ t sâu să c lơ i da y cu a đư c Phâ t. Nê u không dư a va o sư tu tâ p hằng nga y [tu c đê ], chân đê sẽ không thê na o diê n ba y đươ c. Không tiê p câ n chân đê thi không thê na o chư ng đa t Niê t-ba n. Chu ng ta nói bâ t cư điê u gi có ti nh duyên khơ i la không. Đó la ta m đặt tên (do ý tưởng tạo dựng) cho sư hiê n hư u hỗ tương, va đó la trung đa o. Duyên khơ i đươ c di ch tư tiê ng Sanskrit pratiyamutpada, nói đê n thư c tê đơ i sô ng trong ma ng lươ i bao la cu a tâ t ca chu ng sanh. Sunyata thươ ng đươ c

149 di ch la ta nh không, la mô t tư kha c chi thư c ta i na y, vươ t ngoa i mo i ngôn ngư, ý niê m, hay pha m tru. Đây la tên ta m chi cho chân đê. Tu c đê thuô c vê ngôn ngư, ý niê m, va pha m tru chu ng ta du ng đê nă m bă t thư c ta i không thê nă m bă t na y. Thâ y đươ c thư c ta i tư ca hai phi a, không ba m va o bên na o, la trung đa o. Thiên Thai Tri Uy ( ), thiê n sư thuô c tông Thiên Thai, Trung Quô c sư du ng triê t lý cu a Long Tho vê Trung Đa o đê hi nh tha nh gia o lý cu a nga i vê Tam đê, mô t trong như ng yê u chi tông Thiên Thai. Tam đê gô m sư thâ t vê Ta nh Không (Không đê ), vê Phương Tiê n (Tiện đê ), va Trung đa o (Trung đê ). Gia o lý tam đê căn cư trên lơ i da y cu a đư c Phâ t vê lý duyên khơ i. Không đê la thâ y đươ c thư c ta i cu a lý duyên khơ i như không có tư ta nh hay vô nga, như chu ng ta đa đi va o trong chương ba cu a sa ch na y. Tiê n đê la thâ y đươ c thư c ta i cu a lý duyên khơ i như la kê t hơ p ta m thơ i nhân va duyên. Tư quan điê m na y chu ng ta thâ y la mỗi mô t pha p va tâ t ca ca c pha p có tên chi la phương tiê n thuô c vê ý niê m, vi ca c pha p chi hiê n hư u trong tương quan vơ i ca c pha p kha c. Vi thê chu ng ta cũng thâ y la khi ca c pha p liên quan tơ i sư hiê n hư u biê n đô i, sư hiê n hư u cũng pha i biê n đô i theo. Tuy vâ y tư quan điê m Tiê n đê, chu ng ta 149

150 không phu nhâ n ca c pha p hiê n hư u như tâ p hơ p cu a nhân va duyên, như hiê n hư u ta m thơ i va có ti nh ca ch phương tiê n. Trung đê thâ y thư c ta i cu a mỗi sư vâ t va tâ t ca hiê n hư u tư ca hai mặt không va ta m thơ i có. Ha y trơ la i ba câ u đâ u cu a chương ba trong Hiê n Tha nh Công Án, mỗi câu phu hơ p vơ i mô t trong tam đê. Câu đâ u tiên chi cho Tiê n đê, câu thư hai Không đê, va câu thư ba Trung đê, tu tâ p thâ t Phâ t đa o như thư c ta i trong đơ i sô ng chu ng ta. Sư tu tâ p na y căn cư trên hai đê đâ u va tuy thê không nghiêng qua bên na o. Tu tâ p theo ca ch na y vươ t qua ca hai nhiê u [hiê n hư u phương tiê n] va thiê u [không]. Trong phâ n na y cu a Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên không gia ng vê triê t lý căn ba n cu a Đa i Thư a Phâ t gia o, Nga i la thiê n sư, không pha i la triê t gia. Sư du ng lý Đa i Thư a như mô t công cu giu p chu ng ta thâ y đươ c thư c ta i hiê n tiê n cu a đơ i sô ng. Như thiê n sư Đa o Ngô 48 cươ i nga o ba i gia ng thuyê t cu a Gia p Sơn Thiê n Hô i 49 sau đây: Đa o Ngô đi tơ i Lê Châu (?) (Jinkou) nơi nga i thâ y Gia p Sơn Thiên Hô i gia ng pha p. 48 Đa o Ngô ( ) đê tư Dươ c Sơn Duy Nghiễm ( ). 49 Gia p Sơn Thiê n Hô i ( ) đê tư cu a Đư c Tha nh Hoa Đi nh, cha u cu a Dươ c Sơn Duy Nghiễm. 150

151 Mô t vi tăng hỏi Gia p Sơn: Pha p thân la gi? Gia p Sơn đa p: Pha p thân không tươ ng. Vi tăng hỏi: Pha p nha n la gi? Gia p Sơn đa p: Pha p nha n không tỳ [vê t]. Nghe thâ y thê, Đa o Ngô không ni n cươ i đươ c. Đa o Ngô cươ i vi Gia p Sơn tra lơ i vi tăng trên chư nghi a. Khi hiê u trên lý lẽ, chu ng ta nên buông bỏ. Mặt trăng trong nươ c la ẩn du cu a Pha p thân Phâ t vô tươ ng. Giô ng như không gian trô ng rỗng, Pha p thân Phâ t không có hi nh tươ ng, nhưng Pha p Thân vô tươ ng na y tư hiê n hiê n trong thê giơ i hiê n tươ ng như mô t va tâ t ca hiê n tươ ng, giô ng như mặt trăng pha n chiê u trong nươ c. Vi thê câu kê nói rằng vô tươ ng hoặc chân như đươ c biê u lô la tươ ng hay như thi trong sanh hoa t hằng nga y cu a chu ng ta sư du ng thân va tâm. MẶT TRĂNG NHƯ TỰ NGÃ Chu ng ta ha y trơ la i ba i thơ cu a Ba n Sơn Ba o Ti ch ( ), đê tư cu a Ma Tô Đa o Nhâ t ( ) 夫心月孤圓,Phù tâm nguyệt cô viên, 光吞萬象 光非照境, quang thôn vạn tượng. Quang phi chiếu cảnh, 151

152 152 境亦非存 光境俱亡, 復是何物? Nghi a: Cảnh diệc phi tồn. Quang cảnh câu vong, phục thị hà vật? Pha m trăng tâm tro n tri a cao vu t, a nh sa ng tru m va n vâ t. Ánh sa ng không chiê u ca nh, ca nh cũng vô n không. Ánh sa ng va ca nh cu ng mâ t, la i la vâ t gi? Đây la lơ i da y cu a Nga i nhân lu c thươ ng đươ ng. Trăng tâm tròn cao vút, Ánh sa ng trùm vạn vật. Ánh sa ng không chiê u gi, Cảnh cũng không có mă t. Ánh sa ng, cảnh đê u không, Rốt cuô c là gi được? Trong phâ n bi nh ba i thơ na y, Đa o Nguyên viê t: Cô đư c nói, Va n pha p duy tâm. Vi thê tâm la muôn pha p. Muôn pha p la mô t tâm. Vi muôn pha p la tâm không trư mặt trăng, toa n thê vũ tru la hê t ca trăng. Toa n thân la toa n trăng. Nằm trong Trươ c ba va sau ba 50 muôn năm trong mô t phu t giây, ca i gi không pha i la mặt trăng? Mặt trơ i Phâ t mặt trăng Phâ t 51 la thân, tâm 50 Tă c công a n 35 trong Bi ch Nham Lu c. 51 Tă c công a n 3 trong Bi ch Nham Lu c.

153 va môi sinh tâ t ca đê u ơ trong mặt trăng. Đê n va đi trong sanh tư ca hai đê u nằm trong mặt trăng. Mươ i phương thê giơ i ơ trên va dươ i, pha i va tra i cu a mặt trăng. Sinh hoa t hằng nga y trong đơ i thươ ng la trăm ngo n cỏ sa ng ngơ i trong mặt trăng va tâm soi sa ng cu a tô sư cũng ơ trong mặt trăng. Tuy thơ cu a Ba n Sơn mặt trăng tươ ng trưng cho tư thê chiê u sa ng muôn pha p, tiêu đê ba i thơ va đoa n na y trong Hiê n Tha nh Công Án la tương tư c tương nhâ p va toa n bô chư c năng cu a tư nga vơ i muôn loa i. Tâm ma Đa o Nguyên nói trong Mô t tâm la muôn pha p không pha i la tâm tâm lý. Điê u liên hê tơ i muôn loa i la thư c ta i cuô c sô ng chu ng ta. Cũng có thê nói tơ i thư c ta i na y như thư c ta i hiê n hư u trươ c khi chu ng ta phân hai tha nh chu thê va đô i tươ ng. Chu ng ta ta ch thư c ta i ra mi nh va ngươ i kha c bằng suy nghi phân biê t, tuy nhiên khi mơ ba n tay cho niê m tươ ng thoa t ra va buông bỏ phân biê t đô i đa i, chu ng ta trơ tha nh mô t vơ i ma ng lươ i duyên sinh va hiê n hiê n sư tương giao vơ i ca c pha p. Đa o Nguyên go i thư c ta i na y la mặt trăng. Ánh trăng thâu tóm ca c pha p, va ca c pha p tan biê n va trơ tha nh mô t phâ n cu a tư nga. Diê n ta theo ca ch kha c, khi ca c pha p trơ tha nh nô i dung cu a tư nga, không co n vâ t na o đê chiê u soi nư a. Khi to a thiê n toa n thê vũ tru trơ 153

154 tha nh a nh trăng, va toa n nga la toa n trăng. Ca c pha p la toa n trăng, va chu ng ta đươ c sanh ra, sô ng va chê t trong trăng. Khi chu ng ta sô ng ha i ho a vơ i thư c ta i, cuô c sô ng đơ i thươ ng sẽ la trăng. Đây la thư c ta i hiê n lô khi mô t ngươ i gia c ngô. 154 THỎ TRÊN MẶT TRĂNG Đô i vơ i tôi, hi nh a nh cu a mặt trăng trong nươ c có ý nghi a kha c. Mỗi khi đo c đoa n na y trong Hiê n Tha nh Công Án, tôi nghi tơ i câu chuyê n đươ c biê t tư hô i co n nhỏ, chuyê n cu a con thỏ trên mặt trăng. Ở Nhâ t tâ t ca trẻ em đê u biê t chuyê n na y, nguô n gô c tư Truyê n Bô n Sanh Bô n Sư, tuyê n tâ p vê tiê n thân cu a Đư c Phâ t. Nga y xưa có con thỏ, con ca o va con khi kê t ba n sô ng chung trong mô t khu rư ng. Vua trơ i Đê thi ch nghe vê bô ba na y, quyê t đi nh xuô ng tra i đâ t la m mô t ông gia đê thâ y tâ n mă t viê c la lu ng na y có thâ t hay không. Gặp ca ba con trong rư ng, ông go i chu ng la i va ba o, Ta nghe la ba đư a con la ba n thân, tuy rằng kha c loa i. Nê u đu ng như vâ y, ha y giu p đơ la o gia yê u đuô i na y bằng ca ch cho ta thư c ăn. Đây la viê c dê la m, mỗi con đi kiê m thư c ăn cho ông. Chă ng bao lâu, con khi trơ vê vơ i i t ha t dẻ kiê m đươ c trong bu i cây gâ n đó, va ca o xuâ t hiê n vơ i mô t con ca bă t đươ c ơ do ng suô i kê bên.

155 Thỏ ta du ta ti m tơ i ti m lui vẫn không kiê m đươ c gi cho cu gia đang đói, thỏ bư c bô i, buô n râ u va xâ u hô khi hai ba n la mă ng chu. Rô i bỗng mô t ý tươ ng khôn ngoan hiê n ra, chu go i ca c ba n, Anh Khi, la m ơn đi kiê m cu i! Anh Ca o, la m ơn nhóm lư a du m! Khi mo i viê c xong, chu thỏ ta nha y va o đô ng lư a, lâ y thân mi nh la m thư c ăn cho cu gia không quen biê t. Thâ y thê, Đê Thi ch nói, Ca c con đa la m hê t sư c mi nh, nhưng viê c thỏ la m thư c sư khiê n ta ca m đô ng nhâ t! Đê xưng ta n sư bô thi hy sinh mâ t thân vi ngươ i cu a thỏ, Đê Thi ch hoa n la i thân cho thỏ va đặt thỏ lên cung trăng, nga y nay ta vẫn có thê nhi n thâ y. Đa o Nguyên không nhă c tơ i chuyê n na y trong Hiê n Tha nh Công Án, nhưng khi đo c như ng ba i viê t cu a nga i vê a nh trăng, tư nhiên tôi kê t hơ p chuyê n na y. Tôi nghi câu chuyê n na y quan tro ng vi tăng thêm ý nghi a rô ng lơ n vô biên cu a a nh trăng. Ánh trăng co n biê u trưng lo ng tư cu a đư c Phâ t qua lơ i nguyê n đô tâ t ca chu ng sanh cu a Bô -ta t. Trơ la i vơ i Đa o Nguyên: Trăng không bi ướt; nước không xao động. Sư c sáng tuy rộng lớn, ánh trăng vẫn pha n chiê u trong một giọt nước. Nguyên mặt trăng trên bầu trơ i pha n chiê u trong một giọt sương đầu ngọn cỏ. 155

156 Giác ngộ không phương ha i tới ngươ i, như mặt trăng không đâm xuyên trong nước. Ngươ i không trơ nga i giác ngộ, như giọt sương không ngăn nga i mặt trăng trên trơ i. Trong đoa n na y, gio t nươ c tươ ng trưng cho tư nga va mặt trăng cho muôn pha p. Chu ng ta nên nhơ rằng tư nga Đa o Nguyên đê câ p la mô t gu t trong ma ng lươ i duyên sinh. Không có ca i nga na o ma không có liên hê tơ i ma ng lươ i ca c pha p, va thư c ra sư liên hê cu a tư nga vơ i ma ng lươ i chi nh la tư nga. Như thiê n sư Ba n Sơn nói: Tư nga nuô t tro n ca c pha p va ca c pha p nuô t tro n tư nga. Ca i gi bi nuô t tro n bơ i tư nga va ca c pha p? Đa o Nguyên nói tơ i điê u na y khi nói la mặt trăng đươ c pha n chiê u trong mỗi mỗi gio t nươ c, du nhỏ tơ i đâu đi nư a. Đa o Nguyên viê t vê mô i liên quan na y trong mô t ba i thơ loa i ho a ca tư a đê Vô Thươ ng : Thê giới này giống như giọt nước Khi chú vịt nước lắc mo, Trong mỗi giọt nước rơi xuống Có mă t trăng phản chiê u. Chu vi t nha o sâu xuô ng mặt hô, va lă c mỏ. Như ng gio t nươ c tung tóe lên không va rơi trơ la i mặt hô. 156

157 Mặt trăng pha n chiê u trong mỗi gio t nươ c, ngay ca gio t chi hiê n hư u trong va i giây. Cuô c đơ i cu a chu ng ta cũng thê, như a nh trăng pha n chiê u trong gio t nươ c. Khi chu ng ta nghi vê mi nh trong tương quan vơ i thư c ta i tuyê t đô i, chu ng ta thâ y mi nh nhỏ bé va mong manh như ha t sương, tuy như thê a nh trăng bao la, vô biên, thươ ng hằng la i pha n chiê u trong tư ng gio t sinh ma ng. Đây la diê n ta nét đẹp cu a cuô c đơ i, bao gô m sư giao thoa giư a vô thươ ng va hằng hư u, ca nhân va đa i thê. Trong ba i thơ ngă n na y, tôi nghi như ng điê m tinh yê u cu a gia o lý Phâ t gia o Đa i thư a đa đươ c nói lên mô t ca ch linh đô ng. Trong Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên ba o chu ng ta pha i thâ y cuô c đơ i giơ i ha n va ngă n ngu i, tuy vâ y chu ng ta pha i ti nh thư c trươ c a nh trăng bao la va thươ ng hằng cu a Phâ t tri cô ng vơ i tâm tư pha n chiê u. Đó la điê u Đa o Nguyên muô n nói trong phâ n 4. Mang tự ky đê n va n pháp đê tu chư ng là mê. Va n pháp đê n và qua đó tu chư ng tự ky là ngộ. Tu tâ p chân cha nh, chu ng ta không thê xem mi nh la chu thê tu tâ p đê đa t đô i tươ ng mong câ u la ngô. Khi du ng tư ngô, Đa o Nguyên không nói mô t kinh nghiê m tâm lý đặc biê t chi thê nghiê m mô t lâ n rô i thôi. Nga i muô n đê câ p sư châ p nhâ n thư c ta i đơ i thươ ng: chu ng ta la như ng con ngươ i i ch kỷ, ha n hẹp, 157

158 mang kiê p phu du va sô ng trong ma ng lươ i duyên sinh rô ng lơ n vô biên vươ t ngoa i sư phân biê t đô i đa i. Ti nh thư c trươ c thư c ta i có nghi a thâ y rằng thư c ta i ti nh thư c trươ c thư c ta i va thư c ta i hiê n thư c hóa thư c ta i. Mặc du a nh trăng vô biên pha n chiê u trong sư tu tâ p, chu ng ta vẫn la như ng gio t sương nhỏ bé như ca nhân riêng biê t. Sư c bao la cu a mặt trăng không tra n ngâ p như ng gio t đơ i chu ng ta, va giơ i ha n cuô c đơ i không ngăn ca n a nh trăng pha n chiê u trong tu tâ p. Độ sâu của giọt sương là chiều cao của mặt trăng. Mô i sự pha n chiê u cho dù lâu dài hay chóng vánh biê u thi cái bao la của giọt sương, và hiê n lộ cái mênh mông của mặt trăng trên trơ i. Giô ng như Bô -ta t, chu ng ta pha i thâ y đươ c la mi nh co n ha n hẹp va mê mơ cơ na o, va cuô c đơ i ngă n ngu i biê t bao. Chu ng ta pha i nhâ n ra rằng con đươ ng đang theo la lâu da i, va trong sư tu tâ p pha i xem xét kỹ đô cao rô ng cu a mặt trăng. Tuy nhiên, khi ti m hiê u đô da i va ngă n, lơ n va nhỏ, chu ng ta sẽ kha m pha rằng mo i khi a ca nh đơ i sô ng tương nhâ p hoa n ha o vơ i nhau. Thươ ng hằng pha n chiê u trong vô thươ ng, va a nh trăng bao la thâm nhâ p va o gio t nươ c bé nhỏ. Tuy chu ng ta nhỏ bé, vô thươ ng, va i ch kỷ như ca thê, đơ i sô ng chu ng ta vẫn sâu rô ng vô lươ ng vô biên. Đơ i sô ng chu ng ta thâm sâu đô ng chiê u cao cu a mặt trăng. 158

159 Trong tu tâ p, chu ng ta pha i xem xét kỹ mặt trăng cao rô ng cơ na o, va thư c ta i cuô c đơ i chu ng ta sâu xa va vi tê đê n đâu. Chu ng ta pha i không ngư ng tiê n cao hơn va sâu hơn trong tu tâ p đê có thê diê n ba y sư cao va sâu cu a mặt trăng trong mo i sanh hoa t. Lời bình của Hakuun Yasutani Một ngươ i giác ngộ, đươ c hiê u tư tiêu chuẩn ba n ta nh va tư nha n quan tu va chư ng. Nê u chi xem đó la xưa nay hằng gia c sẽ không đâ y đu. Vi thê Đa o Nguyên da y rằng: giống như trăng pha n chiê u trong nước. So sa nh chư ng ngô như a nh trăng va chu ng sanh như nươ c, nên nói: Trăng không bi ướt; nước không xao động. Cu thê, câu trên có nghi a ai ai đê u có thê chư ng ngô, tư c la không xem ngươ i tri la cao va ngu phu la thâ p, hoặc cho n hay bỏ dơ. Nghi a la khi thư c ha nh nhâ t niê m la thư c sư tu tâ p Phâ t đa o, va có nghi a tu va chư ng tư la thanh ti nh bâ t nhiê m. Nói thêm la khi chư ng ngô rô i không tha nh mô t ngươ i kha c, vẫn la ngươ i cũ, đó la trăng không la m nươ c xao đô ng. Vẫn như thươ ng. Vẫn bâ t nhiê m. Du a nh trăng gia c ngô pha n chiê u va o thư nươ c gi, nươ c vẫn không bi nhiê m ô. Du ngươ i chư ng ngô la ai, chu Sa-di hay tru tri, ho c gia hay không biê t chư, ông vua hay ăn ma y, trăng gia c ngô vẫn không bi thâ m 159

