一個當代泰雅人的傳統沈思 Kay na yaba
處長的話 Yaba 的話 是雪霸國家公園繼 泰雅千年 影片之後, 持續關心與推動泰雅文化的最新力作, 同時也是本處落實與鄰近原住民部落夥伴關係的最佳例證 Yaba 的話 的書名意味深遠, 一方面表達了文化傳承 綿綿不絕的意圖, 另一方面則堅守泰雅族人口述的傳統 這個書名不禁令人想起老少族人圍坐在火堆旁, 聽耆老講故事的圖像! 更值得一提的是, Yaba 的話 作者比令 亞布本身為泰雅族人, 由族人來講自己的故事, 是國家公園相當樂見也支持的重要目標 這本書以一個泰雅族父親的眼光, 透過寫給小孩的家書, 娓娓道出自己在 泰雅千年 拍攝參與過程中對自身文化的反省 給小孩的信, 不得不淺白! 但我們仍可從中直探泰雅 Gaga 精髓, 作者的苦心由此可知 本書與紀錄片 走過千年, 採取書籍 / 影片互搭的方式, 詳實地紀錄本處得獎影片 泰雅千年 的拍攝過程, 藉此看見現代泰雅部落的風貌 雖然, 影片與書籍必須著墨拍片過程中所發生拍片團隊與部落之間些許的衝突與不愉快事端 我們還是決定支持作者紀錄片紀實的態度, 讓他在沒有壓力與拘束的創作空間下完成作品 同時, 我們相信惟有忠實地呈現這些過程, 在日後才有機會進行更深沉的反思, 對持續磨合的原 / 非原關係產生正面的啟導力量 當然, 讀者也可以嘗試將 Yaba 的話 / 走過千年 作者對現代部落的生活寫實與 泰雅千年 中所描述的浪漫古泰雅故事, 進行一種古今交錯的泰雅文化詮釋與對照, 這應該也會激發出相當的閱聽趣味 站在國家公園的立場, 我們希望不管是古老還是現代的故事, 都可以繼續傳唱下去 在台灣, 雪霸國家公園非常難得地擁有如此壯麗瑰秀的山巒美景, 多年來已經贏得不少國內外遊客與學界的讚賞 近年來, 在這一系列的泰雅影片 / 書籍的文化詮釋中, 我們希望更深入地了解長久以來跟這些壯麗山河共存共榮的泰雅文化, 以及其中珍貴之處 透過持續邀請部落參與的創作中, 我們期待與泰雅族群共創更美麗的未來 雪霸國家公園管理處處長 2009.10.01 002 003
kay na thoki Kay na Yaba ga kahun sku mlahang gnogun rgyax thoki na Papak Wa'a ru Msgamil masu ega lga, siy naha llgiy mawsa inlungan ru mwah rmuru yaw na Gaga Tayan nku pyang mmrngu na utux yaw, nanu sami na inluhuyan hani ga, siy myan lngi mtyaw ru mwah mtgamin binah alang na Tayan,thuyay mtbing ba na rrawin nku pyang naha syun inlungan. lalu na kay na Yaba ga twahi balay knita nya, kruma ga mhwa pkba sa thuyay 'mubuy sinbilan Gaga, pyux balay na kba'an ta ru linglung ta, te utux uzi ga mwah smrhu balay min pinyuwan na binkisan ta slali. lalu biru hani ga, mutuw llungun balay nku ana yutas yaki lla'i ba tl'ung na llingay nku bih puni, mung sa bnkis na hinkngen naha!pyang ta musa skayan na, Msgamil hani ga minniru na Piling Yapu, ye'igiy hiya ga Tayan nanak uzi, kahun nanak nku la'i Tayan mwah pin'yu nanak na rekisi yaw hani ga, spyang balay na musa m'as ru ttxan myan ga, thuyay sami sa ba smwayan ru rmaw rmuru lungan myan balay. biru hani ga spwah nku yaba na Tayan, kahun sku minnay nya biru sali na la'i, ttuxun nya kmayan nanak na mki sa Msgamil pinsyasing nya na ega ru hinkngen nya ba lnglung lozi na Gaga ta nanak. bnay nya ku biru na la'i hiya ga, siki inlay kmayan ru ungat l'ingun nya! nanu siy llgiy kmwih lu'us balay na Gaga Tayan, ini su say kani ga 'yat su ba'un balay lnglung ru miru, nanu musa mamu ba'un uzi ku kinbetux mu la. biru hani ru pinsingan na ega hinkngyen na utux syan kayan ga, mutuw naha prragan na biru ru ega, thuyay sa balay balay nku pinsyasing nya kay ru minnagan na 'nabu ega Msgamil nku pin hkngen nya, nanu ba'un ta mta'yux misu soni na rinkyasan Tayan na alang ta. ana psyasing ega ru biru ga siki ba'un smapang hinkngyen ku psyasing ega linhuyan ru alang laha hani ga kya la kyan ku pinsa'ang ru ini pkba pkayan na yaw. nanu siy myan swaliy min psyasing ega na tayan hasa syun nya balay inlungan, ini inkux inlungan nya ru ungat mwah sm'aya lungan nya, lunga sa yenga nya su'un mtyaw na yaw psyasing hasa. tehuk mtna ryax hasa, sinhyun myan nanak balay balay musa mwah thuyay ba prngen nya yaw hani, nanu babaw nya musa ba plnglung zzik na linlungan naha, ti ku min 'masan na lungan thuyay ba psblay ga / 'yat balay ku min kinbalay balay na pruru mhtuw sa balay na inlungan. nanu u, lnpuw na s'uli tayan ga musa naha tlaman nku kay na Yaba / hinkngyen na utux syan kayan, yeku minniru knita nya kinyanux na ryax soni nku balay balay na knxan alang Tayan ru Msgamil min bbrwan