160 ươ t hay lâ m nhơ. Du ngươ i ngô la ai, nô i dung chư ng ngô không dơ i đô i. Bơ i vi ba n mơ mă t thâ y ba n ta nh nơi mi nh. Có pha i ba n có hai hay ba ba n ta nh? Pha p chi có nhâ t thư a, không pha i hai hay ba. Sư c sáng tuy rộng lớn, ánh trăng vẫn pha n chiê u trong một giọt nước. Nguyên mặt trăng trên bầu trơ i pha n chiê u trong một giọt sương đầu ngọn cỏ. Ánh trăng gia c ngô vô lươ ng vô biên, la ba n ta nh vũ tru. Sư c sáng tuy rộng lớn, ánh trăng vẫn pha n chiê u trong một giọt nước giô ng như quyê t tâm tu nhâ t niê m sẽ khiê n ba n ta nh tru m khă p chiê u đê n tro n vẹn va chu ng ta hoa t nhiên đa i ngô. Giác ngộ không phương ha i tới ngươ i, như mặt trăng không đâm xuyên nước. Chư ng ngô rô i không pha i tha nh ai kha c hơn con ngươ i bi nh thươ ng vơ i niê m vui nỗi buô n. Như vâ y ngô rô i cũng giô ng như chưa ngô trươ c đây? Vâ y đâu câ n chư ng ngô? Tư quan điê m xưa nay la Phâ t thi đu ng, nhưng có chă c chă n la chu ng ta bằng lo ng như thê, tâm chu ng ta có thư c sư an bi nh? Nê u có điê u gi kha c hơn chi nh mi nh, chă c chă n chu ng ta không thê bi nh an. Chu ng ta chi thoa i ma i khi thuâ n duyên. Nhưng khi nghi ch ca nh châ t chô ng, chươ ng duyên kéo da i, chu ng 160

161 ta có vư ng cha i như đa va hoa n toa n bi nh an? Chi khi na o đo a va o đi a ngu c ma vẫn hỷ la c như ơ cõi trơ i Tam thiê n 52 thi không câ n pha i đa t ngô. Nê u không đươ c như thê, chă c chă n câ n pha i đa i ngô. Lơ i bi nh na y la nhi n tư quan điê m tu va chư ng. Ngươ i không trơ nga i giác ngộ, như giọt sương không ngăn nga i mặt trăng trên trơ i. Chu ng ta thươ ng nghi mi nh nhỏ nhoi như ha t sương ngu phu lâ m châ p như thê, mỗi ngươ i chu ng ta đê u có thê ta nh nuô t hê t ca n khôn do đó đê u có thê thâm ngô như gio t sương pha n chiê u toa n diê n mặt trăng trên bâ u trơ i mênh mông không gi ngăn nga i. Độ sâu [của giọt sương] ty lệ với chiều cao [của mặt trăng]. Mô i sự pha n chiê u lâu dài hay chóng vánh pha i xem nước lớn hay nhỏ, se biện được trăng trên trơ i rộng hay he p. Đa phâ n chu ng ta thâ y mô t bên cho la tâ t ca như nhau ma không biê t sư kha c biê t râ t lơ n giư a đô sâu va sư c sa ng cu a chư ng ngô, tuy rằng chi trơ vê mô t ba n ta nh duy nhâ t, chơ không pha i hai hay ba. * 52 Mô t trong Tư thiê n thiên nă m trong să c giới: ly hy diê u la c. Có đă c ti nh la viễn ly, cha nh tư duy, cha nh đi nh, cha nh tuê va diê u la c. Diê u la c la năng lươ ng ha i ma n tra n khă p khiê n thân tâm an bi nh. 161

162 162

163 X- CÓ ĐIỀU GÌ CÒN THIẾU Khi pha p chưa thâ m nhuần thân tâm hoàn toàn, ta cho là đã đủ. Nê u pha p tràn đầy thân tâm, ta nghĩ vẫn co n thiê u. Ví như khi giương buồm ra khơi mắt nhìn không thâ y bờ và trông bốn phía chân trời giống như vo ng tro n, không có đường ne t. Tuy nhiên đa i dương không pha i hình tro n cũng không pha i hình vuông, đặc ti nh vô cùng tận. Đối với ca giống như cung điện, đối với chư thiên như chuô i anh la c. Đối với chúng ta, xa tới đâu mắt có thê nhìn được thì giống như hình tro n. Va n pha p đều như thê. Ơ cõi hồng trần này, thê gian và xuâ t thê gian, có muôn ngàn tướng da ng; chúng ta chi có thê thâ y và hiê u xa tới đâu tùy năng lư c tham học. Nê u muốn hiê u gia phong 53 của va n pha p, pha i biê t có hình vuông hình tro n ngoài biê n trên núi, vô cùng vô tận, và ngoài tầm mắt vô số cõi giới kha c. Điều này không những đúng về ngoa i giới mà co n đúng ngay trong một niệm hay một giọt nước. 53 Thư c ta i. 163

164 164 THẤY ĐẠI DƯƠNG NHƯ MỘT VÒNG TRÒN Trong phâ n 10 Đa o Nguyên mô t lâ n nư a so sa nh tư nga vơ i ngươ i đi thuyê n ra biê n. Bơ biê n không co n thâ y đươ c va đa i dương hiê n ra như mô t vo ng tro n ơ chân trơ i. Ở đây, Đa o Nguyên tha o luâ n vê sư sô ng như mô t căn ba n nhân đặt nê n ta ng trên tuê gia c biê t rõ ca c pha p đê u không va vô nga. Tôi cho rằng ba hi nh a nh con thuyê n trên biê n pha t xuâ t tư chuyê n đi Trung Quô c lu c Đa o Nguyên 23 tuô i va o năm Đa o Nguyên vơ i bô n sư la Minh Toa n ( ) vươ t biê n ti m cha nh pha p ơ Trung quô c. Va o thơ i cu a nga i, ha nh tri nh qua Trung Quô c la mô t quyê t đi nh nghiêm tro ng. Va o thê kỷ thư 13 đi thuyê n tư Nhâ t tơ i Trung Quô c nguy hiê m, va nhiê u ngươ i lên tâ u không trơ la i. Sau Đa o Nguyên va Minh Toa n mươ i năm, tăng nhân Nhâ t mơ i thư c hiê n đươ c chuyê n đi va o năm Quyê t tâm cu a Minh Toa n liê u mi nh thư c hiê n chuyê n đi không pha i la nói qua đa ng. Minh Toa n viên ti ch ta i tu viê n Thiên Đô ng ơ Trung Quô c khi 42 tuô i (Đạo Nguyên mang tro cốt của ngài vê lại Nhật vào năm 1227). Vơ i hai thi gia, Đa o Nguyên va Minh Toa n rơ i chu a Kiê n Nhân ơ Tokyo va o tha ng hai năm Sau khi gâ n tơ i Hakata, Kyushu bằng thuyê n, ho đa p tâ u trư c chi Trung Quô c.

165 Khi thuyê n co n ơ nô i ha i giư a Osaka va Kyushu chă c ho pha i thâ y đươ c bơ cu a đa o Honshu, Shikoku, va vô sô như ng đa o kha c nhỏ hơn. Sau khi rơ i Hakata cuô i tha ng ba, ho không thâ y gi ngoa i chân trơ i cho tơ i khi cặp bê n ca ng Ninbo va o tha ng tư. Cuô c ha nh tri nh tơ i Trung Hoa chă c chă n la mô t kinh nghiê m quan tro ng nhiê u â n tươ ng đô i vơ i Đa o Nguyên. LÀ THẤY VIÊN TƯỚNG Chân gia c ngô, Đa o Nguyên viê t, vươ t ra ngoa i nhâ t ti nh ca c pha p. Câu Nê u pháp tràn đầy thân tâm, ta nghĩ vẫn co n thiê u, có nghi a khi tro n đâ y Phâ t Pha p, chu ng ta sẽ thâ y sư tu tâ p co n thiê u sót va nhâ n ra đặc ti nh ca c pha p la vi tê, phư c ta p va vô lươ ng. Lu c đó chu ng ta hiê u la pha i không ngư ng thẩm xét vê ba n ta nh ca c pha p, va giô ng như Bô -ta t, pha i khéo ti m pha p tu chi nh đa ng đê nhiê t tha nh tu tâ p vơ i tâ t ca chu ng sanh. Chu ng ta thâ y mặt trăng cao vô biên va đơ i sô ng chu ng ta như ca thê thi sâu vô tâ n. Tuy thê chu ng ta nhâ n biê t la ca thê thi điê u thâ y đươ c thâ t ha n chê. Du tâ p trung nha n quan sâu va cao tơ i đâu, hay rô ng lơ n cơ na o, tâ m nhi n cu a chu ng ta luôn luôn bi ha n cuô c. Thâ y đươ c giơ i ha n na y la tuê gia c. Vi la con ngươ i bi giơ i ha n, chu ng ta không thê thâ y toa n thê thư c ta i như đang la. Sanh ra, sô ng va chê t 165

166 đi trong thư c ta i na y vi vâ y chu ng ta chi thâ y đươ c thư c ta i tư bên trong. Vi pha i đư ng ơ vi thê dư phâ n va o thư c ta i, chu ng ta không thê thâ y hê t như ng phâ n bi sư hiê n hư u ca nhân che lâ p. Vi tâ m nhi n cu a thi gia c dươ i 180 đô, khi nhi n phi a trươ c, chu ng ta không thâ y đươ c phi a sau. Va khi quay la i đê nhi n phi a sau, sẽ không thâ y đươ c phi a trươ c, chu ng ta cũng không thê thâ y lưng cu a mi nh nê u không có gương. Tuy vâ y, chu ng ta có kha năng nhơ viê c đa thâ y trươ c đây va hơ p nhâ t vơ i như ng gi đang thâ y bây giơ. Như thê chu ng ta ta o ra hi nh a nh tâm tươ ng trưng thi trươ ng 360 đô, tương tư chu ng ta có thê dư ng lâ p tâm a nh điê u mi nh nghi la thư c ta i hoa n toa n. Pha i biê t la như ng hi nh a nh đó chi la ca nh giơ i do tâm ta o. Ngay ca vo ng tro n chân trơ i cu a biê n do tâm ta o va vi thê la ca i thâ y ha n hẹp cu a tư nga tu y thuô c duyên sinh. Khi biê t quan niê m cu a mi nh vê nhâ t thê, cũng như phân biê t đô i đa i, chi la tâm ta o dư ng, chu ng ta bă t đâ u nhâ n ra chân thư c ta i. Biê t mi nh mê la tri tuê thâ y đươ c chân thư c ta i cu a đơ i sô ng. Sawaki Rōshi nói: Tâ t ca chu ng ta kha c nhau vi thâ y sư vâ t qua thư c phân biê t ca nhân. Ba m vi u va o sư vâ t vơ i tư tươ ng pha m nhân, mỗi ngươ i ha nh xư kha c nhau. Không thê biê t thê giơ i thư c tê, la thê giơ i chung vơ i mo i ngươ i, tơ i khi na o chu ng ta dư ng phân biê t. 166

167 Vi có nghiê p kha c nhau, mỗi chu ng ta thâ y thê giơ i kha c nhau, thươ ng nghi Ý kiê n cu a mi nh hoa n toa n đu ng, va tâ t ca quan điê m kha c đê u sai. Mơ nă m tay cho ý tươ ng thoa t ra, hay dư ng phân biê t, la dư ng pha n xét sư vâ t chi trên căn ba n ca i nhi n ha n hẹp cu c bô. Vi mỗi quan điê m la sa n phẩm cu a mô t loa t hoa n ca nh va kinh nghiê m đặc biê t do duyên sinh, chu ng ta pha i châ m dư t ý tươ ng cho mi nh hoa n toa n đu ng. Vô phân biê t đôi khi đươ c biê u thi bằng mô t vo ng tro n, như Đa o Nguyên diê n ta đươ ng chân trơ i ngoa i biê n. Khi ý niê m hóa bâ t cư điê u gi cho la mô ta đu ng thư c ta i, tuyê t đô i đu ng, chu ng ta đa ra ngoa i thư c ta i. Chi dư ng phân biê t khi to a thiê n buông bỏ niê m tươ ng. Sawaki nói Ngươ i ta thươ ng nói, Theo ý tôi... Ý tôi thi không tô t - vi vâ y ha y ngâ m miê ng! Ngâ m miê ng không có nghi a la dư ng suy nghi hay ngưng nói năng. Có nghi a chu ng ta cô gă ng thâ y thư c ta i nga y ca ng rõ ra ng hơn va sâu să c hơn trong khi phâ n đâ u mơ rô ng tâ m nhi n, hơn la chi sư du ng ngôn ngư hay ý tươ ng đê ba o chư a cho ca i thâ y ha n cuô c cu a mi nh. Cũng có nghi a không như ng không thâ y sư vâ t chung quanh đang biê n đô i ma chu ng ta cũng đang chuyê n di ch va biê n đô i. Vi ngoa i ca nh đơ i tôi thay đô i, gia tri va ca i nhi n nô i ta i cũng biê n đô i theo, thi du sư vâ t hâ p dẫn lu c tôi ơ cơ tuô i 20, bây giơ ơ tuô i

168 không co n nư a. Khi chu ng ta nhi n thâ y thê giơ i biê n đô i như hê qua cu a biê n đô i nô i ta i va bên ngoa i thi chu ng ta dê da ng hiê u đươ c gia tri cu a sư tương quan giư a chu ng ta vơ i mo i sư vâ t va buông bỏ ca ch tiê p câ n đơ i sô ng mô t ca ch i ch kỷ. 1/ Lời Bình của Leighton Câu Nê u pháp tràn đầy thân tâm, ta nghĩ vẫn co n thiê u, thâ t la uyên a o. Đê Nhâ t Nghi a Đê vê khô hay bâ t như ý nói rằng i t nhâ t ca c pha p không đươ c toa n ha o. Nê u ba n cho la mi nh tu như vâ y tô t thi cũng đươ c. Điê u đó có nghi a la Pha p chưa tra n đâ y thân va tâm, nhưng tuy nhiên nê u đang xa y ra như thê, va nê u ba n cho la tô t, ha y an hươ ng. Đa o tra n đâ y thân va tâm, khi gia o pha p va thư c ta i xâm chiê m ba n, biê u lô qua ba n, va khơ i lên trong ba n tro n đâ y, ba n sẽ nhâ n ra có điê u gi thiê u sót. Chân lý đơ i sô ng va thê gian la điê u thiê u sót na y. Ba n có thê ca m nhâ n điê u na y trong thân tâm mi nh nhưng đó không pha i chi nh mi nh. Ba n có thê ca m nhâ n mi nh la ngươ i duy nhâ t nhâ n biê t điê u thiê u sót đó, nhưng thư c ra đây la ti nh tra ng cu a chu ng ta la chu ng sanh cũng như chư Phâ t. Có điê u gi thiê u sót. Thê giơ i hiê n tươ ng hiê n lô theo nhiê u ca ch đặc biê t. Mỗi hơi thơ la duy nhâ t. Tâ t ca ca c ba n có thê râ t 168

169 tha nh tha o trong viê c thơ va o va thơ ra, va chu ng ta cu ng chia xẻ chung vơ i nhau bâ u không khi. Va tuy vâ y mỗi hơi thơ va o va mỗi hơi thơ ra hoa n toa n ca biê t, duy nhâ t. Ngay ca trong khi chu ng ta cu ng nhau ta o lâ p pha p tu na y, trong mỗi phu t giây hoa n ca nh đê u thay đô i. Mo i thư đê u biê n di ch trôi cha y. Chi nh ba n la ngươ i luôn biê n di ch mặc du ba n vẫn nhơ sô an sinh xa hô i cu a mi nh. Thư c ta i thi sinh đô ng, năng đô ng, va tuôn cha y cu ng khă p phương hươ ng. Khi chu ng ta thư c sư lă ng lo ng muô n trơ tha nh con ngươ i na y, chu ng ta có thê nhâ n ra đươ c nhiê u viê c kha di va cũng có nhiê u giơ i ha n. Chu ng ta không nên loa i bỏ giơ i ha n, nhưng ơ ngay trong giơ i ha n cu a chu ng ta, ngay trong ti nh ca nh cu a thân va tâm na y đặc biê t đang ngô i trên ghê bây giơ đây, nhiê u thư kha di. Nhiê u thư cũng bâ t kha, nhưng có điê u gi thiê u sót va thư c sư râ t may mă n la có điê u gi thiê u sót. CÓ PHẢI LÀ THẤY VIÊN TƯỚNG GIÁC NGỘ? Nê u ba n thư c sư viên ma n ngay bây giơ, sẽ không có gi kha c đê la m nư a. Ba n sẽ không thơ thêm mô t hơi nư a. Nhưng thư c tê la trong mỗi hơi ba n thơ du có biê t va thươ ng thư c hơi thơ va o-ra hay không, đê u hoa n toa n câ n thiê t. Nê u ba n không thơ va o mô t hơi nư a thi trong tương la i ba n sẽ không bao giơ thơ va o nư a. Va mỗi hơi thơ va o trong qua khư triê t đê câ n thiê t cho hơi thơ kê tiê p. 169

170 Đó la tiê n tri nh ti nh gia c đang vâ n ha nh.trong mỗi trươ ng hơ p chu ng ta vẫn pha i thư c tâ p hiê n tha nh công a n mơ i la i tư đâ u, pha i ti m ra con đươ ng biê u hiê n va chia xẻ điê u quan tro ng. Mô t cô ngôn ba o rằng Đư c Phâ t Thi ch Ca chi đươ c 50 phâ n trăm. Có điê u gi thiê u sót. Ca ch kha c đê nhâ n thâ y điê u na y la theo nghi a giơ i luâ t. Vi có điê u gi thiê u sót, vi chu ng ta thâ t sư co n sô ng, chu ng ta câ n đươ c hươ ng dẫn ca ch cu ng nhau chăm sóc đơ i sô ng, ca ch sô ng la m sao tư tê vơ i nhau. Ca ch thâ y đươ c giơ i ha n cu a mi nh, va ca ch nhâ n ra đươ c lỗi lâ m va hy vo ng la sẽ không pha m lỗi đó nư a nhiê u lâ n. Chu ng ta có thê nhâ n thâ y có điê u gi thiê u sót. Nhiê u thư hơn nư a có thê có mặt. Có giơ i ha n, nhưng cũng có như ng điê u kha di. Viê c chu ng ta thư c tâ p hiê n tha nh công a n chi đê ti m ra ca ng nhiê u phương ca ch diê n ta va chia sẻ tâ m lo ng quan tâm va thương yêu trong cuô c đơ i. Đô i mặt vơ i mỗi ti nh huô ng, điê u kha di va thư tha ch mơ i rơ i tinh khôi sẽ sinh khơ i. Giư a lo ng mê va gia c, chu ng ta diê n ta, chia sẻ tro n vẹn, va biê u hiê n Hiê n Tha nh Công Án, lo ng quan tâm, ba y tỏ ti nh thương va tiê p nhâ n thương yêu trong thê giơ i hỗn loa n na y, trong thê giơ i loa n đô ng cu a tâm vẫn co n nă m giư mê vo ng. Chu ng ta cũng biê u hiê n hiê n tha nh công a n trong thê gian hỗn loa n nơi bâ t cư tăng đoa n hay 170

171 cô ng đô ng na o chu ng ta đang sô ng, vơ i như ng ha n cuô c không thê tra nh khỏi khi như ng thi du vê mê va gia c va cha m lẫn nhau. Trong thê gian cu a chu ng ta thươ ng va ng ha ca m, la m sao có thê chia sẻ lo ng quan tâm vơ i cuô c đơ i? CUNG ĐIỆN ĐỐI VỚI CÁ, NƯỚC ĐỐI VỚI NGƯỜI Tuy nhiên đa i dương không pha i hình tro n cũng không pha i hình vuông, đặc tính vô cùng tận. Đối với cá giống như cung điện, đối với chư thiên như chuô i anh la c. Đối với chúng ta, xa tới đâu mắt có thê nhìn được thì giống như hình tro n. Theo như Đa i Tri Đô Luâ n cu a tông Duy Thư c (Vô Trước ? viê t), mô t trong hai tông pha i Đa i thư a xuâ t pha t tư Ấn đô, con ngươ i thâ y nươ c như nươ c, ca thâ y nươ c như cung điê n, chư thiên thâ y nươ c như chuỗi anh la c, va nga quỷ thâ y nươ c như mu va ma u. Mô ta na y trong triê t lý Duy Thư c minh ho a ca ch chu ng ta nhi n thư c ta i kha c nhau, du ng ý niê m va hi nh a nh tu y thuô c nghiê p cu a mi nh. Đa o Nguyên nói kỹ hơn vê đê ta i na y trong Sơn Thu y Kinh va đoa n tri ch sau đây có thê giu p chu ng ta hiê u đươ c đoa n na y trong Hiê n Tha nh Công Án: 171

172 Ca ch thâ y nu i va sông kha c nhau tu y tư ng loa i chu ng sanh. Có loa i thâ y nươ c như châu ngo c. Tuy nhiên điê u na y không có nghi a la như ng loa i na y thâ y châu ngo c như nươ c. La m sao chu ng ta biê t la ho thâ y như nươ c? Vâ t ho thâ y như châu ngo c thi chu ng ta thâ y la nươ c. Có loa i thâ y nươ c la như ng bông hoa kỳ diê u. Nhưng loa i ngươ i thâ y la hoa thi ho không thâ y la nươ c. Nga quỷ thâ y nươ c như lư a bu ng hay mu va ma u. Rô ng va ca thâ y nươ c như lâ u ca c hay to a nha cao chót vót. Va i loa i thâ y nươ c như thâ t ba o hay ngo c như ý 54. Loa i kha c thâ y nươ c như rư ng cây, tươ ng va ch, Pha p ta nh cu a gia c ngô thanh ti nh, chân thân hay thâ y thân như tươ ng va tâm như [chân] ta nh. Ngươ i thâ y nươ c như nươ c. Va như ng ca ch thâ y kha c nhau tu y điê u kiê n nươ c giê t ha i hay cư u sô ng. Như thê ca ch thâ y cu a con ngươ i kha c nhau sẽ sai kha c tu y theo nghiê p ba o. Bây giơ chu ng ta nên đặt vâ n đê. Có nên nghi rằng mỗi ngươ i tuy nhi n cu ng mô t sư vâ t la i thâ y kha c nhau? Hay tâ t ca mo i loa i đê u sai lâ m vi cu ng mô t sư vâ t ho la i thâ y nhiê u hi nh tươ ng kha c nhau? 54 Ngo c mani la viên ngo c trong suô t có ma u cu a bâ t cư vâ t gi nó cha m tới. Đôi khi nó có tên la ngo c Như y. Trong Kinh Pha p Hoa, Bô -ta t Quan Thê Âm dùng ngo c mani đê tă ng chu ng sinh sư gia c ngô viên ma n. Ngo c na y đươ c thâ y trong như ng chuyê n va gia o ly Phâ t gia o Đa i thư a, va la tiêu biê u cu a phương tiê n thiê n xa o, lo ng tin va o Phâ t pha p, ta nh không, ly duyên sinh v.v. 172

173 Chu ng ta nên cô gă ng ti m hiê u. Vi thê tu tâ p-gia c ngô theo Phâ t Đa o không nên ha n chê theo mô t hay hai kiê u. Cư u ca nh có ca nga n hay va n con đươ ng dẫn đê n. Ở đây, Đa o Nguyên đặt vâ n đê vê sư hiê n hư u đô c lâ p hay tư ta nh cu a nươ c ma như ng loa i kha c nhau thâ y đươ c, đây la điê m quan tro ng nhâ t cu a Sơn Thu y Kinh. Mỗi loa i chu ng sanh thâ y chân thư c ta i duy nhâ t cu a nươ c tu y theo mô t trong bô n ca i thâ y thiê u sót kha c nhau. Tuy vâ y Đa o Nguyên nói la chu ng ta không thê chă c chă n la có mô t thư c ta i cu a nươ c kha ch quan hiê n hư u ngoa i mô i tương quan giư a như ng chu ng sanh đang nhi n va nươ c bi nhi n. Đây la điê u ma Đa o Nguyên muô n nói khi nga i ba o, Vì thê hoa rụng dù chúng ta ưa thích; cỏ mọc dù chúng ta chán ghe t. Chu ng ta buô n khi thâ y bông hoa ưa thi ch ta n ta, va cha n ghét cỏ da i bă t buô c pha i nhô bỏ khỏi vươ n. Chu ng ta sẽ không đê ý tơ i cỏ da i nê u không pha i nhô bỏ. Thâ t ra, khi cỏ mo c trên nu i hay ngoa i đô ng, chu ng ta có thê nhi n như mô t phâ n cu a ca nh tri ; cỏ da i chi la cỏ da i khi chu ng ta đặt tên. Chu ng ta có thê ho c ẩn du cu a Đa o Nguyên bằng ca ch so sa nh vơ i Duy Thư c luâ n. Theo Duy Thư c, chi có thư c hiê n hư u, va mỗi chu ng sanh thâ y nươ c tu y theo thư c bi nghiê p duyên chi phô i. 173

174 Thê giơ i va mo i loa i xuâ t hiê n trong tương quan duyên sinh giư a tư nga va ca c pha p. Tương quan giư a ca c loa i chu ng sanh va nươ c sẽ ta o nên kiê u chu ng sanh nhi n nươ c. Điê u quan tro ng đô i vơ i Đa o Nguyên la ta pha n ư ng hay tu tâ p ra sao trong tương quan vơ i ca c pha p. Nga i quan tâm không pha i la tư nga va ca c pha p hiê n hư u hay không hiê n hư u. Thâ t ra, nga i nêu vâ n đê tâ t ca như ng quan điê m triê t lý vê tương quan vơ i ca c pha p va xóa bỏ mo i ý niê m chu ng ta có thê có. 174 KHÔNG NGỪNG THAM CỨU Va n pháp đều như thê. Ơ cõi hồng trần này, thê gian và xuâ t thê gian, có muôn ngàn tướng da ng; chúng ta chi có thê thâ y và hiê u xa tới đâu tùy năng lực tham học. Nê u muốn hiê u gia phong 55 của va n pháp, pha i biê t có hình vuông hình tro n ngoài biê n trên núi, vô cùng vô tận, và ngoài tầm mắt vô số cõi giới khác. Điều này không những đúng về ngoa i giới mà co n đúng ngay trong một niệm hay chi trong một giọt nước. Cõi trâ n gian a m chi thê tu c đơ i thươ ng va xuâ t thê gian chi cho Pha p giơ i, cõi giơ i siêu vươ t như ng tiêu chuẩn thê gian. Nhi n va pha n xét vơ i tâm phân biê t, như chu ng ta hay la m trong thê gian, Pha n ngư la laukika, va xuâ t thê 55 Thư c ta i.

175 gian la loka-uttara. Hai thuâ t ngư na y tương ưng vơ i tu c đê va chân đê theo triê t lý cu a Long Tho. Như khi Bô Đê Đa t Ma đa p Lương Võ Đê rằng câ t chu a, đô tăng không có công đư c, Tô nói theo quan điê m xuâ t thê gian, tư c la công đư c đa t đươ c theo thê gian thi thâ t sư không pha i công đư c. Đa o Nguyên tuy vâ y đê nghi trong phâ n na y la chu ng ta pha i thâ y đươ c thư c ta i tư ca hai ca ch nhi n. Xuâ t thê thi không nhâ t thiê t hơn nhâ p thê vi giô ng như Bô -ta t không nên trô n la nh thê gian, ha nh Bô -ta t đa o xa y ra trong du c giơ i, cu ng đi vơ i mo i loa i chu ng sanh. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Nhâ t Khỏa Minh Châu, Đa o Nguyên đưa ra giai thoa i vê Huyê n Sa Sư Bi ( ) ơ Trung Hoa trươ c khi tha nh thiê n sư. Mô t lâ n Huyê n Sa rơ i chu a cu a thâ y đê đi tham ho c nơi kha c, vâ p pha i ho n đa. Ngón chân bi cha y ma u khiê n nga i đau đơ n khôn ta, rô i chơ t ngô va nói, Thân na y không hiê n hư u. Ca i đau tư đâu tơ i? Thân na y vô n không, chi la năm uẩn kê t hơ p, va tuy vâ y khi mô t phâ n cu a thân thê nhỏ bé như ngón chân bi thương, chu ng ta vẫn đau đơ n vô kê. Nê u thân na y la không, ca i đau tư đâu tơ i? Đô i vơ i Huyê n Sa, đây không pha i la mô t câu hỏi câ n đươ c tra lơ i nhưng đu ng hơn la thư c ta i hiê n lô. Thâ y đươ c ta nh không cu a mo i loa i, hay thâ y đươ c thân va tâm 175

176 chi la năm uẩn nhóm ho p, giô ng như thâ y biê n như mô t vo ng tro n. Tuy không pha i la thư c thê cô đi nh, đô c lâ p riêng rẽ, chu ng ta vẫn pha i tra i nghiê m nỗi khô. Đau khô la thâ t, mơ i rơ i, va tư c thơ i đê n nỗi pha i đươ c gia i quyê t theo ca ch na o đó. Tâ t ca đau khô bă t nguô n tư ta nh không, nhưng mỗi khô đau có nhân duyên riêng biê t. Chu ng ta pha i ti m ra nhân cu a tư ng nỗi đau va quyê t đi nh ca ch gia i quyê t. Chi đơn thuâ n thâ y đươ c ta nh không cu a tâ t ca chu ng sanh không la m di u đươ c cơn đau. Sau na y khi trơ tha nh bâ c thâ y Huyê n Sa đa nói, thâ y đươ c biê n ca như vo ng tro n la nhâ n ra toa n thê thê giơ i mươ i phương la ha t minh châu. Nhưng nga i cũng nói la trong ha t minh châu có nhiê u loa i đau la m cho nhiê u ngươ i pha i khô. Mỗi cơn đau có nguyên nhân kha c nhau va câ n thuô c chư a riêng; chu ng ta vi thê pha i nghiên cư u tư ng nỗi đau theo ca ch riêng. Khi dong thuyê n theo vo ng tro n lơ n biê n ca đi Trung Quô c, Đa o Nguyên không chi tra i qua như ng nga y đẹp đẽ, yên bi nh ma co n chi u sóng gió ba o bu ng. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Tu y Văn Ký nga i nói vê cuô c ha nh tri nh như sau: Trên đươ ng tơ i Trung Quô c, tôi bi tha o da trên tâ u, nhưng khi cơn ba o tơ i va mo i ngươ i lo lă ng, tôi quên hă n bê nh hoa n va rô i qua đi. 176

177 Đôi khi như ng viê c như thê xa y ra trong cuô c đơ i chu ng ta, có mô t vâ n đê na o đó, nhưng khi có vâ n đê lơ n hơn, nghiêm tro ng hơn xuâ t hiê n, chu ng ta quên vâ n đê nhỏ va có thê biê n mâ t. Nhiê u ngươ i trong chu ng ta có kinh nghiê m na y, nhưng không luôn luôn xa y ra khi chu ng ta khô đau. Thươ ng thi chu ng ta dư ng lên mô t câu chuyê n chung quanh vâ n đê va hoa n ca nh cu a mi nh, mô t câu chuyê n trong đó ta la chu đê chi nh. Trong cuô c sô ng đơ i thươ ng, chu ng ta thâ y mi nh trong nhiê u hoa n ca nh kha c nhau, va chu ng ta diê n gia i mỗi hoa n ca nh va kinh nghiê m theo nghiê p duyên cu a mi nh. Đây la phâ n thư c ta i ta nh không tru m khă p tâ t ca mo i loa i; khô đau, bê nh tâ t, va như ng vâ n đê kha c luôn luôn xa y ra trong vo ng tro n hoa n ha o (viên tướng) đa i dương. Vi thê chu ng ta không thê nói chi biê t có viên tươ ng thư c ta i tuyê t đô i la mu c tiêu tu tâ p. Vơ i tâm ha nh Bô -ta t, chu ng ta pha i tiê p tu c thâ y biê t va châ p nhâ n nỗi khô cu a chi nh mi nh va nỗi khô cu a tha nhân. Nên luôn nỗ lư c thâ y biê t thư c ta i vơ i mă t sa ng va tra nh như ng ý tươ ng cô châ p ba m vi u hay hê thô ng gia tri chu ng ta ta o ra tư kinh nghiê m đa qua cu a mi nh. 177

178 178 VIÊN TƯỚNG NHƯ BIỂU TƯỢNG CỦA THIỀN Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Phâ t Ta nh, Đa o Nguyên viê t vê kinh nghiê m thơ i gian ơ trong mô t thiê n viê n Trung Quô c. Trên tươ ng ha nh lang nga i trông thâ y bư c ho a mô t vo ng tro n đơn gia n va hỏi ngươ i huơ ng đa o vo ng tro n biê u trưng điê u gi. Vi tăng nói đó la vẽ Long Tho tươ ng hi nh mặt trăng rằm. Thiên ha nói la ho chi thâ y hi nh mặt trăng tro n khi Long Tho to a thiê n (Tôi tin đây là sự ti ch của biê u tượng vòng tròn đơn giản). Đa o Nguyên phê bi nh bư c ho a trong thiê n viê n Trung Hoa, rằng nê u ho a si muô n vẽ da ng Long Tho biê u tươ ng mặt trăng tro n, ông ta nên vẽ Long Tho to a thiê n vơ i hi nh da ng con ngươ i bi nh thươ ng. Đô i vơ i Đa o Nguyên, muô n biê u thi mặt trăng tro n chi la to a thiê n vơ i hê t ca thân tâm, tu ngay nơi thân năm uẩn na y. Đa o Nguyên không cô gă ng đê trơ tha nh nô i tiê ng hay cô vũ triê t lý thiê n đặc biê t na o; nga i chi đơn thuâ n muô n chi cho chu ng ta ca ch hiê n lô gia c ngô trong mo i khi a ca nh đơ i. 2/ Lơ i bình của Hakuun Yasutani Pha p ơ đây la Phâ t pha p, Phâ t đa o. Khi thân tâm chưa thâ m nhuần hoàn toàn Phật pháp, ta chưa nghiê n ngẫm tiêu hóa hê t do đó vo ng kiê n cho rằng đa thông hiê u Phâ t pha p. Đây la bê nh nga ma n sau khi sơ

179 ngô thâ y tôi la Harada Sogaku đa kinh qua khoa ng ba y, ta m năm. Thâ y ca nh ba o chu ng tôi chươ ng nga i na y râ t lơ n trên đươ ng tiê n tu cho chi nh mi nh va ngươ i kha c, va sẽ khiê n a nh sa ng Phâ t đa o biê n mâ t. Lâ n đâ u kiê n ta nh, ba n ca m thâ y như chặt đư t đâ u ma quỷ 56. Tuy nhiên khi kiê m chư ng vơ i công a n sau khi kiê n ta nh, tiê p tu c bi ngă c ngư, ba n sẽ hiê u không pha i đâ u ma quỷ, cũng chưa hă n buông đươ c đâ u con chuô t nhă t. Ký ư c kiê n ta nh tô n ta i i t lâu, nhưng đây chi la ký ư c, chưa pha i lẽ thâ t. Vi thê chưa hiê n thư c nơi ca ti nh con ngươ i trong đơ i sô ng. Mơ i chi xuâ t hiê n ti nh nga ma n cho rằng mi nh vư a kiê n ta nh. Khi Phâ t pha p sa ng tỏ dâ n dâ n, sư thâ t la có khoa ng hơ khu ng khiê p giư a Pha p va ca ti nh cu a mi nh va tư tư đơ i sô ng sẽ ca ng rõ rê t. Ca m thâ y mi nh chưa tô t, chưa hay, chưa đươ c, ta biê t mi nh co n kém. Mô t mặt ta thêm tư tin, nhưng mặt kha c ta luôn nhâ n thâ y co n thiê u va vẫn có bi nh an. Đó la tâm tha i Nê u pháp tràn đầy thân tâm, ta nghĩ vẫn co n thiê u. Ví như khi giương buồm ra khơi mắt nhìn không thâ y bơ và trông bốn phía chân trơ i giống như vo ng tro n, không có đươ ng ne t. Đa o Nguyên nói vơ i chu ng ta kinh nghiê m ba n thân. 56 Ma quy tư nga. 179

180 Tuy nhiên đa i dương không pha i hình tro n cũng không pha i hình vuông, đặc tính vô cùng tận. Đối với cá giống như cung điện, đối với chư thiên như chuô i anh la c. Đối với chúng ta, xa tới đâu mắt có thê nhìn được thì giống như hình tro n. Đa i dương có đặc ti nh vô cu ng tâ n vi tu y theo nghiê p qua tư đơ i trươ c, cu ng la nươ c sẽ có nhiê u da ng tu y theo công du ng. Ngươ i thâ y nươ c va sư du ng như nươ c, nhưng ca xem như nha ơ va sư du ng như nha mi nh, chư thiên thi xem la chuỗi anh la c. Va n pháp đều như thê. Ơ cõi hồng trần này, thê gian và xuâ t thê gian, có muôn ngàn tướng da ng; chúng ta chi có thê thâ y và hiê u xa tới đâu tùy năng lực tham học. Hô ng trâ n ơ thê gian chi cho cõi giơ i cu a ngươ i mê muô i gô m ngũ du c lu c trâ n 57. Xuâ t thê gian chi cho Phâ t pha p. Ca hai thê va xuâ t thê phư c ta p va đa diê n, thâm sâu va vi tê, thiên hi nh va n tra ng khó nghi lươ ng. Nê u muốn hiê u gia phong của va n pháp, pha i biê t có hình vuông hình tro n trên núi ngoài biê n, vô cùng vô tận, và ngoài tầm mắt vô số cõi giới khác. 57 Ngũ du c: Ta i-să c-danh-thư c-thu y. Lu c trâ n: Să c-thanh-hươngvi -xu c-pha p. 180

181 Lâ y nu i va biê n vi du cho ca c pha p. Không pha i chi nhi n theo nghiên cư u khoa ho c. Thâ t ra đây chu yê u nói vê tâ m nhi n tôn gia o, đu ng hơn la xem xét va o tu tâ p Phâ t đa o. Điều này không những đúng về ngoa i giới mà co n đúng ngay trong một niệm hay chi trong một giọt nước. Như vâ y Đa o Nguyên không nói vê chỗ nơi na o kha c. Ha y quan tâm đê n chỗ mi nh đang đư ng, ngay chi nh mi nh. Đư ng nhi n ra xa ngoa i biê n ca Không có biê n ca na o ngoa i mô t gio t nươ c. Ha y ti nh gia c sư kiê n thư c tê ngay mỗi bươ c chân, mỗi lâ n đi, mỗi đô ng niê m đê u bao ha m vô sô diê u du ng. Trong mỗi ha nh đô ng la thơ va o, thơ ra toa n thê vũ tru. * 181