nya ku pyang ba m'yanx ru ungat balay lungun nya. mwah pkita ru smbalay sa soni ru slali na kinyanux na Gaga Tayan, nanu ulung maha kani ku binrwan nya, lunga sa pyux balay smogan musa mta'yux biru hani. kahun sku 'kyan mlahang na yengayan rgyax thoki kinta'yux ga, mwani ana ta maha mki sa slali ru ryax soni na yaw ga, musa ta siy kinlokah balay 'mubuy sinbilan bnkis ta ru cba'an ta kinbahan ta ana knwan. mki Taywan hani ga, mlahang gnogun rgyax thoki na Papak Wa'a ini phra balay kyan nku rahu balay ru wawi balay na blay balay ttxan na llahuy rrgyax, bsya balay kayan rima wayan sp'asan ini ga kahun sku ana ni'inu alang s'uli tayan ru pkba biru. nisan mwah kayan soni uzi ga, kwara 004 005
ana n'inu na syasing Tayan / wayan inleyun miru biru na Gaga Tayan, mwani halan ta zzik lnglung maha aring slali ru tehuk soni ga, bsya balay kayan wayan ta mgluw msu'un m'yanux na llahuy rrgyax na Gaga Tayan la, ru ana nanu min nanak na 'yat balay kintxan nku blay na yaw. nanu iy siy ta tpihiy krryax uzi ku alang ta tayan runi mwah mgluw lnglung miru yaw ta Tayan ga, hani ku musa ta p'asun balay ita Tayan hiya ga kbla'yun ta ru inlay ta mnaga sa blay balay na kinnxan ta babaw nya. 006 255 007
繼續用力呼吸的 Gaga 這是一本傳述現代泰雅族人如何認識 Gaga 的小書 Gaga, 讀者或許知道它是維繫泰雅族群的倫理守則與道德規範 作為一個原住民傳統知識的研究者, 我曾經想像它就像是六法全書一般, 也天真地邀請過各地的泰雅耆老, 透過多次的聚會研商, 希望分章節地將它從老人家的腦海中抄錄出來 結果, 卻是事與願違! 有趣的是, 在許多部落內部或是部落與外界爭論的事件中, 我會常常聽到部落的老人家說 : 如果是根據 Gaga, 這件事應該是如何處理等等 似乎,Gaga 的判準總是因應著事件的脈絡, 有了人 事 時 地 物之後, 那個抽象的 Gaga 才會活靈活現地展現出來 尤其, 當我帶著學生上山, 在耆老迎接我們的儀式與古調吟唱中, 有多次我們的名字與活動竟然出現在耆老吟唱的古老禱詞中 乍聽之下, 有點怪異, 但深入一想才恍然領悟這就是傳統知識得以累積延續的必要條件 其實, 那是一種轉化, 透過融入新的生活元素, 讓原本知識的侷限性得以擴充並藉此適應新的環境 這些經驗讓我更加肯定, 如果泰雅族的 Gaga 還活著, 那麼它必然也存在於現代族人的日常生活中 事實上, 泰雅族導演比令 亞布的 Yaba 的話 這本書正是這樣被催生出來的! 協商下, 最後決定由漢人導演陳文彬來拍攝泰雅族的劇情故事 另外, 則由泰雅族導演比令 亞布來紀錄漢人導演所拍攝泰雅族故事的過程 這個雙導演的組合, 以一前一後的方式, 企圖深度闡釋泰雅族的文化內涵, 這是當初拍片團隊無心插柳的結果 但是, 這樣的結果卻也意外提供一個雙重詮釋的角度, 讓泰雅文化可以更豐富地呈現在世人面前 這部紀錄 泰雅千年 如何拍攝的幕後故事, 後來變成了影片 走過千年, 被選為 2009 年台灣國際民族誌影展的閉幕片, 而 Yaba 的話 則是在這個拍攝過程中, 導演想要傳遞給自己孩子關於泰雅文化精髓 Gaga 的一封封家書 在這個過程中, 作者比令 亞布從現代非泰雅族人所詮釋的眼光中, 不斷尋覓並審思泰雅文化的深刻內涵 每封家書都預示了 Gaga 的傳承與再詮釋 或許, 這樣的尋覓應該一直持續下去, 因為當一個文化的實踐者停止對自己文化的當下意義進行探索時, 可能正是那個文化消亡的時刻! 我很榮幸參與 泰雅千年 的拍攝以及催生這本書, 雖然在這個過程中難免風風雨雨, 但是在雨過天青之際, 泰雅的天空必將出現更豐富的色彩 同時, 我更衷心期盼能多出幾個像比令 亞布的族人, 用力地將象徵永恆的七彩虹橋一道道畫在當代的泰雅天空上 008 Yaba 的話 這本書希望傳遞的信息是一個還在現代社會中呼吸的 Gaga 當然, 這個思維背 後還存在著一個事件的脈絡 比令 亞布是雪霸國家公園推出的得獎影片 泰雅千年 計畫 起初的導演之一, 後來因為影片的製作規格與劇情片形式不是他所擅長, 在拍片團隊的會議 * Yaba 是泰雅語 爸爸 的意思 靜宜大學南島民族研究中心主任 2009.10.01 009
n-gyusun nya lokah balay nku m yanux insuna na Gaga hani ga utux na niru pkta'yux nya na son nanu pkba Gaga na biru tikuy. Gaga, pta'yux biru tayan ini ga ba'un nya sa hiya balay mwah ptmumu ru psblay kwara na Tayan sinlokah mr'ru inlungan ru sinrhu mgaga. nki ba musa mkbaga utux na Tayan ta ku sininlungan na binkisan, minllungun mu uzi na krangi nya mt'yu biru Gaga horit, m'as balay inlungan mu ru ungat nanu llungun mu uzi tpihun myan ana n'inu bnkis na Tayan, kinpyux myan uzi pkkayan, mwani utux lahuy ru utux binkgan ga kahun sku tunux na bnkis, wahan myan pbiru nki ttxan na kinbahan mamu, babaw nya ga, sungun ini ptna balay ku linlungun myan! pyang blay balay psya'an ga, mki sa zik sahuy na alang,ini ga alang ki tetanux ga mutuw kyan sing wa'an naha na yaw, pungan mu krryax nku bnkis na alang maha: atuni kahunsku Gaga ga,yaw hani ga son nanu musa ptyaw... ana nanu..., txan mu ga, pinspung na Gaga hiya ga mutuw siy ga mggluw sa maha nanu yaw, kyan nku s'uli tayan yaw spngan rhyan ye'aya lga, yeku ini bba'iy lnglung sa Gaga hani ga, thuyay ba mstoput mhtuw balay la. txiy ku spyang nku, aring kung maras mkbaga biru musa rgyax ga, wahan sami nya mnaga nku bnkis, spwah naha ku Gaga ru uwas na binkisan, kinpisa naha pwasan lalu myan, mki sa mhtuw ku uwas hani. pungan ga mnikuy hazi ki, siki la inleyun mu mung ga,aw hani ku pyang sininlungan binkisan na mwah tmwang psu'un na pyang balay llungun na yaw. txan mu ga, hasa ku nya mt'iyu balay, musa m'yup na gi'as kinyanux, nki pyux ba'un naha ru mggayang nku ba mwah mgluw gi'as na yaw. min hinkngyen mu hani ga wayan mu ba'unnanak uzi, atuni nya m'yanux nku Gaga ta Tayan ga, nanu siy pk'yanux nanak uzi mki sa kinyanux ta Tayan misu soni. mhtxan ku yaw balay ga, Tayan na ba pkbalay ega na Piling Yapu kay na Yaba nanu maha kani ku ba mhtuw na biru hani. Kay na Yaba biru hani ga mwani ba balay musa pta'yux na biru inlungan, hiya ga utux na nya inlay m'yanux insuna na Gaga. aw maha kasa ga, linnglung hani ku nya mhtuw lozi na utux ba mggluw na yaw. Piling Yapu hiya ga kahun sku mlahang gnogun rgyax thoki na Papak wa'a ku minrnuru naha na wayan magan 'nabu na ega psyasing Msgamil nku plnglung na ba kbalay ega na s'uli tayan, babaw nya ye'igiy ega na pkbalay na ega spnguun nya ru pinhkngyen na rinkyasan naha ga bliy nya spyang kinba'an, nanu iy pkkayan naha ki psyasing ega na linhuyan lga, aw nya swalan sku sehu nab a kbalay ega na sehu s'uli tayan ga 陳文彬 hiya mwah psaysing yaw na alang Tayan. kyan lozi binah utux yaw, nanu iy musa Piling Yapu mwah pbiru kinnalay sehu ba balay psyasing ega hinkngyen na Tayan,. sazing ku pggluw pkbalay na ega Tayan hani ga, utux gleng utux ga mki suruw, thuyay bas a kmwih zzik balay na Gaga Tayan, balay balay nku psyasing ega linhuyan melahuy hani ga, ini naha ba'iy sa blay balay na yaw hani. siki la, hwa ka maha kani ku blay balay ga ini naha ba'iy uzi, txan nku Gaga Tayan hani ga, ba balay mwah pkta'yux sa pyux balay na sininlungan nya ru blay inlungan na Tayan hani, nki ba'un kwara ku babaw rhyan hani. biru hani ga nya nya sbiru na Msgamil min pinsingan nya ru mwah pkta'yux biru hani, babaw nya lga mhtuw sa ega na hinkngyen na utux syan kayan, wayan galun 010 011
nku 2009 kayan mki Taywan kwara babaw rhayan na thoki Tayan na ega aring pkta'yux na ega, nanu iy kay na Yaba mki sa psyasing ega nku ayla hani ga, pkbalay ega na tayan smogan nya mwani sbay nya nanak na la'i nya, ptxan nya sa utux biru sali na mlu'us Gaga Tayan. nanu mki ayla hinkngyen nya hani ga, bbiru sa Piling Yapu ga knita nya sku aring misu soni ga kahun nya sku 'yat s'uli na Tayan wahan nya mta'yux lozi, ini hngi balay hkangi sa, kahun inu balay zzik na Gaga Tayan lnglung. kwara utux utux na biru ga nya nya skayan nku sinbilan ru ptkay na Gaga ta. ini ba'iy sa siy ta kusa kani hkangi krryax, ye'igiy ti ku utux na pin hkangi na Gaga Tayan hasa ga, atuni mhngi balay mtyaw Gaga ta nanak lga, nanu hani ku musa tpuyut nku Gaga ta Tayan ryax uzi la. pyang kung m'as balay mwah mgluw mtayw na Msgamil psyasing ega ru mwah rmuru biru hani, ana mki nku pyux balay pinsa'ang myan ru ini sami pkba pkayan uzi, msiwat kayan lga mutuw blay na kayan uzi la,niwan sa wayan sami mblay pkayan uzi la, ana babaw kayan ga 'siy ga nya m'as uzi. mtna ryax hasa ga, pyang mu syun inlungan balay ga, mwani pyux siy ga Piling Yapu Tayan hani, krangi sa nyalun nya kbalay phtuw na ana knwan na mpitu matas na hongu lyutux nya mtas sa babaw rhyan hani. 012 013