182 182

183 XI- CÁ BƠI, CHIM BAY Ca bơi dù cho xa tới đâu, nước vô cùng không bờ me. Chim bay dù cao tới đâu, bầu trời vô tận không giới ha n. Chi khi nhu cầu của chim hay ca lớn thì pha m vi lớn, nhu cầu nhỏ thì pha m vi nhỏ. Mô i con ca hay chim chưa bao giờ không Mô i con ca hay chim chưa bao giờ không tận dụng hê t mình và bay hay lội dũng mãnh khắp nơi. Tuy như thê, nê u chim bay khỏi bầu trời hay ca rời khỏi nước se chê t. Đối với ca nước là sư sống; đối với chim bầu trời là sư sống. Chim là ma ng sống, ca là ma ng sống. Ma ng sống là chim, ma ng sống là ca. Chúng ta pha i vượt qua chô này. Có tu chư ng cũng giống như có thành tư u ma ng sống Câu na y đê câ p cuô c đô i thoa i giư a Lu c Tô Huê Năng va đê tư la Nam Nha c Hoa i Nhươ ng lâ n đâ u gặp gơ. Lu c Tô hỏi Nam Nha c, Ngươi tư đâu tơ i? Nam Nha c thưa, Con tư nu i Tung Sơn tơ i. Lu c Tô hỏi, Vâ t gi tơ i? Nam Nha c không tra lơ i đươ c. Ta m năm sau, Nam Nha c đa t đươ c gia c ngô. Nga i tơ i thưa vơ i Lu c Tô, Bây giơ con hiê u rô i. Lu c Tô hỏi, Nó la ca i gi? Nam Nha c thưa, Nói có đa lâ m qua. Lu c Tô nói, Vâ y nó có hay không? nhưng nó không thê bi nhiê m ô. Lu c Tô nói, Nó không thê bi nhiê m ô la ca i đa đươ c chư Phâ t hô niê m. Ngươi như thê, ta cũng như thê, 183

184 Câu cu a Đa o Nguyên có tu chư ng nhă c tơ i câu hỏi cu a Lu c Tô Vâ y có hay không có? 184 CÁ VÀ CHIM TRONG THIỀN TẬP Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng To a Thiê n Châm, viê t sau Hiê n Tha nh Công Án 9 năm, Đa o Nguyên ba n vê ba i thơ To a Thiê n Châm cu a Hoằng Tri Cha nh Gia c ( ), thiê n sư thuô c tông Ta o Đô ng. Ngay ca khi Đa o Nguyên không sư du ng tư to a thiê n trong Hiê n Tha nh Công Án, rõ ra ng ẩn du ca va chim cô t chi viê c to a thiê n. To a thiê n va tu tâ p trong sanh hoa t đơ i thươ ng liên hê tơ i toa n thê vũ tru. Trong phâ n na y cu a Hiê n Tha nh Công Án, Đa o Nguyên ba n vê ba n châ t viê c to a thiê n va la m thê na o ta o tha nh nê n ta ng tha i đô sô ng chu ng ta đô i vơ i toa n cuô c đơ i. Nươ c va bâ u trơ i trong ẩn du không tươ ng trưng hoa n ca nh bên ngoa i tư nga, thâ t ra không thê ta ch rơ i khỏi chu ng sanh sô ng trong đó. NƯỚC LÀ GÌ? Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng To a Thiê n Châm Đa o Nguyên luâ n gia i vê ý nghi a cu a nươ c trong ba i kê cu a Hoằng Tri : Vê ý nghi a cu a nươ c trong suô t, nươ c ngoa i không gian thi không hoa n toa n trong suô t tơ i đa y [Nươ c

185 na y trong thơ cu a Hoằng Tri ] không pha i la nươ c sâu va trong ơ thê giơ i bên ngoa i. [Nươ c] không biên giơ i, không bơ mé, hoa n toa n trong tơ i đa y. Theo như Đa o Nguyên, nươ c trong ba i kê cu a Hoằng Tri biê u tươ ng mô t điê u gi vươ t khỏi bê khơi hay sông ngo i nơi ca bơi lô i. Nươ c na y không ta ch rơ i chu ng ta va không thuô c vê thê giơ i bên ngoa i. Nươ c ma Hoằng Tri nói thi vô biên, không bơ mé: Khi ca bơi trong nươ c na y, chu ng ta không thê nói la không có chuyê n đô ng. Tuy [ca ] di chuyê n trên mươ i nga n dặm, [chuyê n đô ng cu a ca ] không thê đo đươ c va không có giơ i ha n. Không có bơ mé đê quan sa t, không có không gian đê ca có thê la m vơ mặt nươ c, va không có thê m đa y đê chi m xuô ng. Vi thê không ai có thê đo lươ ng đươ c. Nê u muô n ba n luâ n đo lươ ng, [chu ng ta] chi nói la nươ c trong suô t tơ i đa y. Công đư c cu a to a thiê n như ca đang bơi. [Ngay ca khi chu ng ta có thê tiê n bô trong viê c ngô i] mô t nga n hay mươ i nga n dặm, ai có thê đi nh lươ ng đươ c? Tiê n tri nh đi tơ i tâ n đa y la hê t ca thân thê không bay con đươ ng cu a chim Câu cuô i cu a cùng cu a phâ n tri ch dẫn na y nói tới mô t công a n đươ c Đô ng Sơn Lương Giới đă t tên la Đươ ng Chim. Trong phâ n tra lơ i cho câu hỏi Ca i gi la ba n lai diê n mu c? Đô ng Sơn đa p, Không đi đươ ng chim. 185

186 Ở đây Đa o Nguyên nói la nươ c trong thơ cu a Hoằng Tri vô tâ n, không ngằn mé, không có bơ đê đo đa c mô t ca ch kha ch quan sư lơ n rô ng hay nhỏ bé. Di nhiên đây la nươ c cu a ta nh không. Trong pha m vi nươ c na y, không có chia ca ch giư a ca, nươ c, mặt đâ t va không gian. Ẩn du na y diê n ta thư c ta i kiê u kha c ma Đa o Nguyên đa nói trong phâ n 4 cu a Hiê n Tha nh Công Án, có nghi a la không có ca ch biê t trong đươ ng chim bay, sanh hoa t va chi nh ngay ba n thân con chim. Mang tự ky đê n va n pháp đê tu chư ng là mê. Va n pháp đê n và qua đó tu chư ng tự ky là ngộ. Lơ i ba n cu a Đa o Nguyên vê thơ cu a Hoằng Tri không nhâ n ma nh đê n sư kha ch quan, đu ng hơn la chi ra thư c ta i đươ c biê u thi khi chu ng ta thư c tâ p vơ i tha i đô la Va n pháp đê n và qua đó tu chư ng tự ky. Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Biê n Đa o Thoa i Đa o Nguyên viê t vê thư c tai na y như sau: Khi tri nh hiê n Phâ t â n vơ i tâ t ca thân tâm, ngô i ngay thă ng trong đi nh du trong thơ i gian ngă n, mo i thư trong Pha p giơ i đê u la Phâ t â n va toa n không gian trong vũ tru la gia c ngô. Ngay ca trong thơ i gian ngă n, vi thơ i to a thiê n la mô t vơ i tâ t ca hiê n hư u va hoa n toa n tra n ngâ p mo i thơ i, sẽ tha nh tư u lơ i gia o huâ n trươ ng viê n cu a Phâ t trong Pha p giơ i vô tâ n ơ qua khư, hiê n ta i va vi lai. Ở đây Đa o Nguyên chi rõ chi a khóa viê c tu chư ng la to a thiê n. 186

187 BẦU TRỜI LÀ GÌ? Trong phâ n kê cu a Cha nh Pha p Nha n Ta ng To a Thiê n Châm, Đa o Nguyên ba n vê hi nh a nh khung trơ i trong ba i kê cu a Hoằng Tri : Bâ u trơ i bao la vô tâ n không pha i la vâ t treo trên không gian. Bâ u trơ i treo trên không gian không pha i bao la vô tâ n. Hơn nư a, không gian tru m khă p đó đây vẫn không pha i bâ u trơ i bao la vô tâ n. [Bâ u trơ i] không bi che dâ u cũng không ba y lô, không ơ trong cũng không ơ ngoa i, đó la bâ u trơ i bao la vô tâ n. Giô ng như nươ c trong ba i kê cu a Hoằng Tri, bâ u trơ i không pha i khoa ng không ơ ngoa i chu ng ta. Bâ u trơ i va chim muông không ta ch rơ i nhau, va chu ng ta tro n vẹn la mô t phâ n cu a bâ u trơ i na y, bâ u trơ i na y cũng ngay trong chu ng ta. Khi chim bay ngang bâ u trơ i, sư bay la pha p không chia chẻ. Ha nh đô ng bay trong bâ u trơ i không thê đo lươ ng. Bay trong bâ u trơ i la ca vũ tru, vi ca vũ tru đang bay trong bâ u trơ i. Tuy chu ng ta không biê t khoa ng ca ch cu a sư bay, trong viê c diê n ta điê u na y bằng ngôn tư vươ t ngoa i phân biê t, chu ng ta nói xa, thâ t xa, va Đi thă ng tơ i, không có giây nhơ na o cô t chân chu ng ta la i. Khi bâ u trơ i bay xa, chim cũng bay xa, va khi chim bay xa, bâ u trơ i cũng bay xa. 187

188 Khi ho c va hiê u sư bay xa, chu ng ta nói chi có mặt ơ đây. Đây la kim châm cư u đê ngô i yên không lay đô ng. Du ha nh nga n dặm ma chi có mặt ơ đây, chu ng ta diê n đa t to a thiê n như thê đó. Mô t công a n cu a Đô ng Sơn có liên quan: Đươ ng chim. Nga i nói chim bay không dây nhơ buô c chân, hay không có vâ t đơ cô đi nh. Khi chim bay, bâ u trơ i cũng bay. Chim la mô t phâ n cu a bâ u trơ i va bâ u trơ i la mô t phâ n cu a chim. Toa n thê bâ u trơ i la ca nh chim. Điê u na y không chi đu ng trong to a thiê n, vi khi sô ng cuô c đơ i mi nh toa n thê vũ tru đang sô ng vơ i chu ng ta. Khi ca bơi, toa n thê nươ c bơi; khi chim bay, toa n thê bâ u trơ i bay. Lu c đó, ca va nươ c, chim va bâ u trơ i, mo i sinh vâ t va vũ tru đê u la mô t. Khi to a thiê n va buông bỏ ý tươ ng phân biê t, chu ng ta la mô t vơ i vũ tru. Khi đư ng dâ y khỏi bô -đoa n va rơ i thiê n đươ ng, chu ng ta la i bă t đâ u suy nghi va phân biê t, lươ ng gia va pha n xét. Tâm ha nh như thê, theo Đa o Nguyên, đôi khi chu ng ta cho la bơ sông đang di chuyê n, đôi khi la chu ng ta đang di chuyê n, va có lu c ca bơ sông va chi nh mi nh đô ng thơ i di chuyê n. Đôi khi chu ng ta nghi la ca c pha p trong thê giơ i la như ng thư c thê hoa n toa n riêng rẽ va di chuyê n môt ca ch đô c lâ p. Chu ng ta đương nhiên cho n lư a va ha nh đô ng dư a trên ca ch thư c quan sa t thư c 188

189 ta i kha c nhau, nhưng du suy nghi kiê u gi, chu ng ta vẫn hiê p nhâ t vơ i tâ t ca chu ng sanh. Thư c ta i vẫn y nguyên thư c ta i bâ t kê chu ng ta suy nghi vê nó thê na o, vi suy nghi la suy nghi, suy nghi không thê thay đô i thư c ta i. Thi du ngươ i Tây phương nghi rằng mặt trơ i, mặt trăng va như ng vi sao xoay quanh tra i đâ t cho tơ i khi kha m pha cu a Galileo chư ng minh ngươ c la i. Trên mô t bi nh diê n kha m pha cu a Galileo thư c sư la tha nh tư u vi đa i. Tuy nhiên trong thư c tê, tra i đâ t đa quay quanh mặt trơ i tư khi đươ c hi nh tha nh bô n mươi sa u ti năm vê trươ c, bâ t kê Galileo hay bâ t cư ai đa nói hay nghi như thê na o; tư tươ ng con ngươ i chi hiê n hư u mô t phâ n nhỏ so vơ i tuô i tho cu a tra i đâ t va mặt trơ i. Tuy chu ng ta thươ ng cho như ng điê u mi nh nghi râ t quan tro ng, tư tươ ng cu a chu ng ta không thê thay đô i đươ c thư c ta i rô ng lơ n cu a muôn loa i. Mỗi ngươ i trong chu ng ta liên hê vơ i mo i ngươ i ơ qua khư, hiê n ta i, va vi lai trong toa n thê vũ tru. Đây không pha i la sư thâ t bi mâ t chi đa t đươ c bằng trư c gia c tâm linh, ngô i đô ng, hay điê u kiê n tâm lý đặc biê t na o kha c. Đây la thư c ta i gia n di, bi nh thươ ng có thê hiê u đươ c mô t ca ch duy lý, tuy vâ y chu ng ta không nhâ n thâ y vi ba m va o ngôn tư va ý niê m, tư ta ch mi nh ra khỏi thư c ta i bằng ý tươ ng phân biê t. 189

190 190 TỌA THIỀN CHÂM CỦA ĐẠO NGUYÊN Bây giơ chu ng ta ha y đo c ba i thơ To a Thiê n Châm cu a chi nh Đa o Nguyên ơ chương cuô i Cha nh Pha p Nha n Ta ng. Thê -du ng cu a mỗi vi Phâ t va cu a mỗi vi Tô : Đô ng du ng không qua suy nghi, Hiê n ha nh không qua pha n ư ng. Đô ng du ng không qua suy nghi ---du ng trong đô ng vi ba n ta nh thâm mâ t. Hiê n ha nh không qua pha n ư ng, hiê n ha nh la tư xa c chư ng. Đô ng du ng vi ba n ta nh thâm mâ t không hê ô nhiê m. Hiê n ha nh vi tư xa c chư ng, không phân biê t giư a lý (chân) va sư (tục). mă c. Thâm mâ t không ô nghiê m buông đi không di nh Xa c chư ng siêu vươ t hai bên lý (chân) va sư (tục) có nỗ lư c ma không mong câ u. Nươ c thi trong trên mặt đâ t; ca lô i như ca. Trơ i rô ng chi đê n thiên giơ i; chim bay như chim. Đa o Nguyên nói trong thơ cu a nga i la ca va chim không hiê n hư u như thư c thê ta ch biê t va đô c lâ p vơ i

191 nươ c hay trơ i, nhưng vẫn có ca hoặc chim đang lô i hay bay. Ba i kê diê n ta thư c ta i đơ i sô ng chu ng ta đơ i sô ng vâ n ha nh chung vơ i mo i loa i chu ng sanh trong qua khư, hiê n ta i va vi lai. Ba i kê chi ra toa n bô thư c ta i trong đó mỗi mỗi va tâ t ca sư vât, mỗi con ca va mỗi con chim, hiê n hư u trong ma ng lươ i bao la cu a tâ t ca chu ng sanh, nhưng Đa o Nguyên đô ng thơ i cho biê t không đươ c quên rằng chu ng ta la ca nhân sô ng đô ng trong toa n bô thư c ta i na y. Khi tu tâ p ca nhân ha i ho a hơ p vơ i ma ng lươ i muôn loa i, chu ng ta bơi dươ i nươ c trong suô t tơ i đa y va bay trên trơ i chi đê n thiên giơ i ; buông bỏ ca i nhi n nga châ p chu ng ta sẽ thoa t khỏi tam đô c, sẽ hỗ trơ toa n thê ma ng lươ i duyên sinh như đa tư ng đươ c hỗ trơ. To a thiê n la mô t thi du kha c cu a sư ho a nhâ p na y. Khi to a thiê n, mỗi ngươ i chu ng ta ngô i xoay mặt va o va ch. Không kê la có bao nhiêu ngươ i kha c cu ng ngô i trong thiê n đươ ng, khi tôi ngô i, không ai ngô i giu m tôi; chi nh tôi xa c quyê t hỗ trơ cho tôi ngô i. Nhưng nê u như ng ngươ i kha c không cu ng ngô i vơ i tôi như tăng đoa n, tôi không có thê ngô i nhiê u thơ i mỗi lâ n năm-mươi-phu t trong năm hay ba y nga y. Chu ng ta không thê thiê n tâ p lâu da i ma không có sư hỗ trơ cu a tăng đoa n va cô ng đô ng nói chung. Chu ng ta không thê to a thiê n đươ c nhiê u năm da i nê u không có tăng đoa n va xa hô i hỗ trơ. 191

192 Tu tâ p ca nhân, chu ng ta pha i ngô i mô t mi nh, nhưng chu ng ta không thê ngô i mô t mi nh ma không đươ c ngươ i kha c u ng hô. Ngay ca khi không câ n ca c ba n đô ng tu trong thiê n đươ ng u ng hô, chu ng ta vẫn câ n vi điê n to a nâ u ăn va ngươ i trô ng rau cỏ, gia vi, tra, ca phê, va nhiê u món kha c cho nha bê p du ng. Chu ng ta cũng tu y thuô c như ng ngươ i lo nươ c, điê n, khi đô t, dâ u, va nhiê u thư kha c chu ng ta pha i tiêu thu trong thơ i gian thiê n tâ p. Mô t mặt na o đó, tâ t ca như ng ngươ i na y la mô t phâ n trong viê c thiê n tâ p. Chu ng ta pha i biê t ơn vi có thê tu tâ p nhơ qua la i hô tương như thê. Đa o Nguyên tặng chu ng ta lơ i da y râ t quan tro ng vê sư tu tâ p ho a nhâ p trong Hiê n Tha nh Công Án. 192 PHẠM VI ĐỜI SỐNG Cá bơi dù cho xa tới đâu, nước vô cùng không bơ me. Chim bay dù cao tới đâu, bầu trơ i vô tận không giới ha n. Chi khi nhu cầu của chim hay cá lớn thì pha m vi lớn, nhu cầu nhỏ thì pha m vi nhỏ. Mô i con cá hay chim chưa bao giơ không Mô i con cá hay chim chưa bao giơ không tận dụng hê t mình và bay hay lội dũng mãnh khắp nơi. Du pha m vi cu a đơ i sô ng có lơ n tơ i đâu, chu ng ta không bao giơ tơ i đươ c tâ n cu ng vũ tru, va du pha m vi

193 đơ i sô ng nhỏ tơ i đâu, chu ng ta đang sô ng tương quan vơ i toa n thê vũ tru. Thân va tâm chu ng ta lơ n hơn chu ng ta nghi râ t nhiê u, va đơ i sô ng có tương giao thân thiê t không ngơ la râ t nhiê u vơ i mo i sinh vâ t. Chă ng ha n như chu ng ta chia xẻ cu ng mô t kê t câ u DNA vơ i mo i loa i trên qua đâ t na y. Trong Ho c Đa o Du ng Tâm Tâ p, Đa o Nguyên nói vê tâm như sau: Nu i, sông va đa i đi a; mặt trơ i, mặt trăng, ca c vi tinh tu không gi ngoa i tâm. Va vê thân: Mươ i phương thê giơ i không la gi ngoa i thân ngươ i chân thâ t. Đê n va đi trong sanh tư la thân chân thâ t. Chuyê n thân na y, chu ng ta bă t đâ u tư mươ i nghiê p thiê n, giư ta m giơ i, qui y Tam Ba o, xuâ t gia; đây la ho c Đa o theo đu ng nghi a. NGUỒN GỐC HÌNH TƯỢNG CÁ VÀ CHIM Chă c chă n hi nh tươ ng cu a Đa o Nguyên trong Hiê n Tha nh Công Án bă t nguô n tư To a Thiê n Châm cu a Hoằng Tri. Ngay phâ n đâ u chương thư nhâ t Lang Thang Tư Ta i cu a Trang Tư (TK4-3 trước TC) kê vê con ca khô ng lô biê n tha nh chim va bay lên thiên giơ i: Ở nơi tô i tăm miê n Bă c, có mô t con ca tên la K un. K un lơ n tơ i nỗi tôi không biê t nó đo đươ c bao nhiêu nga n lý. Nó biê n tha nh mô t con chim tên la P eng. Tôi không biê t la lưng cu a P eng rô ng bao nga n lý, va khi nó 193