錄Biru ttxan 019 目目錄Biru ttxan 2 002 處長的話 069 第 08 封信 : 談 Gaga 及 lyutux kay na thoki Te mspat biru: skayan na Gaga ru lyutux 008 繼續用力呼吸的 Gaga 077 卷二 Pkkayan 當拍片團隊遇見 Gaga Biru sazing lahuy: Pkkayan aring linhuyan na psyasing ega pstna nya ru txan nya na Gaga 卷一 Spiyan 從一個夢開始 utux biru lahuy: t'aring sa utux na smpyan 079 第 09 封信 : 願景會議 Te m'isu biru: pkkayan na sinngusan 021 第 01 封信 : 夢境 087 第 10 封信 : 遲遲無法決定的建屋地點 027 Te utux biru: smpyan Te mpuw biru: bsya balay ini pkba pkkayan 'kyan na sali 第 02 封信 : 泰雅神鳥 sisilik 093 第 11 封信 : 不合 Gaga 的九人小組 Te sazing biru: mrhuw kbhni na Tayan - sisilik Te mpuw utux biru: ini balay aw nku m'isu Tayan na kumi tikuy 033 第 03 封信 : 泰雅族的起源神話 099 第 12 封信 : 鎮西堡名單出現及 Atung Yupas Te tugan biru: kinhulan na Tayan Te mpuw sazing biru: mhtuw lalu mki sa cinsbu ru Atung Yupas 043 第 04 封信 : 泰雅族的伊甸園 Te payat biru: pin asan hyan na Tayan 051 第 05 封信 : 男人的河與女人的河 Te magan biru: gowng na tmalung ru gowng na knerin 057 第 06 封信 : 泰雅族的 家 - Gaga 的觀念 Te mt'yu biru: linnglung nku mki "sali" Tayan na Gaga 063 第 07 封信 : 出草 Te mpitu biru: kmut tunux Tayan 105 第 13 封信 : 插曲-福特環保獎事件 Te mpuw tugan biru: tbah syun zik:yaw ba mlahang rhyan na s'asan 113 第 14 封信 : 開工與祖靈的對話 Te mpuw payat biru: pkkayan na smyatu ki lyutux 117 第 15 封信 : 鎮西堡的天空 Te mpuw magan biru: babaw kayan na cinsbu 121 第 16 封信 : 建屋 Te mpuw mt'yu biru: kbalay sali
129 卷三 T'aling 泰雅千年 開麥拉 Biru tugan lahuy : Msgamil T'aring 131 第 17 封信 : 葳朵的第一齣戲 Te mpuw mpitu biru: te utux pinhkngyen na Witux 141 第 18 封信 : 埋石立約 Te mpuw mspat biru: sinrhgan kay na na'mukan zik yamay 145 第 19 封信 : 走過虹橋 祖靈的故鄉 Te mpuw m'isu biru: hinkngen na hongu lyutux sali na lyutux 149 第 20 封信 :Yaki Yagah 的彩虹印記 Te mpusan biru: pilung hongu lyutux na yaki Yagih 155 第 21 封信 :Yutas Tali 的彩虹印記 Te mpusan utux biru: pilung hongu lyutux na yutas Tali 161 第 22 封信 : 祖靈的眼睛 菱形紋圖 Te mpusan sazing biru: rozi na lyutux patas na tawyah 167 第 23 封信 : 狩獵的規範 Te mpusan tugan biru: pinsrhu Gaga na mlyap 173 第 24 封信 :Maho 祖靈祭 Te mpusan payat biru: Maho tmubun sa lyutux 179 第 25 封信 : 領獎 民族的自信 Te mpusan magan biru: magan 'nabu sinrhu sinhyan nanak na s'uli Tayan 193 4 187 第 26 封信 : 影片得獎了, 那部落呢? Te mpusan mt'yu biru: ega galun nya 'nabu babaw lga, pkusa nanu alang hiya la? 卷四 Kmasu la pi? 這樣就結束了嗎? Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 194 澤文寫給比令的信 197 走過千年 觀後感 200 從 泰雅千年 到 走過千年 207 走過千年 : 站在被拍攝者的這一邊 210 兩個 千年 走過的痕跡 目目錄錄Biru Biru ttxan ttxan 213 看 走過千年 探討部落所面臨的內在矛盾及外在衝擊 218 比令導演的話 Biru magan lahuy : kay na kbalay ega nku mrhuw
卷一 Spyan 從一個夢開始 utux biru lahuy : Spyan t'aring sa utux na smpyan 018 019
01 第一封信夢第一封信夢境 Te utux biru : smpyan 境Te utux biru : smpyan 收錄了八封家書, 內容涵蓋泰雅族的起源 夢占 鳥占 出草 以及泰雅族社會制度中家的概念及信仰, 以父親跟孩子說故事的角度, 從故事中潛移默化的教導孩子學習成為泰雅人 020 021
必浩 95.06.20 甲4 昨夜做了 告訴你們一個消息 老爸 很久 看到山 久 我到山上打獵 爬了很 的獵人 能同時 族 羊 山羌 等 身為泰雅 千載難逢大展身 個 看到這麼多的動物 是一 跟著牠們 愈靠 的 手的好機會 我一步一步 有幾尺的距離 只 近腳步愈放愈慢 離牠們 山羌的背後有一 到 正要拉上槍機時 突然看 被這個巨大的石 葳朵 比令 間 個大石頭 我的目光剎那 到很多泰雅的族 令收 看 頭吸引住了 不一會兒 老爸的心全部被 達利 比 老 圍著巨石唱泰雅的歌 不久我 了 巨石及族老的歌聲吸引住 以今天的心情特 所 醒了 因為作了這個夢 別的好 022 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : Kyalaw simu utux na yaw, yaba mamu ga shesa lhngan spyalun nya utux sinpyan: "musa kung rgyax llhahuy mlyap, bsya kung balay mkaraw ru txan mu mit nnahi, para nnahi... ana nanu, kuzing ku Tayan na mllyap, pyux kinta'yux mu na sinuw ga, hani balay ku musa phtuw sa ba su balay km'yap ru ba balay mbuyang na ryax. utux utux ayaw llgan mu laha, mk'sobih tikay lga wayan 'tung 'tung ku hnakay mu ru memaw kung thuway, r'tung balay ayla hnari myan, ptringun mu ptus sobih mu balay bun lga, siy tbah txan mu suruw na para kyan utux rahu balay na yamay, siy 'ki kya ku rozi mu! ini ksya, txan mu pyux balay bnkis na Tayan, mki llingay na rahu balay yamay mgluw m'uwas na uwas Tayan, memaw wayan kya kwara ku inlungan ni yaba su!" bsya tikay lga mtuli kung la, ye'igiy wayan kung sinpyan hani ga, pyanga sa blay balay na inlungan mu. 01 Te utux biru : smpyan 第一封信 夢境 貝 寶 li a T x u it W 的 我 的 親愛 一個夢 麻 ungay ru ubut, mki Gaga na Tayan ga, lay balay na yaw ku sinpyan hani, lungun mu ga musa kyan blay balay na yaw mwah ki yaba su. maha kasa lnglung balay, myebu ga pungan mu utux rawin na ling wa, tpihun kung nya mwani mwah su balay psyasing utux pt'yugun alang na rekisi na yaw Tayan, pungan ni yaba su lga, ini tehuk sazing na kay lga rima smwayan la, llungun mu ga musa simu smogan mt'yux uzi... ini mamu yengay na? knayan simu na yaw rekisi na Tayan: "mki ryax na slali Tayan, kwara babaw rhyan ga, ini htuw ku Tayan na, ki mki sa rhyan na Pinsbkan hani ga, kyan utux na rahu yamay. kyan utux ryax, yamay hani siy tbah kahun ska mbka ru mhtuw na tugan hi, 023
我的寶貝 對泰雅族來說這是一個吉利的夢 我想會有好事降臨到老爸身上的 果然 一早接到 應 我想你們也會很有興趣的 你們還記得嗎 老爸曾經跟你們說過有關泰雅族的故事 在遠古時代 這個世界上 還沒有人類時 在Pinsbkan 這個地方 有一個大石頭 有一天 這個石頭突然從中裂開 出現了三個人 其中兩個人到了這世上 他們非常喜歡這個地方 於是就開始生活在這 個世上 而這兩個人就是泰雅族的始祖 你們一定很好奇 另一個到哪兒去了 另一 個人來到了這個世上 覺得一點趣味都沒有 所以決定再回到石頭裡去了 哈 很有趣 吧 後來 Pinsbkan 的人越來越多 居住的環境已不足 當中的族老 認為應該要分開 了 於是他們到sbayan 地名 今日的思源埡口 這個地方 開始分散 東 西 南 北四 處分散 族老告訴族人們 要記得Pinsbkan 永遠是我們的發源地 是我們的kinholan 發源之地 而 Gaga 是維持我們族人的規範 不能忘記 從那時候又經過了數百年 千年的時間 才形成今天的泰雅族 老爸剛說的拍片計畫 就是試圖呈 現這個部份 要認識泰雅的Gaga 泰雅的傳統 這個拍片計畫 是可以呈現很多古泰雅文化的 兩 位寶貝一直以來 對泰雅族的事情都非常有興趣 就像你們對曾祖父以前如何狩獵 如何與日本人 作戰 如何在他當頭目時帶領部落成長 等的故事感興趣一樣 討論泰雅族如何遷移這個議題 想必你們一定也會喜歡的吧 024 老爸 01 Te utux biru : smpyan 第一封信 夢境 朋友的電話 邀請老爸參加一個關於泰雅族遷徙故事的拍片計畫 老爸一聽 二話不說 立即答 zik sahuy na sazing hi ga mwah babaw rhyan hani, sgalan naha balay ku hyan hani, nanu iy t'aring msu'un m'yanux laha la, ima ba sa sazing Tayan hani ga, lkawtas lkaki balay na binkisan ta, kya simu minkux balay rwa? Wayan inu ku utux hiya la? utux binah Tayan mwah babaw rhyan hani ga, ungat balay na pin asan nya, lunga sa wayan mbinah lozi ku zik yamay hasa... ha, blay balay gnogun rwa." Babaw ryax wayan pyux Tayan nya la, ini ptna nku 'kyan nya kya, kmayan ku binkisan maha u, musa ta psgagay tikay la, nanu iy musa lalu rhyan na sbayan hasa, t'aring msgagay ana mkraya, kyahu, wawi, hugan payat na wahan naha, kyalun nya kwara nku Tayan alang, siki ini mamu yengay ku Pinsbkan hani ga kinhulan ta ana knwan, hiya ga mwah psba na Gaga ta Tayan, laxiy balay yengay. Aring ryax hasa wayan hminas na kbhun kayan ru, utux syan kayan ryax ga, nanu maha kaniku mhtuw na ryax soni na Tayan. kinnayan nisan soni nku inlungan psyasing ega yaba ga, balay balay na inluguan mu. ba'un ta ku Gaga na Tayan, yaw binkis na slali, psyasing hani ga, ini ka musa thuyay phtuw na slali slali na Gaga Tayan, sazing na ungay ubut mu hani ga, sgalan naha balay uzi ku yaw na Tayan, niwan nku ba'un ta ku slali na lkawtas maha nanu mllyap, maha nanu mttiri laha ki hitay Gipun, maha nanu ku Tomuk hiya ga son nya nanu maras kwara alang Tayan ba m'yanux ana nanu... ru pkkayan uzi son nanu musa mshri alang na yaw, llungun mu ga kya mamu sgalan uzi rwa! Yaba su 025