194 câ t ca nh va bay đi, ca nh giô ng như mây che lâ p ca bâ u trơ i. Khi biê n bă t đâ u chuyê n đô ng, chim na y bay vê phi a phi a nam tô i tăm, Hô cu a Thiên giơ i. Theo như mô t lơ i bi nh cu a ngươ i Nhâ t vê ba i na y, mô t lý khoa ng 405 mét (1/4 dă m), vi thê chim na y lơ n không thê tươ ng tươ ng đươ c. Tuy nhiên có mô t sư kha c biê t giư a ca ch du ng hi nh a nh cu a Trang Tư va cu a Đa o Nguyên. Theo Trang Tư như ng sinh vâ t nhỏ như con ve, chim bô câu va chim cu t cươ i chê chim lơ n: Hă n nghi la hă n ta đi đâu thê nhi? Tôi nha y va bay lên, nhưng tôi chưa bao giơ lên tơ i hơn mươ i hay mươ i hai thuơ c trươ c khi châ p chơ i giư a ngo n cỏ va ca nh cây. Va, đó la lô i bay tô t nhâ t. Hă n cho la hă n đi đâu thê nhi? Rô i Trang Tư tiê p tu c, Đó la sư kha c biê t giư a chim lơ n va chim nhỏ. Rõ ra ng la trong đoa n na y Trang Tư xem như ng sinh vâ t nhỏ trong truyê n thâ p kém hơn chim lơ n. Ông kê t luâ n la con ngươ i trong thê giơ i đơ i thươ ng bi kẹt trong như ng ý niê m va hê thô ng gia tri theo qui ươ c giô ng như ng sinh vâ t nhỏ trong truyê n cu a ông, va con ngươ i lý tươ ng cu a ông giô ng như con chim lơ n. Ông viê t vê con ngươ i ba m giư như ng gia tri thê tu c như sau: Vi thê mô t ngươ i có đu tuê gia c la m tro n nhiê m vu mô t ca ch hiê u qua, đu tư ca ch la m cô ng đô ng ca m ki ch, đư c ha nh la m ha i lo ng ngươ i chi huy, hay đu ta i năng đươ c mơ i ra la m viê c cho đâ t nươ c, có cu ng 194

195 ti nh tư tro ng như như ng sinh vâ t na y. Trang Tư so sa nh ngươ i tinh xa o trong công viê c thê gian vơ i như ng con ve, chim bô câu, va chim cu t sẽ chê nha o chim lơ n trong truyê n. Ông nói la tuy như ng ngươ i có tiê ng tăm va la vô n qui cu a xa hô i, ho có thê bâ t cư lu c na o mâ t đi a vi do hoa n ca nh chi nh tri, xa hô i hay kinh tê. Vê như ng ngươ i thâ t sư la thươ ng đă ng, Trang Tư nói: Đa i Nhân không có nga, Tha nh Nhân không có công đư c, va Hiê n Nhân không có danh. Tra i la i Đa o Nguyên nói la ngay ca mô t con chim nhỏ như chim cu t bay chung vơ i ca bâ u trơ i, va ngay ca con ve chi sô ng va i nga y trong mu a hè vẫn la mô t vơ i toa n thê qua khư, hiê n ta i va vi lai. Theo Đa o Nguyên chu ng ta tâ t ca đê u giô ng như như ng sinh vâ t nhỏ bé trong truyê n, va đô i vơ i Bô -ta t, điê u quan tro ng la biê t đươ c mi nh nhỏ bé cơ na o. Nhưng nga i cũng nói bâ t kê chu ng ta la ca nhân nhỏ bé cơ na o, vẫn bay khă p bâ u trơ i va ca bâ u trơ i bay vơ i chu ng ta. SỰ SỐNG LÀ CHIM, SỰ SỐNG LÀ CÁ Tuy như thê, nê u chim bay khỏi bầu trơ i hay cá rơ i khỏi nước se chê t. Đối với cá nước là sự sống; đối với chim bầu trơ i là sự sống. Chim là ma ng sống, cá là ma ng sống. Ma ng sống là chim, ma ng sống là cá. Chúng ta pha i 195

196 vượt qua chô này. Có tu chư ng cũng giống như có thành tựu ma ng sống Chu ng ta không thê sô ng ta ch riêng thê gian. Thê gian na y la sư sô ng cu a chu ng ta. Vi chu ng ta la mô t vơ i thê gian va đươ c ca c pha p u ng hô như mô t phâ n cu a ma ng lươ i duyên sinh, chu ng ta pha i ba o vê thê giơ i bao gô m ca mi nh va tha nhân. Đơ i sô ng, hay sinh lư c vũ tru tư nhiên, pha i đươ c diê n ba y như chim, ca hay mô t sinh vâ t kha c đê hiê n ha nh. Đư c Phâ t sa ch tâ n chu ng ta tu ho c va ti nh gia c trươ c thư c ta i ca c loa i chu ng sanh (ca c pha p) đê có thê sô ng ha i ho a trong thư c ta i na y. Chu ng ta thươ ng nghi la đơ i sô ng bă t đâ u bằng mô t ca nhân ra đơ i va kê t thu c bằng ca i chê t, xem chi nh mi nh la trung tâm cuô c đơ i va tâ t ca ngươ i va vâ t kha c như đô i tươ ng sư du ng đê thỏa ma n nhu câ u. Quan điê m mê lâ m na y vê thư c ta i gây ra đau khô cho chi nh mi nh va ngươ i kha c. 196 Lời bình của Hakuun Yasutani Du ng ca vơ i nươ c va chim vơ i trơ i la m ẩn du đê da y chu ng ta vê thư c tê viê c tu tâ p Phâ t đa o, sư hiê n ha nh cu a thư c ta i (Hiện thành công a n). Cho dù cá bơi xa tới đâu, nước vô cùng vẫn không bơ me. Chim bay dù cao tới đâu, bầu trơ i vô tận vẫn không giới ha n.

197 Cũng vâ y, du có ti nh gia c hay không suô t hai mươi bô n tiê ng trong nga y, chu ng ta vẫn bơi lô i trong đa i dương Phâ t pha p, vẫn bay nha y trong bâ u trơ i Phâ t đa o. Du có tư ng bươ c thâm nhâ p đa i dương Phâ t pha p sâu đê n đâu, vẫn vô cùng không bơ me. Bâ u trơ i Phâ t đa o vô tận không giới ha n, cho du tu tâ p nhiê u đê n đâu không bao giơ vét sa ch. Không mô t lu c na o ca ra khỏi mặt nươ c hoặc chim bay rơ i xa bâ u trơ i. Cũng vâ y chu ng ta xưa nay chưa hê ta ch rơ i Phâ t pha p. Du có gây a c nghiê p rơi va o đi a ngu c, hoặc ta o nghiê p thiê n sanh va o cõi trơ i hay ngươ i, chu ng ta chưa hê ta ch khỏi đi nh Pha p ta nh va đi nh Phâ t ta nh 60. Vi toa n vũ tru tư la Phâ t đa o, đương nhiên không có va o không có ra. Tuy nhiên, ca mâ p bơi lô i do c ngang như thê toa n biê n ca la cu a mi nh va du ng nươ c biê n pha m vi rô ng lơ n, trong khi loa i tôm tép hay ca nhỏ chi du ng mô t i t nươ c thôi. Đó la ý nghi a chi khi nhu cầu của chim hay cá lớn thì pha m vi lớn, nhu cầu nhỏ thì pha m vi nhỏ. Ca qua đâ t nă m la i lơ n bằng ha t lu a ha t ga o. Phân biê t lơ n nhỏ la do thư c ti nh cu a ngu phu, không pha i trong 60 Trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Pha p Ta nh, Đa o Nguyên tri ch lơ i Ma Tô Đa o Nhâ t: Mo i chu ng sanh tư vô lươ ng kiê p qua khư chưa bao giơ xa rơ i đi nh Pha p ta nh. Mă c a o, ăn uô ng, nói năng, luôn ơ trong đi nh Pha p ta nh. Du ng cu a tâm va căn thư c, va mỗi mỗi ha nh đô ng không gi kha c hơn la đi nh Pha p ta nh. 197

198 ba n ta nh. Lơ n nhỏ gi trong ca i tuyê t đô i? Cho du có hiê u trên tri thư c lơ n đô ng vơ i nhỏ, khi thư c ta i điê u na y đâm sâ m trươ c mặt Ca qua đâ t lơ n bằng ha t lu a ha t ga o 61 ta cũng hoang mang. Chư ng tỏ rằng ta chi nă m đươ c hi nh a nh va thư c ta i cu a tuyê t đô i. Du Đa o Nguyên nói lơ n nhỏ, di nhiên nga i không ơ trong lơ n nhỏ. Nga i ba o: Mô i con cá hay chim chưa bao giơ không tận dụng hê t mình. Ca va chim ơ đây la ẩn du cho ti nh tư nhiên cu a đơ i sô ng thươ ng nga y nơi ha nh gia tu Phâ t, không pha i la gia i thi ch sinh ho c thói quen cu a ca va chim. Viê c chu ng ta nhă m đê n la trơ tha nh Khi các pháp đều là Phật pháp, trơ tha nh Khi va n pháp không có ngã nhâ t đi nh đê rô i vượt qua nhiều và thiê u. Khi chu ng ta luôn luôn mơ ngỏ va hoa t du ng như tuyê t đô i thư c ta i hiê n ha nh, đi-đư ng-nằm-ngô i, ư ng xư trong mo i ti nh huô ng sẽ la đa i du ng vũ tru, đơ i sô ng tuyê t đô i. Đó go i la ha nh đô ng tro n đâ y tư ng thơ i khă c, va đô ng thơ i khă p nơi tha hô xoay chuyê n (toàn vũ trụ). 61 Tă c 5 Bi ch Nham Lu c, Tuyê t Phong Lu a Ga o: Tuyê t Phong da y chu ng Ca qua đâ t nă m la i lớn bă ng ha t lu a ha t ga o, ném đê n trước mă t (Nê u ném bỏ hê t quan niệm thi ba n thể mới hiển bày. Lúc đó, hê t ca trái đất nằm trong lòng tay, nói là hạt gạo hay trái đất không gi khác), nê u ông tô i đen như thùng sơn (Mê mờ chẳng hiểu) đa nh trô ng phô thi nh xem. 198

199 Thê giơ i nhâ t ti nh cu a ca va nươ c, bâ t nhi cu a chim va trơ i, la mô t cu a ngươ i va môi sinh, đươ c diê n ba y trong câu Chim là ma ng sống, cá là ma ng sống. Ma ng sống là chim, ma ng sống là cá. Chúng ta pha i vượt qua chô này. Có tu chư ng cũng giống như có thành tựu ma ng sống. Tuy nhiên chu ng ta không chi chư ng nghiê m mô t lâ n ma ha i ma n. Đâ u sa o trăm trươ ng câ n nha y thêm mô t bươ c, ca trăm bươ c, tiê p tu c tiê n bươ c. Chô ng châ t tu chư ng trên tu chư ng, chu ng ta pha i tiê n xa hơn nư a bằng ca ch tu dư a trên ngô. Đơ i sô ng chân thư c cu a chu ng ta, go i la Phâ t ta nh, nói ca ch kha c la chi nh cuô c đơ i, luôn luôn la như thê. Đa t Phâ t qua, không nói đê n chỗ bâ t thoa i trong tu tâ p, chi nh la hiê u du ng tư nhiên cu a ba n ta nh. Chư Phâ t ba đơ i qua khư, hiê n ta i, vi lai la gương sa ng như thê. * 199

200 200

201 XII- CẦN TÌM RA CON ĐƯỜNG VÀ VỊ TRÍ RIÊNG MÌNH Nê u trường hợp ca cố đê n tận cùng biê n khơi hay chim gắng đê n cùng tột bầu trời, chúng se không tìm gặp đường hướng hay chô nơi. Nê u nhận ra chô này, ca ch sống [hành ly ] hă ng ngày se hiện thành công a n. Nê u nhận ra đường đa o này, ca ch sống [hành ly ] hă ng ngày se hiện thành công a n. Đường đa o này, chô này không lớn cũng không nhỏ, không ta cũng không người, không có tư trước, cũng không mới xuâ t hiện bây giờ, và chi là như thê. Cũng vậy, khi một người tu chư ng Phật đa o, tư c được một pha p [tu] se thông suốt pha p [tu] đó, gặp một ha nh [tu] se hê t lo ng tu ha nh đó. Vì trong đây là chô này, và vì đường đa o thông đa t, nên ranh giới ca i biê t không rõ ràng cố đi nh; ly do ca i biê t pha t sinh đồng thời với thâm nhập Phật pha p. Không nên nghĩ ră ng chư ng đắc là tri kiê n riêng của mình và đa t được qua kiê n thư c. Cho dù chư ng ngộ hiện thành tư c thì, nhưng điều ẩn mật la i không hiện ra cụ thê. Hiện thành siêu vượt tri kiê n. 201

202 Đoa n na y la kê t luâ n phâ n luâ n ba n cu a Đa o Nguyên vê ca ch ngươ i ta sô ng theo Phâ t pha p. Chu ng ta ha y bă t đâ u xem phâ n đâ u cu a đoa n na y. Nê u trươ ng hợp cá cố đê n tận cùng biê n khơi hay chim gắng đê n cùng tột bầu trơ i, chúng se không tìm gặp đươ ng hướng hay chô nơi. Con ngươ i không thê đo lươ ng đươ c gia tri cu a đơ i sô ng nhân loa i vi ho không thê đư ng bên ngoa i, va bâ t cư ai trong vũ tru cũng không thê đi nh gia đươ c vũ tru vi ho không thê ơ ngoa i vũ tru. Đê có đươ c như ng pha n xét tô i hâ u vê như ng điê u như ý nghi a đơ i sô ng va gia tri con ngươ i, chu ng ta câ n mô t thư như Thư c Thê tuyê t đô i, như Thươ ng đê chă ng ha n, Có râ t nhiê u hê thô ng gia tri kha c nhau đươ c tha nh lâ p trong xa hô i con ngươ i, va như ng ngươ i kha c nhau đi nh gia theo như ng ca ch kha c nhau. Nhưng không thê đi nh gia tô i hâ u ý nghi a như ng hê thô ng gia tri na y trư khi mô t nha qua n sa t na o đó có mặt ngoa i kinh nghiê m con ngươ i. Nê u nhận ra chô này, cách sống [hành lý] hă ng ngày se hiện thành công án. Nê u nhận ra đươ ng đa o này, cách sống [hành lý] hă ng ngày se hiện thành công án. Đươ ng đa o này, chô đư ng này không lớn cũng không nhỏ, không ta cũng không ngươ i, không có từ trước, cũng không mới xuâ t hiện bây giơ. 202

203 Thư c ta i hiê n tha nh (Hiện Thành Công Án) không pha i la mô t ý niê m hay tư tươ ng triê t ho c, ma la tu tâ p thư c tê sư du ng thân va tâm cu a mi nh, chi nh thân va tâm liên kê t vơ i toa n thê giơ i. Con đươ ng thiê n tâ p vô tâ n, linh đô ng va bao la đa dẫn tôi tơ i mô t lô i sô ng kỳ diê u va không thê tươ ng tươ ng. Tôi đa tiê n bươ c trên con đươ ng na y trên bô n mươi năm, nhưng vẫn co n la kẻ sơ cơ. Tuy la vô thu y vô chung, thâ m nhâ p không gian va thơ i gian, đươ ng na y chi hiê n hư u giây phu t na y, ngay đây va bây giơ. Trươ c khi đi va o đươ ng na y, chă c chă n không con đươ ng na o hiê n hư u đô i vơ i tôi, va tuy thê, đươ ng na y không chi mơ ra khi tôi bă t đâ u bươ c lên. Du tôi có đi hay không, ca c bâ c Bô -ta t đa đi trên Bô -ta t đa o tư thơ i xa xưa. Như Đa o Nguyên nói trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Duy Phâ t Dư Phâ t, đươ ng chim bay thi hiê n nhiên va rõ ra ng đô i vơ i loa i chim, nhưng chu ng sanh kha c thi không thâ y đươ c. MỖI LẦN MỘT VIỆC Cũng vậy, khi một ngươ i tu chư ng Phật đa o, tư c được một pháp [tu] se thông suốt pháp [tu] đó, gặp một ha nh [tu] se hê t lo ng tu ha nh đó. Vì trong đây là chô này, và vì đươ ng đa o thông đa t. 203

204 Tôi ti m ra đươ c chỗ thiê n tâ p cho mi nh, dươ i sư gia o huâ n cu a Đa i sư Uchiyama, va dâ n thân va o tu tâ p. Tôi nỗ lư c mỗi phu t giây, mỗi nga y, va qua tư ng giai đoa n cuô c đơ i, gặp nhiê u ngươ i, nhiê u vâ t, va như ng ti nh ca nh gặp pha i như chi nh đơ i mi nh va sư tu tâ p cu a mi nh. Bâ t cư viê c gi gặp pha i, tôi cô gă ng hê t sư c mi nh đê tu tâ p vơ i lo ng nhiê t tha nh. Trong Điê n To a Gia o Huâ n, Đa o Nguyên lâ y công ta c nâ u bê p minh ho a đê gia i thi ch ca ch tu trong mỗi viê c gặp pha i vơ i tâm chân tha nh. Kê đó, chuẩn bi bư a ăn sa ng nga y hôm sau. Tư mi nh nhặt ga o va chuẩn bi rau vơ i chi nh đôi tay cu a mi nh, chân tha nh chăm chi quan sa t. Ba n không nên lo lă ng va i viê c va bỏ bê như ng viê c kha c du chi mô t phu t giây. Đư ng đa nh mâ t du mô t gio t biê n công đư c; không nên bỏ qua cơ hô i thêm mô t ha t trên nu i thiê n ha nh. Khi chu ng ta đặt hê t chu tâm va năng lươ ng va o viê c tu tâ p trươ c mă t, chu ng ta có thê thâ t sư thâm nhâ p. Chu ng ta thư c ha nh, nghiên cư u, thư nghiê m va trân tro ng. Chu ng ta la m đi la m la i khi gặp pha i bâ t cư điê u gi, mỗi lâ n la mô t viê c trươ c mă t. Đây la ca ch chu ng ta nghiên cư u đặc ti nh ca c pha p, mô t viê c trươ c mă t. Khi thư c tâ p bâ t cư vai tro na o đang nhâ n la nh mô t ca ch chân tha nh, chu ng ta nhâ p vai. Khi lâ m lỗi, chu ng ta thâm nhâ p lỗi đó va ho c hỏi. 204

205 Như vâ y lỗi lâ m sẽ la thâ y cu a mi nh. Không có điê u gi vô nghi a khi chu ng ta có vi tri va con đươ ng riêng cu a mi nh. Trong thư c ta i vi tri va đươ ng tu cu a chu ng ta không pha i ơ ngoa i mi nh. Vi tri va đươ ng tu không gi kha c hơn chi nh chu ng ta. CON ĐƯỜNG THÌ VÔ TẬN Nên ranh giới cái biê t không rõ ràng cố đi nh; lý do cái biê t phát sinh đồng thơ i với thâm nhập Phật pháp. Không nên nghĩ ră ng đa t đê n chô này là tri kiê n riêng của mình và đa t được qua kiê n thư c. Cho dù chư ng ngộ hiện thành tư c thì, nhưng điều ẩn mật la i không hiện ra cụ thê. Ta i sao pha i hiện thành rõ ràng? Đa o Nguyên chi nói la Phâ t Đa o thi vô tâ n va không có ca ch na o đo lươ ng đươ c giai đoa n chu ng ta đang thư c tâ p. Đây la ý nghi a cu a Ranh giới cái biê t không rõ ràng cố đi nh. Không kê chu ng ta đa thư c tâ p bao lâu va chăm chi cơ na o, khi xét Phâ t Đa o da i vô tâ n thi qua ng đươ ng chu ng ta đa đi qua thư c châ t la con sô không. Khi đô i mặt vơ i chân lý, chu ng ta nhâ n ra vâ n đê trong tu tâ p la cô gă ng ti nh gia c tư ng phu t giây va tu 205