聽Yutas 怎麼說 pungi maha nanu kmayan nku yutas su msgamin 泰雅族遷移 因地不足 人變多 開始遷移 mshri alang na Tayan, ini tna ku rhyan, pyux Tayan, t'aring mshri. sbayan 地名 今日的思源埡口 泰雅族分散地 Te sazing biru : mrhuw kbhni na Ta yan - sisilik Te sazing biru : mrhuw kbhni na Tayan - sisilik 第二封信 泰雅神鳥 sisilik 第二封信 泰雅神鳥 -- sisilik 02 lalu na rhyan, ryax soni na sbayan, msgayang ana inu rhyan. kinholan 指泰雅族發源的部落 pintringan kinhulan na alang Tayan. 026 027
貝 親愛的我的Witux Tali寶 睡 希望你們多 清晨四點從家中出發 你們 就獨自 點 沒叫醒仍在睡夢中的 很遠的新竹 中 台 離 到 次 這 爸 老 了 出發 不能帶你們兩 尖石鄉鎮西堡部落拍片 見所聞和你 所 的 片 拍 去 將 爸 老 但 個去 的事 希望你 們分享 也是件一舉兩得 鎮西堡 也 鄉 故 的 木 神 識 認 解 們了 方生活的泰雅 讓你們更加認識在不同地 族 028 鎮 西堡 95.10.29 甲4 葳朵 比令 達利 比令 收 Tehuk myebu slwan na payat tmuting spngan lga thri kuzing sali la, inlay m'abi ki lla'i ini simu tli'iy nki pyux sinpyan mamu. yaba mamu ga shri ku Taycyu musa pyang twahi balay ku Sincik yamay alang nku cinsbu psyasing, ana simu ini rasi ga yeku nwahan mu psyasing ega hani ga, wahay simu pta'yux na, mtna sa nwahan mamu uzi la, mwani ba'un mamu uzi alang cinsbu na yaya lipa, nki mamu ba'un uzi kinyanux nku ini ptna kinyanux na Tayan. ungay ru ubut, mki Gaga na Tayan ga, lay balay na yaw ku sinpyan hani, lungun mu ga musa kyan blay balay na yaw mwah ki yaba su. maha kasa lnglung balay, myebu ga pungan mu utux rawin na ling wa, tpihun kung nya mwani mwah su balay psyasing utux pt'yugun alang na rekisi na yaw Tayan, pungan ni yaba su lga, ini tehuk sazing na kay lga rima smwayan la, llungun mu ga musa simu smogan mt'yux uzi... Te sazing biru : mrhuw kbhni na Tayan - sisilik 第二封信 泰雅神鳥 sisilik sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : 02 Miray kung traku tehuk rgyax na Sincik lga, pyux balay na yulung nya nya umukan na kwara rrgyax, thwayun mu uzi miray, ini kbsya txan mu bliy pyux na kbhni sisilik, pinlaka na sisilik ga mtna laha ki minniray tu'iy na yaba su, ini hngi balay mlaka gleng hiya, m'as balay lungan mu, yegiy mki Gaga na binkisan Tayan, mki sa spyang balay balay na kinyanux hani ga, ps'asan na kbhni nku pyang naha pspngun balay na yaw. Yaba su mki lla'i ga lokah si mgluw yutas su musa mlyap, siy txiy pinlaka na sisilik mtna ita ki tu'iy ga, niwan sa musa pyux balay kinnluh su la, lungun ta binah tu'iy ga, atuni sisilik gmbang maha kasa plaka ru kryasan nya bih ta ga, mutuw ungat snbu su sinuw uzi. lungun mu 029
02 立克 泰雅神鳥 sisilik飛行的方向和老爸開車的方向是相同的 看到牠們不時的往前飛 這個 讓我非常高興 因為在泰雅族的傳統 生活中許多重要的事情 鳥占是一個重要的判別準則 老爸 小的時候常和祖父一起上山打獵 只要sisilik飛的方向 和我們同向 就代表這一天的收穫一定很 多 相反的 sisilik若是橫著飛過我們眼前 就表示打獵的成果會不好 記得有一次 我們已經走了 一 兩個鐘頭 sisilik不斷地從我們面前橫越 祖父二話不說就打道回府了 祖父說這是我們的祖 靈要告訴我們 山上有危險 不適宜前往打獵 而今晨現身的sisilik 代表著是好的兆頭哦 泰雅文化在判別事情的好壞 除了上述所說的鳥占外 還有一個是 s'utux ga, rima sami wayan hmakay utux ru sazing spngan la, sisilik ga siy kinlokah plaka bih myan, ini kayan tikay yutas lga tila lma, kmayan yutas mu maha hani ku nya ta nya kyalun lyutux binkisan la, kyan ya'ih na yaw mki rgyax hasa, bliy hani ku hhalan na ryax. mhtuw nku myebu son ku sisilik lga, hani balay ku musa may na rahu