206 mô t viê c hê t lo ng kiê u na o cho phép chu ng ta thâm nhâ p va o viê c trươ c mă t. Đây la ý nghi a khi Đa o Nguyên nói: Phật đích thực là Phật thì không cần thâ y mình là Phật. Tuy nhiên, các ngài là bậc toàn giác và tiê p tục hiện thành Phật. Đây la ba i ho c chu ng ta có thê a p du ng va o nhiê u đoa n trong cuô c đơ i mi nh. Thi du, nê u chu ng ta xem ho a bi nh la điê u kiê n không có chiê n tranh giư a ca c quô c gia, không có tranh châ p hay hoặc chô ng đô i giư a ca c dân tô c, không khô đau, không bâ t an hay xung đô t trong tâm, có lẽ sẽ không bao giơ điê u kiê n như thê tha nh tư u đươ c. Viê c ta o ho a bi nh như thê la mô t giâ c mơ vô nghi a hay sao? Không pha i thê. Theo Đa o Nguyên, phâ n đâ u cu a chu ng ta đê đươ c an bi nh tư la nguô n an la c ơ mỗi phu t giây trên mỗi bươ c chân tiê n đê n ho a bi nh. Điê u na y cũng đu ng vơ i nỗ lư c chư ng nghiê m Phâ t qua hay Niê t-ba n. cái biê t phát sinh đồng thơ i với chiêm nghiệm Phật pháp. Tu tâ p chi la tu tâ p hê t mi nh mô t viê c trươ c mă t va biê u lô sinh lư c tư ng giây phu t ma không lươ ng gia. Chi có thê thôi. Đó la chi trong phương ngôn cu a Đa o Nguyên chi qua n đa to a (chỉ ngồi), va đây cũng la ý muô n nói tu tâ p va gia c ngô la mô t. 206

207 Khi chu ng ta la m điê u gi hê t lo ng vơ i tâ t ca chu tâm sẽ mang la i năng lươ ng cho phép mi nh tăng trươ ng. Cho dù chư ng ngộ hiện thành tư c thì, nhưng điều ẩn mật la i không hiện ra cụ thê. Hiện thành siêu vượt tri kiê n. Khi chu ng ta ngô i ngay thă ng trong tư thê to a thiê n, giư mă t mơ, thơ bằng mũi, buông bỏ niê m tươ ng, trên mặt na o đó chu ng ta tư bỏ ca i nga ha n hẹp vơ i nghiê p ba o, va trơ tha nh mô t ma ng lươ i duyên sinh bao la không ngằn mé. Buông bỏ nha n quan ý niê m vê ta la ai, chu ng ta hiê n tha nh thư c ta i va an tru trong chân nga la mô t vơ i vũ tru. Tuy vâ y, trong to a thiê n chu ng ta đơn thuâ n hoa n toa n la mi nh, chu ng ta chi ngô i hê t lo ng, buông bỏ mo i pha n đoa n vê sư tu tâ p cu a mi nh va đu kiê u so sa nh. Khi ngô i như thê, chu ng ta không thê nói Bây giơ tôi la mô t vơ i vũ tru, hiê n tha nh chân nga siêu vươ t thơ i gian va không gian. Di nhiên nê u chu ng ta nghi như thê, chu ng ta chi nghi vê to a thiê n hơn la hiê n tha nh to a thiê n. Vi thê viê c ngô i cu a chu ng ta thâ t ra không có gi đặc biê t; thay vi nghi rằng mi nh đang hiê n tha nh gia c ngô, chu ng ta chi ngô i hê t ca thân tâm tư ng giây tư ng phu t. Va tuy chi trong tu tâ p ngô i như thê, chu ng ta đa siêu vươ t nga ti nh ha n hẹp nhơ Pha p Phâ t. 207

208 Lời bình của Hakuun Yasutani Nê u trươ ng hợp cá cố đê n tận cùng biê n khơi hay chim gắng đê n cùng tột bầu trơ i, chúng se không tìm gặp đươ ng hướng hay chô nơi. Tu tâ p Cha nh Pha p Nha n Ta ng la tu tâ p Phâ t đa o. Di nhiên Phâ t đa o bao gô m xươ ng tu ng hô ng danh chư Phâ t va tư a đê kinh, tu ng kinh, lê ba i...v.v. nhưng điê m chu yê u tu tâ p Phâ t đa o la Tam ho c: Giơ i-đi nh-huê, va trong đó to a thiê n la tâm điê m tu tâ p Phâ t đa o. Vi thê tu tâ p chân cha nh Cha nh Pha p Nha n Ta ng la cha nh đi nh cu a to a thiê n. Có thê không tu tâ p to a thiê n, chi xem Cha nh Pha p Nha n Ta ng như đê mu c nghiên cư u triê t lý, kiê m sô ng như mô t ho c gia, nhưng đư ng mong chơ đa t đươ c mô t co ng chi Phâ t đa o chân cha nh hay mô t nơi chô n an thân lâ p ma ng trong ba n ta nh. Nê u ngươ i na o muô n như thê, tư do muô n la m thi la m. Giô ng như ngươ i leo nu i ti m ngo c, chi nhi n loanh quanh, sẽ quay vê công da tra ng không đươ c mô t viên ngo c na o, thâ t la đa ng tiê c. Nê u nhận ra chô này, cách sống [hành lý] hă ng ngày se hiện thành công án. Nê u nhận ra đươ ng đa o này, cách sống [hành lý] hă ng ngày se hiện thành công án. 208

209 Chô này la chỗ an thân lâ p ma ng trong ba n ta nh, nói ca ch kha c la đa i gia i thoa t. Đươ ng đa o na y la co ng chi Phâ t đa o, la Cha nh kiê n. Bâ t cư ngươ i na o, du la ai, khai mơ cha nh kiê n va sô ng đươ c đa i gia i thoa t, cuô c đơ i ngươ i â y sẽ hiện thành công án. Mô t đoa n trong Biê n Đa o Thoa i, phẩm đâ u cu a Cha nh Pha p Nha n Ta ng, có nói: Điê u đươ c truyê n thư a tư Phâ t đê n Phâ t không sai cha y vi tiêu chuẩn la Tư chu tam-muô i 62. Muô n tho du ng tam-muô i na y, ngô i thiê n thă ng xương sô ng la cư a va o chân cha nh. Đươ ng đa o này, chô nơi này không lớn cũng không nhỏ. Phâ t đa o, cũng có thê go i la Cha nh kiê n, con đươ ng đa i gia i thoa t, không thê đo đa c theo danh tư lơ n nhỏ. Có thê nói rằng: Lơ n đê n không co n ranh giơ i; nhỏ đê n va o không co n chỗ trô ng. 63 không ta cũng không ngươ i, Phân chia ra ta va ngươ i la mô ng huyê n cu a ngu phu. Không có nga trong giơ i xư cu a chân thư c ta i. Vi xưa nay Phâ t đa o vô n să n có nơi mỗi ngươ i, nên không điê u gi mơ i hiê n lô. Nhưng vi mo i ngươ i khơ i 62 La Đi nh tư ta i tho du ng chân ta nh. 63 Ba o Ca nh Tam Muô i cu a Đô ng Sơn Lương Giới: Tê nhâ p vô gian / Đa i tuyê t phương sơ. 209

210 thu y quên mâ t ba n nguyên na y va không nhâ n thâ y, đê mặc như thê tâ t không hay, pha i chư ng nghiê m va hiê n thư c. Vi lý đo đó ma Đa o Nguyên ba o rằng: không có từ trước, cũng không mới xuâ t hiện bây giơ. Chi là như thê la câu kê t luâ n, kê t chặt mo i sư tư đươ ng Đa o na y, chỗ na y. Có nghi a đẩy ma nh pha p như thi, ta n tha n sư kiê n mo i thơ i mo i nơi đê u hiê n tha nh công a n đó la Phâ t đa o như đang la. Cũng vậy, khi một ngươ i tu chư ng Phật đa o, tư c được một pháp [tu] se thông suốt pháp [tu] đó. Trong do ng thiê n cu a chu ng ta, hay thu c đẩy chư ng đa t mô t pha p tu to a thiê n chi nh la cư a va o Phâ t đa o va thông suô t pha p tu to a thiê n; gặp một ha nh tu to a thiê n se hê t lo ng tu ha nh đó. Không câ n nói cũng hiê u la chu ng ta không có thi giơ loanh quanh ti m kiê m pha p na o kha c va ha nh tu na o kha c hoặc bỏ ra nhiê u tha ng năm tư duy triê t lý. Nê u không thông suô t hay thâm nhâ p mô t pha p [tu] thi không thê chư ng đa t pha p [tu] đó. Nê u gặp mô t sinh hoa t không la m gi kha c hơn ngoa i viê c tu trong hoa t đô ng đó. Khi uô ng tra ăn cơm, chi uô ng tra ăn cơm. Khi đa i tiê u tiê n, chi đa i tiê u tiê n. Bâ t cư ai, thơ i điê m na o, chỗ nơi na o, luôn luôn la nhâ t ha nh tam-muô i Pha p Ba o Đa n: Na y thiê n tri thư c, Nhâ t ha nh tam-muô i la đô i với tâ t ca chỗ, đi-đư ng-ngô i-nă m thươ ng ha nh mô t trư c tâm 210

211 Vì trong đây là chô này, và vì đươ ng đa o thông đa t. Trong đây là chô này có nghi a ơ thơ i điê m nhâ t ha nh tam-muô i thi nơi đó la chỗ an cư, chỗ đa i gia i thoa t. Đươ ng đa o thông đa t chi ra ngươ i đa tra n đâ y Phâ t đa o vô lươ ng vô biên, va qua ngươ i â y Phâ t đa o sẽ tru m khă p nơi nơi. Nói ca ch kha c. Phâ t đa o vô lươ ng vô biên hiê n ha nh không ngăn nga i va diê n ba y sinh đô ng. Nên ranh giới cái biê t không rõ ràng cố đi nh; lý do cái biê t phát sinh đồng thơ i với thâm nhập Phật pháp. Trươ ng hơ p na y, nê u hỏi có biê t đươ c ranh giơ i, tư c la toa n bô vâ n đê, hoa n toa n không thê đươ c. Do vi nhâ t ha nh tam-muô i la Phâ t pha p tha nh tư u viên ma n va tư la chân Phâ t pha p. Vi thê, giô ng như con mă t không thê thâ y con mă t, chỗ ma được một pháp [tu] se thông suốt pháp [tu] đó, chỗ ma gặp một ha nh tu se hê t lo ng tu ha nh đó, rõ ra ng chân Phâ t pha p hiê n ha nh không hiê n lên trong tâm thư c. â y vâ y. Kinh Ti nh Danh nói Trư c tâm la đa o tra ng, trư c tâm la ti nh đô. Tâm chớ la m như ng chuyê n siê m khu c, miê ng nói Nhâ t ha nh tam-muô i ma không ha nh trư c tâm; co n ha nh trư c tâm, đô i với tâ t ca pha p chớ có châ p trước. Ngươ i mê châ p pha p tướng, châ p Nhâ t ha nh tam-muô i, chi nói ngô i không đô ng, tâm vo ng không khơ i tư c la Nhâ t ha nh tam-muô i, ngươ i khơ i hiê u thê na y tư c la đô ng với vô ti nh, trơ la i la nhân duyên chướng đa o. 211

212 Phát sinh đồng thơ i với thâm nhập la bâ t nhi, la hiê p nhâ t. Thâm nhâ p hoặc tha nh tư u Phâ t pha p la đi nh cao Phâ t pha p, chân Phâ t pha p. Không nên nghĩ ră ng đa t đê n chô này là tri kiê n riêng của mình và đa t được qua kiê n thư c. Cho dù chư ng ngộ hiện thành tư c thì, nhưng điều ẩn mật la i không hiện ra cụ thê. Ta i sao pha i hiện thành rõ ràng? Bơ i vi tha nh tư u Phâ t pha p thâ m thâ m nơi mỗi ngươ i, không nhâ t thiê t pha i nô i lên ý thư c cho ngươ i kha c biê t. * 212

213 XIII- CHÚNG TA CÓ QUẠT VÌ TÁNH GIÓ Ở KHẮP NƠI Thiền sư Ba o Triệt ơ núi Ma Cốc đang phe phẩy qua t. Một vi tăng đê n thưa: Ta nh gió thường trụ, hiện hữu trùm khắp. Ta i sao ngài la i phẩy qua t? Thiền sư nói: Ông chi biê t ta nh gió thường trụ, ông không biê t nghĩa ly trùm khắp. Tăng hỏi: Thê nào là nghĩa ly trùm khắp? Thiền sư chi tiê p tục qua t. Tăng la y xuống. Chư ng nghiệm Phật pha p và hoa t dụng của đa o là sư truyền thư a chân cha nh. Nói ră ng ta nh gió thường trụ nên không cần pha i qua t, và vẫn ca m nhận được gió dù không qua t, qua là không biê t gì về thường trụ cũng như ta nh của gió. Ta nh gió thường trụ, vì thê ngọn gió Phật gia se hiện đa i đi a thành vàng ro ng và biê n sông dài thành tô la c. 213

214 214 THIỀN SƯ MA CỐC BẢO TRIỆT Sau đây la truyê n trong Lâm Tê Lu c: Ma Cô c môt hôm hỏi Lâm Tê, Bô -ta t Đa i Bi Quan Thê Âm có nga n mă t nga n tay. Mă t na o la mă t thâ t? Lâm Tê nói, Bô -ta t Đa i Bi Qua n Thê Âm có nga n mă t, nga n tay. Mă t na o la mă t thâ t? Nói mau! Nói mau! ngô i. Ma Cô c nă m tay Lâm Tê, kéo xuô ng to a va leo lên Lâm Tê đư ng lên, hỏi: Ông thê na o? Ma Cô c muô n mơ miê ng, Lâm Tê hét, nă m tay Ma Cô c kéo xuô ng to a, rô i leo lên ngô i. Ma Cô c bươ c ra khỏi thiê n đươ ng. Mô t câu chuyê n kha c cũng trong Lâm Tê Lu c: Ma Cô c đê n, tra i to a cu va hỏi: Bô -ta t Đa i Bi Quan Thê Âm có nga n mă t nga n tay. Mă t na o la mă t thâ t? Lâm Tê tư trên ghê bươ c xuô ng, xê p to a cu la i va vă t lên tay, tay kia nă m lâ y Ma Cô c va nói, Mươ i hai mặt Bô -ta t Quan Thê Âm đi đâu rô i? Ma Cô c xoay ngươ i va cô ngô i lên ghê cu a Lâm Tê. Lâm Tê câ m ti ch trươ ng đa nh Ma Cô c. Ma Cô c nă m cây gâ y. Ca hai nă m đâ u gâ y va đi vê pho ng. Chu ng ta khi nghiên cư u Hiê n Tha nh Công Án, điê u quan tro ng đô i vơ i Đa o Nguyên la Ma Cô c tiêu biê u

215 cho bâ c thâ y chân truyê n trong nha Thiê n trươ c khi chia tha nh Ngũ Gia Thâ t Pha i. Đa o Nguyên chi muô n truyê n Phâ t Pha p, không pha i gia o lý cu a bâ t cư tông pha i hay triê t lý Thiê n đặc biê t na o. Hai câu chuyê n trên vê Ma Cô c va Lâm Tê đê u giô ng nhau, va ca hai cu ng mô t nguô n. Trong truyê n, ca hai Ma Cô c va Lâm Tê đóng vai tro cu a mặt va mă t Đư c Quan Âm. Biê u tươ ng na y gơ i ý la ca hai vi thiê n sư đê u có mă t va mặt chân thâ t cu a Đư c Bô -ta t Đa i Bi, va câu chuyê n cho thâ y Lâm Tê râ t ki nh tro ng Ma Cô c. Mặc du Hoa ng Ba Hy Vâ n (? - 850) la bô n sư, Lâm Tê đê câ p bô n vi thâ y kha c có a nh hươ ng lơ n đê n huê ma ng cu a nga i trong Lâm Tê Lu c: Đa o nhân, Phâ t Pha p cu a sơn tăng đươ c truyê n tho nhâ n rõ ra ng truyê n thư a tư thiê n sư Ma Cô c, Đơn Ha, Đa o Nhâ t, Lô Sơn, va Tha ch Cu ng. Đươ ng tu đô c đa o na y thâm nhâ p khă p thê gian, nhưng không ai tin tươ ng, va mo i ngươ i đê u hu y ba ng. Lâm Tê tiê p tu c luâ n vê phong ca ch mỗi vi thiê n sư. Vê Ma Cô c, nga i ba o, Cơ ha nh phong cu a Ma Cô c thi đă ng như vỏ cây hoa ng ba, không ai đê n gâ n đươ c. Lâm Tê du ng chư hoa ng ba la tên cu a bô n sư nga i. Tôi nghi đây gơ i ý Ma Cô c quan tro ng đô i vơ i Lâm Tê như bô n sư cu a nga i la Hoa ng Ba, va a m chi Lâm Tê xem hai vi thâ y có cơ phong gia o huâ n tương tư nhau. Sư kiê n Lâm Tê râ t ki nh tro ng Ma Cô c chă c chă n a nh hươ ng đê n 215

216 sư lư a cho n cu a Đa o Nguyên khi thêm câu chuyê n thiê n sư phe phẩy cây qua t va o Hiê n Tha nh Công Án. Truyê n thư ba vê truyê n Ma Cô c (số 121) trong Mana-Shobogenzo nói tơ i Ma Cô c va Lương Toa i, ngươ i kê thư a. Trươ c khi viê ng Ma Cô c, Lương Toa i la pha p sư. Lương Toa i lâ n đâ u tơ i viê ng Ma Cô c. Thâ y Lương Toa i tơ i, Ma Cô c câ m cuô c đi cuô c cỏ. Tuy Lương To ai đê n chỗ Ma Cô c đang lao đô ng, Ma Cô c không đê ý ma lâ p tư c đi vê hương thâ t va đóng cư a la i. Hôm sau, Lương Toa i tơ i nư a va Ma Cô c la i đóng cư a nư a. Lương Toa i bèn gõ cư a. Ma Cô c hỏi, Ai đó? Lương Toa i đa p, Thưa, Lương Toa i. Khi nói ra chi nh tên mi nh, Lương Toa i bỗng nhiên đa t ngô. Nga i nói, Ba ch thâ y, xin thâ y đư ng la m khó con. Nê u con không đê n viê ng thâ y, con sẽ bi kinh luâ n lư a ga t ca đơ i. Trơ vê, Lương Toa i nói vơ i đa i chu ng: Tâ t ca như ng gi ca c ông biê t, Lương Toa i tôi biê t. Như ng gi Lương Toa i tôi biê t, ca c ông không biê t. 216

217 Sau đó nga i không gia ng kinh nư a va gia i ta n chu ng. Tư câu chuyê n na y chu ng ta ho c đươ c la tuy Lương Toa i la mô t gia ng sư giỏi vê Phâ t pha p, nga i vẫn ca m thâ y hiê u biê t cu a mi nh co n thiê u sót điê u quan tro ng. Ca m gia c thiê u na y thôi thu c Lương Toa i tơ i viê ng Ma Cô c, nhưng Ma Cô c hoa n toa n không đê ý tơ i nga i khi nga i tơ i tu viê n cu a Ma Cô c. Cuô i cu ng khi Ma Cô c hỏi, Ai đó? Lươ ng Toa i hiê u đươ c la lơ i da y cu a Đư c Phâ t không hă n la mô t hê thô ng triê t lý ma la tâ m gương la m hiê n lô tư nga chân thư c. Sau khi nhâ n diê n tư nga na y, ca m gia c thiê u sót cu a Lương Toa i vơi nhẹ, va nga i hiê u la ba m vi u va o kinh điê n va luâ n gia i đa lư a ga t nga i. Mô t trong như ng ba i gia ng không chi nh thư c vê truyê n na y đươ c ghi trong Cha nh Pha p Nha n Ta ng Tu y Văn Ký như sau: Như ng ngươ i sơ cơ trên đươ ng Đa o chi câ n tu tâ p theo đa i chu ng trong tăng đoa n. Không câ n pha i vô i va nghiên cư u va hiê u như ng điê m thiê t yê u va điê n ti ch cô đư c (công a n). Hiê u như vâ y nhưng không lâ m lẫn khi ba n va o nơi thâm sơn hay ẩn cư giư a phô thi. Nê u tu tâ p theo đa i chu ng, chă c chă n ba n sẽ đa t Đa o. Giô ng như khi du li ch, 217

218 du không biê t điê u khiê n con tâ u, nê u ba n đê mặc mo i sư cho thu y thu la nh nghê, du biê t hay không biê t, ba n sẽ tơ i đươ c bơ bên kia. Chi khi na o nương theo mô t vi thâ y giỏi va tu tâ p vơ i ba n đô ng tu ma không că m chặt va o quan điê m ca nhân, chă c chă n ba n sẽ tha nh bâ c Đa o nhân. Ngươ i ho c Đa o, cho du đa đa t đươ c gia c ngô, đư ng ngưng tu tâ p. Đư ng nghi rằng ba n đa tơ i đi nh. Đươ ng đa o thi vô tâ n. Ngay ca khi ba n đa đa t đươ c gia c ngô, ha y tiê p tu c tu tâ p theo đươ ng Đa o. Ha y nhơ câu truyê n cu a Lương Toa i viê ng thăm Ma Cô c. Rõ ra ng la tư ba i nói chuyê n na y, Đa o Nguyên xem Ma Cô c la mô t vi thâ y kha ki nh. Đa o Nguyên nói la muô n thâ t sư tu tâ p chu ng ta pha i tiê p tu c ti m hiê u Phâ t Pha p; đươ ng Đa o thi vô tâ n. Đây cũng chi nh la vâ n đê nga i nêu ra trong phâ n 10 cu a Hiê n Tha nh Công Án, so sa nh viê c đi thuyê n trên biê n ca. Ở đây, nga i thu c giu c chu ng ta mă t thâ y đê ho c hỏi va ha nh tri đê kha o sa t vô lươ ng đặc ti nh cu a biê n khơi: Tuy nhiên đa i dương không pha i hi nh tro n cũng không pha i hi nh vuông, đặc ti nh vô cu ng tâ n. Đô i vơ i ca giô ng như cung điê n, đô i vơ i chư thiên như chuỗi anh la c. Đô i vơ i chu ng ta, xa tơ i đâu mă t có thê nhi n đươ c thi giô ng như hi nh tro n. Va n pha p đê u như thê. Ở cõi hô ng trâ n na y, thê gian va xuâ t thê gian, có muôn nga n tươ ng 218

219 da ng; chu ng ta chi có thê thâ y va hiê u xa tơ i đâu tu y năng lư c tham ho c. Nê u muô n hiê u gia phong cu a va n pha p, pha i biê t có hi nh vuông hi nh tro n ngoa i biê n trên nu i, vô cu ng vô tâ n, va ngoa i tâ m mă t vô sô cõi giơ i kha c. Điê u na y không như ng đu ng vê ngoa i giơ i ma co n đu ng ngay trong mô t niê m hay chi trong mô t gio t nươ c. Vi Đa o Nguyên kê t hơ p Ma Cô c vơ i sư ti m ho c vô tâ n trong Tu y Văn Ký, chu ng ta có thê hiê u công a n nga i đưa ra vê ta nh cu a gió đê câ p cu ng mô t chu đê : tu tâ p va ti m ho c không ngư ng vê ba n châ t cu a thư c ta i. GIÓ VÀ QUẠT Thiền sư Ba o Triệt ơ núi Ma Cốc đang phe phẩy qua t. Một vi tăng đê n thưa, Tánh gió thươ ng trụ, hiện hữu trùm khắp. Ta i sao ngài la i pha i qua t? Thiền sư nói, Ông chi biê t tánh gió thươ ng trụ 65, ông không biê t nghĩa lý trùm khắp 66. Tăng hỏi, Thê nào là nghĩa lý trùm khắp? Thiền sư chi tiê p tục qua t. Tăng la y xuống. Truyê n Ma Cô c qua t trong Đa i Cha nh Pha p Nha n Ta ng có va i chi tiê t kha c vơ i ba n trong Hiê n Tha nh Công Án. Đây la ba n di ch tư Đa i Cha nh Pha p Nha n Ta ng: 65 Thê. 66 Du ng. 219

220 Thiê n sư Ba o Triê t ơ nu i Ma Cô c kê thư a Ma Tô. Mô t hôm nga i đang qua t, mô t ông tăng hỏi: Ta nh cu a gió lu c na o cũng có mặt, va không nơi na o ma không tru m khă p. Ta i sao thâ y la i qua t? Thiê n sư tra lơ i, Ông chi biê t la ta nh cu a gió luôn có mặt Ông không biê t không có chỗ na o la gió không tru m khă p. Tăng hỏi: Ca i gi la không có chỗ na o la gió không tru m khă p? 220 Thiê n sư qua t mau hơn. Tăng cu i la y. Thiê n sư nói: Cho du ta có mô t nga n chu ng, công đư c ơ đâu nê u ho không đươ c ca i du ng thiê t thư c? Ta nh cu a gi ó trong truyê n na y đê câ p Phâ t ta nh. Tăng đang hỏi thiê n sư Ba o Triê t nghi la Phâ t ta nh giô ng như ta nh cu a gió, lu c na o cũng có mặt va tru m khă p mo i nơi. Khi nghiên cư u triê t lý Phâ t gia o Đa i thư a, chu ng ta thâ y đây la hiê u biê t Phâ t ta nh râ t kha c vơ i quan niê m nguyên thu y. Ở Ấn Đô, tư Như Lai Ta ng (tathagata-garbha) đươ c sư du ng thươ ng hơn Phâ t ta nh. Garbha tiê ng Pha n có nghi a la phôi thai, Như Lai Ta ng tư c phôi thai cu a Như Lai, hay Phâ t. Nói ca ch kha c, Như Lai Ta ng la gia o lý cho rằng mỗi chu ng sanh la kho chư a ha t giô ng (chủng tư ) cu a Như Lai hay Phâ t. Nê u ha t giô ng na y

221 đươ c chăm sóc cẩn thâ n, sẽ sinh ra va lơ n lên trươ ng tha nh la Như Lai trong tương lai. Phâ t ta nh, đô ng nghi a cu a Như Lai Ta ng, đươ c đê câ p lâ n đâ u tiên trong Kinh Đa i Ba t Niê t-ba n. Câu nô i tiê ng nhâ t nói vê Phâ t ta nh trong kinh la Tâ t ca chu ng sanh không trư ai đê u có Phâ t ta nh râ t quen thuô c đô i vơ i chu ng ta. Ta i Trung Quô c, chư Phâ t ta nh thông du ng hơn Như Lai Ta ng. Phâ t ta nh tư đâ u đươ c đi nh nghi a như tiê m năng trơ tha nh Như Lai bi che dâ u, ngu ngâ m, vô n có să n trong mỗi chu ng sanh. Mô t ẩn du nô i tiê ng la viên ngo c bi bu i đâ t che phu. Viên ngo c tươ ng trưng cho Phâ t ta nh hiê n hư u nơi mỗi chu ng ta, luôn luôn có mặt vơ i chu ng ta nhưng bi che dâ u dươ i lơ p bu i đâ t vô minh. Vi vâ y trươ c hê t pha i kha m pha viên ngo c va sau đó lau chu i bu i đâ t rô i đa nh bóng viên ngo c bằng tu tâ p. Chi khi con ngươ i trơ tha nh vi Phâ t gia c ngô thi vẻ đẹp chân thư c cu a viên ngo c mơ i đươ c phơi ba y. Lý thuyê t Như Lai Ta ng hay Phâ t ta nh la căn ba n gia o lý cu a nhiê u tông pha i Phâ t gia o Trung Quô c qua a nh hươ ng cu a Đa i Thư a Khơ i Ti n Luâ n. Kinh nói Nhâ t tâm hay chu ng sanh tâm có hai khi a ca nh. Mô t khi a ca nh cu a tâm theo nghi a tuyê t đô i, hay như thi. Hai la theo nghi a hiê n tươ ng hay luân hô i sanh tư (tương đối). Hai khi a ca nh na y tương nhâ p. 221

222 Khi a ca nh Như Lai tuyê t đô i giô ng như nươ c, va chu ng sanh trong luân hô i giô ng như sóng nô i dâ y vi gió vô minh. Gió vô minh vư a khuâ y đô ng mặt nươ c yên ti nh va phân chia nươ c tha nh như ng la n sóng ca nhân riêng rẽ. Theo nghi a Như Lai tuyê t đô i, mo i chu ng sanh hư u ti nh (sóng) căn ba n la Như Lai (nước), xưa nay đa gia c ngô. Khi a ca nh thư c ta i na y go i la Ba n gia c hay thư c ta i cư u ca nh tư c lý. Tuy nhiên chu ng sanh, bi gió vô minh a nh hươ ng va vi thê ta o nghiê p khiê n luân hô i. Nê n ta ng gia o lý na y la chu ng ta pha i tu tâ p đê thoa t khỏi vô minh va trơ la i ba n gia c. Khi a ca nh thư c ta i na y go i la qua tri nh hiê n thư c gia c ngô tư c thu y gia c hay thư c ta i cu thê tư c sư. Tóm la i theo gia o lý theo Đa i Thư a Khơ i Ti n Luâ n thi trong lý tư c cư u ca nh tuyê t đô i, tâ t ca chu ng sanh la Phâ t đa gia c ngô xưa nay, nhưng vê sư, tư c thư c ta i hiê n tươ ng, chu ng ta la chu ng sanh vô minh va vi vâ y câ n ho c va tu đê phu c hô i ba n gia c va tha nh Phâ t. 222 PHẬT TÁNH VÀ THIỀN Cuô c tranh luân nô i tiê ng giư a hai tông pha i Nam va Bă c Thiê n Trung Hoa vê đô n va tiê m ngô quay vê lý Nhâ t tâm. Nam truyê n nhâ n ma nh đê n ba n gia c, trong khi Bă c truyê n nhâ n ma nh đê n thu y gia c. Cuô c tranh luâ n rõ ra ng diê n ra trong viê c Ngũ Tô truyê n pha p cho

223 Lu c Tô, theo tiê u sư cu a Đa i Gia m Huê Năng ( ). Trong giai thoa i na y, Ngo c Tuyê n Thâ n Tu ( ), thu to a trong chu ng tri nh kê : Thân như cô i Bồ-đê Tâm như đài gương sa ng Luôn luôn phải lau chùi Chớ đê di nh bụi bă m. Huê Năng, lu c đó co n la cư si công qua trong tu viê n, nhơ ngươ i viê t ba i kê đa p la i: Bồ-đê vốn không cây Gương sa ng chẳng phải đài Xưa nay không mô t vật Chỗ nào di nh bụi bă m? Hai ba i kê na y đươ c xem như tương pha n vê phương pha p đô n va tiê m ngô. Kê cu a Thâ n Tu nói la ba n gia c pha i đươ c phu c hô i bằng ca ch lau chu i bu i bặm cu a vô minh qua tu tâ p, trong khi ba i kê cu a Huê Năng minh ho a gia o lý đô n ngô, nói muô n gia c ngô thư c ta i căn ba n la chư ng nghiê m ta nh không (không gương, không bụi). Ho c gia thơ i nay cho đây la truyê n không có thâ t, đươ c ngươ i đơ i sau Huê Năng nhiê u thê hê muô n nêu cao đia vi cu a nga i nên đặt ra; hô i đó nga i la vi thâ y tương đô i không nô i tiê ng vơ i danh xưng la vi Tô thư sa u. Tuy nhiên, truyê n đươ c xem như mô t biê n cô li ch sư 223

224 trong nha Thiê n, tư đơ i Đươ ng ơ Trung Quô c (tk 10-13) cho tơ i giư a thê kỷ hai mươi. Nhiê u ho c gia vê Thiê n tin la Ma Tô Đa o Nhâ t ( ) khơ i xươ ng viê c Thiê n nhâ n ma nh thư c ta i cu thê va tư c thi. Ca c thiê n sư kê tu c da y rằng ha nh đô ng cu a chu ng ta không gi kha c hơn la thê hiê n chân như hay như thi. Hai câu nói lư ng danh cu a Ma Tô va đê tư cu a nga i la Tư c tâm tư c Phâ t va Tâm bi nh thươ ng la Đa o. Thâ y đươ c lý trong sư la nê n ta ng gia o lý ca c nga i. Nói ca ch kha c, ca c nga i da y Phâ t ta nh không pha i bi che dâ u nơi chu ng sanh. Đu ng hơn, tâ t ca hiê n tươ ng cu thê va mo i chu ng sanh (sự) đê u la hiê n ha nh cu a chân như, hay thư c ta i tuyê t đô i (lý). Khi vi tăng trong truyê n cuô i cu a Hiê n Tha nh Công Án nói, Tánh gió thươ ng trụ, hiện hữu trùm khắp. Ý nói Phâ t ta nh luôn hiê n ha nh va không bao giơ bi che lâ p. Nhưng tư tươ ng na y ta o ra mô t vâ n đê kha c: Nê u đu ng như thê, ta i sao Ma Cô c pha i qua t đê la m hiê n ba y gió (Phật ta nh)? Nê u mo i sư vâ t xưa nay hiê n ha nh thư c ta i tuyê t đô i (chân như), ta i sao chu ng ta pha i ho c hỏi va tu tâ p? Vâ n đê na y râ t tư nhiên. Viê c ti m kiê m câu tra lơ i la đô ng lư c chuyê n đi cu a Đa o Nguyên sang Trung Quô c. Trong câu truyê n, Ma Cô c không tra lơ i câu hỏi vơ i gia i thi ch lý thuyê t; thay va o đó nga i chi tiê p tu c phe 224

225 phẩy qua t. Ở đây Đa o Nguyên chi ra tu tâ p không pha i la ba n ca i mang ti nh triê t lý. Chu ng ta có thê tranh luâ n không ngư ng vơ i vi thâ y hay bâ t cư ai kha c. Nhưng Đa o Nguyên gơ i ý la chu ng ta chi ngư ng ba n ca i va cu i la y ngươ i biê t qua t tư c la, ngươ i biê t tu tâ p. Có lẽ sư ca nh ba o na y sẽ nhă c chu ng ta tha nh thâ t tư hỏi, Mi nh đa có bao giơ gặp đươ c ngươ i thâ t sư biê t qua t chưa? Mi nh có bao giơ thâ t lo ng cu i la y mô t ngươ i như thê không? va Gia tri ha nh đô ng phẩy qua t la gi, va nói lên điê u gi vê tu tâ p? ĐẠO NGUYÊN VÀ BẢN GIÁC Như đa nói ơ trên, vâ n đê gia tri viê c tu tâ p la vâ n đê cu a chi nh Đa o Nguyên ơ thơ i điê m na o đó trong đơ i nga i. Khi nga i xuâ t gia tho giơ i la m tăng theo truyê n thô ng Thiên Thai, phong tra o đươ c biê t đê n vơ i tên Ba n gia c Pha p môn râ t phô biê n vơ i ho c thuyê t nhâ n ma nh vê sư la thư c ta i tô i hâ u, tuyê t đô i. Nói ca ch kha c chu ng sanh mê muô i thâ t ra la Phâ t đa gia c ngô. Theo tiê u sư, Đa o Nguyên đa có câu hỏi liên quan tơ i ho c thuyê t na y khi mươ i mâ y tuô i. Nga i đặt vâ n đê, Nê u tâ t ca chu ng sanh xưa nay la Pha p ta nh, ta i sao chư Phâ t pha i pha t Bô -đê tâm, dâ n thân va o tu tâ p gian khó, đa t ngô va chư ng Niê t-ba n? Rõ ra ng vâ n đê cu a Đa o Nguyên vê ho c thuyê t Ba n gia c va câu cu a vi tăng 225

226 hỏi Ba o Triê t la mô t. Ca hai câu hỏi đê u la Nê u tâ t ca hiê n tươ ng tư la thư c ta i tô i hâ u va tâ t ca chu ng sanh tư la Phâ t ta nh, ta i sao chu ng ta pha i ho c hỏi va tu tâ p? Ta i sao chu ng ta pha i nỗ lư c như thê đê ca i thiê n chi nh mi nh va thê giơ i? Đa o Nguyên cuô i cu ng đặt câu hỏi vơ i thâ y cu a nga i la Thiên Đô ng Như Ti nh va ghi la i như ng cuô c đô i thoa i na y. Mô t trong như ng vâ n đa p như sau: Ca c vi thâ y trong qua khư va hiê n ta i đa tư ng nói la tư gia c giô ng như ca uô ng nươ c, la nh hay nóng tư biê t; tuê gia c na y la ti nh gia c va gia c ngô. Con (Đạo Nguyên) xin bi nh sư hiê u biê t na y. Nê u tư gia c la chân gia c ngô, như thê tâ t ca chu ng sanh đê u gia c ngô. Vi tâ t ca chu ng sanh tư biê t (nóng hay lạnh, ngứa hay đau), tâ t ca đê u la Như Lai đa thâ t sư gia c ngô pha i không? Có vi tra lơ i: Đu ng vâ y, tâ t ca chu ng sanh la ba n gia c tư vô thu y. Vi kha c nói: Tâ t ca chu ng sanh không câ n thiê t pha i la Như Lai. Ta i sao thê? Nê u ho biê t la tư gia c va tuê gia c tư nhiên la (gia c ngô tối thượng), ho la Như Lai, va nê u ho không biê t điê u na y, ho không pha i Như Lai. Có pha i la nghi a Phâ t Pha p hay không? Thiên Đô ng Như Ti nh tra lơ i câu hỏi cu a Đa o Nguyên như sau: Nê u nói rằng tâ t ca hư u ti nh xưa nay la Phâ t, sẽ giô ng pha i tư nhiên cu a ngoa i đa o. So sa nh nga va phu 226

227 thuô c cu a nga vơ i chư Phâ t thi không kha c gi xem như ng ngươ i chưa đa t la như ng ngươ i đa đa t va như ng ngươ i chưa gia c ngô la như ng ngươ i đa gia c ngô. Ở đây Như Ti nh nói la hiê u tư gia c la chân gia c ngô thi không hơ p vơ i lơ i da y cu a đư c Phâ t. Nga i nói la sư hiê u biê t na y cũng giô ng như như ng ngoa i đa o nói la ca c pha p ơ tra ng tha i tư nhiên thi đô ng vơ i gia c ngô. Như ng ngươ i na y, theo như Như Ti nh, nói la tâ t ca như ng gi do con ngươ i ta o ra gô m ca sư tu tâ p, bă t nguô n tư si mê va vi thê không câ n thiê t va có khi xâ u a c nư a. Nhưng Như Ti nh da y chu ng ta không thê thâ y đươ c thư c ta i va tu tâ p chi trên bi nh diê n tuyê t đô i (lý). Nói rằng không câ n tu tâ p vi mo i thư đa la mô t phâ n cu a gia c ngô la chô i bỏ thư c ta i tương đô i (sự) cu a nhân va qua. Vi con ngươ i có kha năng diê n ba y ca hai vô minh va gia c ngô, chu ng ta pha i tu tâ p đê hiê n lô chân gia c ngô hay Phâ t ta nh. Câu tra lơ i na y cu a Như Ti nh, chư a đư ng gia o lý nê n ta ng la tu tâ p va gia c ngô la mô t, đa trơ tha nh căn ba n gia o lý cu a riêng Đa o Nguyên khi nga i trơ la i Nhâ t. Trươ c khi trơ la i sư kha m pha Hiê n Tha nh Công Án, chu ng ta ha y xem sơ lươ c ba n văn Đa o Nguyên viê t trươ c khi viê t Hiê n Tha nh Công Án. Ngay sau khi trơ la i Nhâ t, nga i viê t ba i luâ n có ti nh ca ch chi dẫn to a thiê n nhan đê la Phô Khuyê n To a Thiê n Nghi, bă t đâ u như sau: 227