balay owyat la. Gaga Tayan mta'yux nku blay, ya'ih na yaw hani ga, bliy nanak nku p'asan na kbhni, kyan utux uzi ku ksbiyan, ana rahu, tikuy na yaw ga s'agan naha uzi inspung!alang myan ga kyan utux na Tayan, kyan utux sinpyan nya, spyalun nya utux syux, ana ga zik sahuy na syux ga, kyahin nya ga kyahin na wewak, te sazing ryax mllyap na Tayan hani ga musa rgyax, rngu nya tlyapan na utux rahu balay na wewak nnahi. ksbiyan 夢占 也是生活中大小事的重要依據哦 我們部落有一 個獵人 做了一個夢 他夢到很多的魚 可是夢中的魚 魚皮是山豬 的毛 第二天這個獵人到山上 果然就捕獲了一隻很大的山豬 看到這封信的時候 我想你們應該起床了 兩位也期待到山上來 txan mu ku biru hani lga, llungun mu kya simu nya mtuli la, mwani mwah simu mcisan uzi ku rrgyax hani, blay balay yengayan na tu'iy hani, wayan simu swalan maha k'pyaxaw mu psyasing, nki ta inlay mta'yux blay na yaw! Te sazing biru : mrhuw kbhni na Tayan - sisilik 第二封信 泰雅神鳥 sisilik 車子開到新竹的山上 濃霧包圍著整座山頭 我的時速慢了下來 一會兒看到數隻的sisilik 希西 吧 這沿路的景色真美 老爸答應你們多拍點相片 回去後一起 分享哦 老爸 030 Yaba su 031
pungi maha nanu kmayan nku yutas su Ksbiyan Spyan 夢占 對泰雅族來說 Ksbiyan 夢占 是很重要的行事依據 它有預示未來的作用 不管是 戰鬥或打獵 均會以夢來占卜吉凶 kintxan nku Tayan na Ksbiyan ga pyang spyang nku yaw wahan ta pspung, ba pta'yux sa yaw babaw, ana mttiri ru mlyap ga mutuw nya s'agan na sinpyan mwah pta'yux na blay ru ya'ih na yaw. minpung 鳥占 Te tugan biru : k inhulan na Ta yan 03 Te tugan biru : kinhulan na Tayan 第三封信 泰雅族的起源神話 聽Yutas 怎麼說 第三封信 泰雅族的起 源神話 是泰雅族占卜的一種方式 hani ku ba minpung na utux tu'iy. sisilik 泰雅神鳥 中文名稱 繡眼畫眉 鄉土名 大目眶 學名 Alcippe morrisonia 英文俗名 Gray-cheeked Fulvetta 科別 畫眉亞科 棲息地 台灣中低海拔山區 體長約12 公分 kay sehu ga 繡眼畫眉, lalu hyan rahu rozi, kinbaga lalu Alcippe morrisonia, lalu Amerika Gray-cheeked Fulvetta binah lalu 畫眉亞科 ' kyan na hyan Taycyu ini kwawi rgayx, kumis nya ruyux ga 12公分 032 033
034 瑞 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : 岩 0 11.1. 5 9 4 甲 葳朵 比令 達利 比令 收 mtuli myebu, yaba su mki alang smangus cikuy, llungun mu na psyasing ega, yaw na mshrimusa binah alang na ega, siki ba'un mamu uzi: kahun inu balay nku inhulan na Tayan? te utux ga mki sa Nan To na mstbon Pinsbkan, utux ga mki sa Sincik ru are ska na Papak wa'a,utux ga mki sa Nan To na Bunoho, te tugan na Bunoho hani ga, yegiy mki 2004 kayan min s'rux nanak na Teruku, hiya ga utux na gi'as alang Tayan, lunga sa ini myan spkayan nku kinhulan na Bunoho. Te tugan biru : kinhulan na Tayan 第三封信 泰雅族的起源神話 貝 親愛的我的Witux Tali寶 落 想著要拍 部 光 新 在 爸 老 早 一 晨 清 徙有關的影 的紀錄片 是與泰雅族遷 先了解 泰雅 要 該 應 們 你 題 議 個 這 片 傳說中有三個 族的起源為何 泰雅族在 愛鄉瑞岩部落 起源點 一個是南投縣仁 竹苗栗縣中 的Pinsbkan 一個是在新 一個是 的Papak Wa'a 大霸尖山 第三 山 石 白 on oh un B 的 南投縣 時獨立成太魯 個bunohon因為在2004年 on的起 oh un B 群 族 的 新 個 一 是 閣族 源地我們就不討論它了 03 mki slali ryax hasa ga, Nan To alang mstbon na pisbkan, kyan utux rahu na yamay, siy tbah mhtuw sa rahu balay na hngyang, memaw kahun zik na rahu yamay mbka sa sazing lozi yamay, kahun msbka na yamay mhtuw sa sazing tmalung ru utux knerin. kyan utux tmalung, txan nya ku mki sa babaw rhyan hani ga, ungat nanu ku yengayan nya ru ungat tikay ku sgalan nya, lunga sa may suruw tikay lga, wayan zik bka na yamay lozi. sazing Tayan hani ga sobih naha rr'an lga, rima ini txiy ku Tayan nya la. ti ku snbin na utux tmalung ru utux knerin hiya ga, yegiy sgalan naha ku babaw rhyan hani, lunga sa siy 'ki runi mgluw m'yanux la, nanu kahun hani ku binkisan na lkawtas ru lkaki na Tayan hiya. ini kbsya laha ku psbes mgluw m'yanux ru pyux la'i naha uzi la. yegiy bsya m'yanux Pinsbkan ru pyux lla'i naha, ini naha tna 'kyan na rhyan uzi, ti ku binkisan ga rasun naha lozi ku kinbahan musa pinsgayan hyan hani, inlay naha 'masuw binah hyan, nki bsya mki kya ku Tayan kya. 035