228 Tư khơ i thu y, Đa o thi viên ma n va tru m khă p. La m sao chu ng ta có thê phân biê t tu tâ p vơ i gia c ngô? Ba nh xe Thư c Ta i ngay trong tư nga. Ta i sao chu ng ta phi pha m công phu đê chư ng đa t? Hơn nư a, toa n thân không có bu i ba m. Ta i sao chu ng ta la i tin va o phương pha p lau chu i bu i? Đa o không bao giơ rơ i xa chỗ chu ng ta đang ơ ngay bây giơ. Ta i sao chu ng ta la i ha nh khươ c đây đó đê tu tâ p? Nhưng nê u sai lê ch mô t chu t, chu ng ta sẽ xa Đa o như đâ t ca ch trơ i. Nê u nghi ch hay thuâ n duyên đê n du râ t nhỏ, tâm sẽ xa o trô n hơn nư a, ha y xem Đư c Phâ t Thi ch Ca Mâu Ni tha nh đa o tư lu c mơ i sanh ra; cho tơ i nga y nay ba n có thê thâ y dâ u vê t chỗ Phâ t ngô i thiê n trong sa u năm. Va tô Bô -đê Đa t Ma đa truyê n tâm â n ngay ca bây giơ ba n có thê nghe tiê ng tăm cu a Tô chi n năm diê n bi ch. Cô đư c thơ i xưa đa tu tâ p như thê. La m sao ngươ i thơ i nay la i không tu tâ p? Ở đây Đa o Nguyên rõ ra ng xa c đi nh la ngay ca khi Đa o viên ma n va tru m khă p, chu ng ta vẫn pha i tu tâ p như Đư c Phâ t Thi ch Ca Mâu Ni va Tô Bô -đê Đa t Ma. Ta i sao nga i nói như thê? Nga i không đưa ra mô t lơ i gia i thi ch sâu xa na o, nga i chi đơn gia n nói la chu ng ta nên tu tâ p vi ca c bâ c tha nh đa tu tâ p. Theo ý tôi, Đa o Nguyên không khuyê n khi ch mu qua ng noi gương như ng vi tu tâ p trươ c chu ng ta. Tuy nhiên, nga i nói la chu ng ta pha i 228

229 ti nh gia c trươ c mô t thư c ta i ma ca c bâ c tha nh nhâ n chân đươ c, nhưng chu ng ta pha i thư c hiê n vơ i chi nh sư tu tâ p cu a mi nh. Chu ng ta chi có thê noi gương Đư c Thi ch Ca Mâu Ni va Tô Bô -đê Đa t Ma sau khi đa thâm nhâ p va o chân lý viê c tu tâ p ma ca c nga i đa chư ng nghiê m: giô ng như ca pha i lô i hơn la bay, va chim pha i bay hơn la lô i, chu ng ta pha i tu tâ p trong pha m vi văn hóa va thơ i đa i cu a mi nh vơ i thân tâm. Không ai có thê tu tâ p giu m chu ng ta, ngay ca khi chu ng ta diê n ta gia c ngô qua tu tâ p giô ng như gia c ngô ma Phâ t va Tô đa hiê n ha nh. Biê n Đa o Thoa i la luâ n thư hai cu a Đa o Nguyên đươ c viê t va o năm 1231, bô n năm sau khi nga i tư Trung Quô c trơ vê. Nga i mô ta thiê n tâ p như tư chu tam-muô i, nói rằng, Khi chu ng ta ngô i tư thê ngay thă ng, toa n thê vũ tru la gia c ngô. Đô i vơ i nga i, to a thiê n la điê m tro ng yê u trong tu tâ p. Ở đoa n sau Biê n Đa o Thoa i, gô m mô t loa t vâ n đa p, Đa o Nguyên ba n vê như ng quan điê m kha c nhau liên quan đê n tu tâ p va gia c ngô. Nghiên cư u phâ n na y chu ng ta có thê thâ y va i thi du vê quan điê m ma Đa o Nguyên bă t gặp trong viê c kha o cư u đê ta i Phâ t Pha p. Như câu hỏi sô 10 va 16, nói va i quan điê m vê Phâ t ta nh. Theo quan niê m na y, tâ t ca chu ng sanh xưa nay la Phâ t, vi có 229

230 Phâ t ta nh. Trên bi nh diê n na y, biê t con ngươ i la Phâ t đa đu, va vi thê không câ n pha i tu tâ p. Câu hỏi sô 7 nói vê lo ng tin la tuy rằng câ n thiê t đê tu tâ p đa t ngô, mô t khi gia c ngô rô i, tu tâ p không co n câ n nư a. Đây la sư hiê u biê t thông thươ ng trong truyê n thô ng Thiê n Lâm Tê, nhưng Đa o Nguyên không đô ng ý. Như tôi đa ba n trươ c đây, quan niê m na y nhâ n ma nh đê n qua tri nh sư hiê n tha nh gia c ngô (thủy gia c). Theo quan niê m na y, trong thư c ta i tô i hâ u (lý-bản gia c) tâ t ca chu ng ta đa gia c ngô xưa nay, nhưng trong thư c tê chu ng ta si mê. Vi thê chu ng ta pha i tu tâ p cho tơ i khi kha m pha la i Phâ t ta nh. Đươ c như thê khi kiê n ta nh, nhưng sau đó, không câ n thiê n tâ p thêm nư a. Như ng câu hỏi na y cho chu ng ta hai tha i cư c đô i nghi ch khi Đa o nguyên ti m kiê m lơ i đa p cho câu hỏi: Ta i sao pha i tu tâ p? Theo như Đa o Nguyên, mô t-lâ n chư ng ngô kha m pha la i Phâ t ta nh thi không pha i la mu c tiêu tu tâ p. Theo nga i, tu tâ p la hoa t đô ng liên tu c trong đó chu ng ta tiê p tu c đa o sâu va rô ng hơn nhâ n thư c cu a mi nh mỗi nga y, mỗi phu t giây. Đô i vơ i nga i, gia c ngô la sanh hoa t sô ng đô ng suô t ca đơ i ma chu ng ta pha i tiê p tu c nuôi dươ ng, giô ng như nuôi dươ ng thân thê. Đê sô ng co n, chu ng ta pha i tiêu hóa thư c phẩm đa ăn mỗi nga y va thơ tư ng giây phu t. Cũng thê, đê hiê n tha nh gia c ngô, chu ng ta pha i 230

231 tiê p tu c trơ la i ti nh gia c nga y na y qua nga y kia, giây phu t na y qua giây phu t kia, bâ t cư khi na o nhâ n ra mi nh mâ t ti nh gia c, chu ng ta pha i trơ la i tu tâ p. Thiê n tâ p cu a chu ng ta la tu tâ p theo Bô -ta t ha nh va vi thê la nê n ta ng cu a Tư Hoằng Thê Nguyê n. Lơ i nguyê n Bô -ta t la căn ba n cho sư tu tâ p bên ngoa i thiê n đươ ng: Chu ng sanh vô biên, thê nguyê n đô. Phiê n na o vô tâ n thê nguyê n đoa n. Pha p môn vô lươ ng thê nguyê n ho c. Phâ t đa o vô thươ ng thê nguyê n tha nh. Khi chu ng ta bă t đâ u tu tâ p vơ i bô n lơ i nguyê n Bô -ta t, sơ m hay muô n chu ng ta sẽ thâ y đươ c sư thiê u sót trong tu tâ p hay thâ y đa đi lê ch Bô -ta t đa o. Chi khi na o chu ng ta trơ la i vơ i thê ngô i trong to a thiê n, thư c ha nh sa m hô i bằng ca ch trơ la i con đươ ng bô n lơ i nguyê n Bô ta t. Du ơ trong thiê n đươ ng hay lao ta c hằng nga y, tư ng phu t tư ng giây chu ng ta chi đơn gia n trơ la i ti nh gia c trong pha p tu. Chu ng ta pha i la m đi la m la i như thê ; thư c tâ p thi vô tâ n. DIỄN TẢ CHỨC NĂNG QUAN YẾU Mô t trong như ng lý do chi nh Đa o Nguyên đưa ra câu chuyê n Ma Cô c phẩy qua t trong Hiê n Tha nh Công Án đê nhâ n ma nh tâ m quan tro ng cu a tu tâ p tư ng giây 231

232 phu t. Lơ i bi nh cu a nga i ơ đây gâ n vơ i kê t luâ n ba n văn đê câ p nguyên lý chi nh trong gia o lý cu a nga i: Chư ng nghiệm Phật pháp và hoa t dụng của đa o trong sự truyền thừa chân chánh là như thê. Nói ră ng tánh gió thươ ng trụ nên không cần pha i qua t, và vẫn ca m nhận được gió dù không qua t, qua là không biê t gì về thươ ng trụ cũng như tánh của gió. Trong câu chuyê n phâ n cuô i cu a Hiê n Tha nh Công Án, Ma Cô c nói tuy vi tăng biê t vê ti nh châ t gió luôn có mặt, nhưng không hiê u ca ch thư c gió tru m khă p mo i nơi. Ha nh đô ng phẩy qua t tươ ng trưng cho sư tu tư ng phu t giây, va theo Ma Cô c qua tu tâ p như thê ta nh cu a gió có thê tru m khă p mo i hiê n hư u. Tăng đươ c gió do Ma Cô c phẩy qua t bao tru m, ông hiê u vâ n đê tu tâ p va chư ng minh sư thâ u hiê u tu tâ p cu a mi nh bằng ca ch cu i la y. Trong bâ t cư trươ ng hơ p na o, ông ha nh đô ng hơn la nói năng đê diê n ta chư c năng quan yê u. 232 GIÓ CỦA PHẬT GIA Tánh gió thươ ng trụ, vì thê ngọn gió Phật gia se hiện đa i đi a thành vàng ro ng và biê n sông dài thành tô la c. Giô ng như nươ c da nh cho ca va bâ u trơ i cho chim, đa i đi a tiêu biê u cho thê giơ i chu ng ta đang sô ng, va nươ c cu a sông da i tươ ng trưng cho do ng đơ i. Gió cu a

233 Phâ t gia la sa n phẩm cu a tu tâ p không ngư ng ha nh pha t nguyê n va sa m hô i, ăn sâu va o chi qua n đa to a. Viê c tu tâ p không ngư ng nghi na y biê n thê giơ i chu ng ta qui ba u như va ng ro ng va đơ i sô ng phong nhiêu như tô la c. Ở đây Đa o Nguyên mô t lâ n nư a hiê n ba y tư nga va thê giơ i cu a tư nga (muôn pha p) như thư c sư đang la, hoa n toa n tương tư c. Con ngươ i thươ ng nghi vê mi nh như như ng ca nhân ta ch biê t khỏi ngươ i kha c va thê gian, va chu ng ta la ngươ i tân tiê n co n có vẻ tin mi nh la trung tâm cu a thê giơ i va sơ hư u mo i thư trên đơ i. Chu ng ta nghi mi nh có quyê n sư du ng môi trươ ng như ta i nguyên thỏa ma n nhu câ u va la m cho mi nh ha nh phu c. Chu ng ta ta o dư ng mô t bư c tươ ng giư a chu ng ta va thê giơ i co n la i, xem mo i thư bên trong bư c tươ ng la la nh đi a cu a tôi hay sơ hư u cu a tôi, va chu ng ta không ngư ng ti nh toa n thu nhâ p bao nhiêu, chi ra bao nhiêu. Nê u ti nh ra nhâ p nhiê u hơn chi, chu ng ta cho la mi nh tha nh công. Đôi khi chu ng ta lèo la i ngươ i chung quanh va khai tha c ta i nguyên thiên nhiên đê có thêm lơ i nhuâ n. Nhưng du chu ng ta có ti ch luỹ ta i sa n nhiê u bao nhiêu bên trong bư c tươ ng tư ta o, tha i đô vi nga đô i vơ i thê gian va đơ i sô ng chi nh mi nh không thê biê n thê gian tha nh va ng ro ng va đơ i mi nh tha nh tô la c. Thiê n tâ p la m chu ng ta đa o ngươ c đươ c quan điê m điên đa o căn đê na y 233

234 vê tư nga va thê giơ i, va Bô -ta t nguyê n trơ tha nh kim chi nam cho cuô c sô ng chung vơ i tha nhân. Khi nhâ n biê t tu tâ p cu a mi nh co n thiê u kém va đa đi la c khỏi Bô -ta t đa o, chu ng ta sa m hô i va trơ la i lơ i nguyê n. Đây la tu tâ p ha nh Bô -ta t la m cho đơ i mi nh ma i ma i phong phu. 234 Như ca dươ i nươ c, Như chim trên không, Ca bơi như ca, Chim bay như chim. Shohaku Okumura Lời bình của Hakuun Yasutani Câu hỏi vi tăng Tánh gió thươ ng trụ, hiện hữu trùm khắp. Ta i sao ngài la i pha i qua t? ngu ý Xưa nay chu ng sanh vô n la Phâ t, ta i sao pha i tu va chư ng ngô? Đây la cô t yê u va tâm điê m cu a Hiê n Tha nh Công Án. Thiền sư nói: Ông chi biê t tánh gió thươ ng trụ, ông không biê t nghĩa lý trùm khắp. Vi tăng hỏi kiê u ẩn du nên sư du ng cu ng mô t ẩn du đê tra lơ i. Ý cu a sư ca nh ba o vi tăng: La chưa? Ông hiê u ý nghi a Xưa nay chu ng sanh vô n la Phâ t hoặc mo i chu ng sanh vô n có Phâ t ta nh, nhưng tăng chưa nhâ n ra sư kiê n chi nh mi nh pha i chư ng nghiê m điê u na y.

235 Tăng hỏi: Thê nào là nghĩa lý trùm khắp? Vi tăng ngâ m hỏi: Thê na o la Phâ t ta nh vô n có? Đê n đây thiê n sư im lặng đê chi ra, bằng ca ch tiê p tu c qua t. Như thê sư diê n ba y Phâ t ta nh va tri nh ra. Sư ha o phóng tri nh ra ba n lai diê n mu c. Tăng la y xuống, không rõ ngô hay không, khó xa c nhâ n qua chi mô t giai thoa i na y, nhưng vê phâ n Ma Cô c Ba o Triê t thi rõ ra ng. Nói ră ng tánh gió thươ ng trụ nên không cần pha i qua t, và vẫn ca m nhận được gió dù không qua t, qua là không biê t gì về thươ ng trụ cũng như tánh của gió. Ba n thân không hoa t nhiên đa i ngô thi ta nh gió thươ ng tru không thê hiê n lô. Nê u không hiê n ha nh thi không pha i Cha nh Pha p Nha n Ta ng sinh đô ng. Đó la ý nghi a Chư ng nghiệm Phật pháp và hoa t dụng của đa o trong sự truyền thừa chân chánh là như thê. Vì tánh gió thươ ng trụ, nên ngọn gió Phật gia se hiện đa i đi a thành vàng ro ng 67 và biê n sông dài thành tô la c Theo kinh A-di-đa 68 Theo kinh Hoa Nghiêm 235

236 Chu ng ta thươ ng nghi cõi giơ i na y la uê đô va ca nh quan buô n cha n. Tuy nhiên, nê u kinh qua đa i ngô Phâ t ta nh thươ ng tru, đơ i sô ng hằng nga y hiê n ha nh viên ma n thư c ta i tuyê t đô i, chuyê n đơ i mi nh tư tha nh Phâ t đa o, cõi giơ i na y sẽ tha nh Ti nh Đô Vô Lươ ng Quang. Ca nh tươ ng chung quanh như đang la sẽ tha nh Niê t-ba n, mô t ta ch tra mô c, mô t ba t lu a ma ch sẽ la tô la c thơm ngo t. * 236

237 MỤC LỤC CHÍNH VĂN HIÊ N THA NH CÔNG A N 4 I- Tiê u Sử Đa o Nguyên và Tầm Quan Trọng Của Hiện Thành Công A n 19 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani Cha nh Pha p Nha n Ta ng La Gi? 22 II- Ý Nghĩa Của Hiện Thành Công A n 27 1/ Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 33 2/ Lơ i Bi nh Cu a K. Uchiyama 38 3/ Lơ i Bi nh Cu a Leighton 40 III- Phật Pháp Từ Ba Nguồn Là, Không Là, Là Khi Muốn Vô Pháp Là Vô Ngã 41 Phâ t Đa o: Gia o Lý Cu a Đa o Nguyên Đa i Ba t-nha Ba-La-Mâ t 43 IV- Hoa Tàn Cỏ Mọc 57 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 57 Tư Nga Va Va n Pha p 59 Luâ n Gia i Cu a Đa o Nguyên 60 1/ Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 65 2/ Lơ i Bi nh Cu a Leighton 66 Hiê n Tha nh Công Án Hoa t Du ng Trong Mê Lẫn Ngô 67 Gia c Ngô Vươ t Qua Gia c Ngô Chư Phâ t Va Chu ng Sanh 68 3/ Lơ i Bi nh Cu a Leighton 73 4/ Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani

238 V- Phật Hiện Phật Mà Không Nghĩ Đê n 79 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 85 Mặt Trăng Trong Nươ c 85 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 90 VI- Buông Bỏ Thân Tâm Học Phật Là Học Về Tự Ngã 93 Buông Bỏ Thân Tâm 102 1/ Lơ i Bi nh Cu a Leighton 115 2/ Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 116 VII- Tìm Cầu Se Cách Xa 119 VIII- Quá Khư Và Tương Lai Bi Cắt Đư t 127 Lơ i Da y Cu a Đư c Phâ t Vê Vô Nga 128 Đa o Nguyên Va Vô Nga 129 Sanh, Tư Va Thơ i Gian 131 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 139 IX- Trăng Trong Nước 145 Mặt Trăng Trong Nươ c Giô ng Như Thân Đê u Không 146 Mặt Trăng Trong Nươ c Như Trung Đa o 148 Mặt Trăng Như Tư Nga 151 Thỏ Trên Mặt Trăng 154 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 159 X- Có Điều Gì Co n Thiê u 163 Thâ y Đa i Dương Như Mô t Vo ng Tro n 164 La Thâ y Viên Tươ ng 165 1/ Lơ i Bi nh Cu a Leighton 168 Có Pha i La Thâ y Viên Tươ ng Gia c Ngô?

239 Cung Điê n Vơ i Ca, Nươ c Đô i Vơ i Ngươ i 171 Không Ngư ng Tham Cư u 174 Viên Tươ ng Như Biê u Tươ ng Cu a Thiê n 178 2/ Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 178 XI- Cá Bơi Chim Bay, 183 Ca Va Chim Trong Thiê n Tâ p 184 Nươ c La Gi? 184 Bâ u Trơ i La Gi? 187 Ba i Thơ To a Thiê n Châm Cu a Đa o Nguyên 190 Pha m Vi Đơ i Sô ng 192 Nguô n Gô c Hi nh Tươ ng Ca va Chim 193 Sư Sô ng La Chim, Sư Sô ng La Ca 195 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 196 XII- Cần Tìm Ra Con Đươ ng Và Vi Trí Riêng Mình 201 Mỗi Lâ n Mô t Viê c 203 Con Đươ ng Thi Vô Tâ n 205 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani 208 XIII- Chúng Ta Có Qua t Vì Tánh Gió Ơ Khắp Nơi 213 Thiê n Sư Ma Cô c Ba o Triê t 214 Gió Va Qua t 219 Phâ t Ta nh Va Thiê n 222 Đa o Nguyên Va Ba n Gia c 225 Diê n Ta Chư c Năng Quan Yê u 231 Gió Cu a Phâ t Gia 232 Lơ i Bi nh Cu a Hakuun Yasutani

240 240