03 第三封信泰雅族的起源神在很久以前, 南投縣仁愛鄉瑞岩部落的 Pinsbkan 有一個巨石, 有一天, 大地突然發出轟隆巨響, 巨石突然裂開成兩半, 從裂痕中走出二男 一女 其中的一個男人, 覺得這個世界不似他想像的美, 沒有什麼好留戀的, 轉身就往巨石的裂縫裡鑽 其他的兩個人還來不及阻止, 這個男人就消失了 留下來的這一男一女, 他們喜歡這個世界, 於是決定留下來一起生活, 這就是泰雅族祖先的由來 不久之後他們結為夫妻, 生下了許多孩子 在 Pinsbkan 居住生活久了, 因人數增加土地不足, 祖先將孩子們帶到 pinsgayan 這個地方, 在 pinsgayan 讓孩子分散到其他的地方居住 而在新竹 苗栗境內的 Papak Wa'a( 大霸尖山 ), 也流傳著類似的故事 在遠古時代,Papak Wa'a 山頂上有一個巨石, 夜晚時這個巨石會發出亮光, 所有動物對巨石都感到好奇, 上山來看巨石 其中有三種動物熊 烏鴉及 sisilik 想要把它推下山, 於是相約一天 約定的日子到了, 熊 烏鴉及 sisilik 都到山下集合 首先由熊上山, 牠用盡了所有的蠻力推動它, 巨石動都不動, 牠只好放棄 ; 接下來, 由烏鴉接手, 牠們動用了數百隻的烏鴉, 飛到空中待命, 等大夥準備好了, 由烏鴉的長老說 : 出發! 數百隻的烏鴉由上而下的往巨石俯衝而下, 去撞巨石, 結果巨石也沒有移動, 烏鴉群也只好放棄 ; 接著 sisilik 上場,sisilik 派一隻代表, 牠緩緩地飛到巨石旁, 用腳輕輕地踩了一下巨石, 突然間天地發出巨響, 這個巨石裂開成兩半, 從裂痕中走出一男 一女, 而這對男女, 就是泰雅族的祖先 ti ku mki Sincik ru Bare na papak wa' a hiya ga, nya pgayang kay maha kasa mtna uzi ku yaw. slali ryax hasa ga b'bu rgyax na papak wa'a ga kyan utux na rahu yamay, mki sa mlhngan ga mutuw nya mhtuw na psyax, memaw minkux txan nku sinuw kya, tgluw musa ta'yux na rahu yamay hasa. ksahuy kya ga kyan tugan na sinuw krangi na ngarux, ta'uy, sisilik, lnglung maha son ta nanu rmuru yamay hani ru tehuk hugan na rgyax, pyanga sa pkayan utux ryax na pstna naha. tehuk balay ryax hasa ku pinkayan naha, ngarux, ta'uy, sisilik musa kyahu rgyax pstna kya, t'aring ngarux musa wawi na rgyax, pwahun nya kwara rngu nya sruru nya nku rahu yamay, sungun ini balay p'yuy, 'siy alax hiya la. t'yugun nku ta'uy mwah, kyalun nya ku kyala pisa kbhun na kbhni plaka sa babaw kayan, su'un naha mnaga lga, kyan utux na binkis na ta'uy maha: plaka la!siy txiy pisa kbhun na ta'uy siy plaka aring te kraya ru tehuk hugan hhalan naha pstutu nku rahu yamay nki musa hugan ma, txan!sungun ini p'yuy, lnglung ku ta'uy ga 'siy naha laxiy uzi. tehuk sa sisili lga, tun nya ku utux balay na sisili, memaw thhuway plaka bih na rahu yamay, s'agan nya kakay thwayun nya meyun tikay na rahu yamay hasa, ini kbsya, babaw rhayan hani ga memaw maha hong hong hngyang, ti ku yamay rahu hani ga nya mbka sa sazing yamay lozi, hun zik yamay nya hmakay mhtuw sa utux tmalung, utux knerin, nanu sazing naha hi hani ku binkisan na Tayan ta la. Te tugan biru : kinhulan na Tayan 話037 036
03 傳說故事 在泰雅族的耆老及日本文獻中 也都記載了 這些故事及起源點 葳朵可能會問了 這二個地方有何不 同之處 老爸這樣解釋好了 用語言別來說 squliq語系 的大都會指他們的起源地為Pinsbkan 而s'uli語系會指 Papak Wa'a為起源地 而我們住在苗栗縣泰安鄉的北勢 群 當然我們的起源地是 Papak Wa'a了 妳的翁老師來 自南投的馬力巴群 她們的起源地就是 Pinsbkan了 老爸有一回與一位有紋面的長老聊天 他告訴我說 沒有土地的泰雅人 就不叫做泰雅人 因為 土地是泰雅人的靈魂 土地不僅燦爛了泰雅人的生命 更豐富了泰雅人獨特的文化 若是我們任 憑山川流域 森林被破壞 野生動物死亡 人的靈魂將隨著歲月孤獨 凋零而死去 葳朵 達利 長老的一席話不斷地在我心靈迴盪 久久無法平息直到現在 所以我們麻必浩部落 的地是你們最愛去的地方 你們一有空 就吵著要回部落 我想你們了解愈多的泰雅文化 對部落 的情感也就會愈深 特別是泰雅族起源地的認識 你們兩位一定要永遠記得哦 老爸 038 Pinsbkan, Papak Wa'a sazing rhyan hani ga, kyan kwara nku skayan naha na kinhulan balay nku Tayan. mki sa binkisan na Tayan ru min niru na Gipun ga, nya nya brwan kwara nku yaw naha ru 'ringan kinhulan naha. kya pkayan nku Witux maha, ini ptna ku sazing rhyan hani pi, inleyaw misu kmayan ha, skahun ta ku kay ga, kay na squliq hiya ga musa naha swalan nku Pinsbkan hiya, kay na s'uli hiya ga musa naha pswayan nku papak wa'a hiya. ita ku mki sa Bare te kraya na lyung penux hiya ga, ba'un ta kinhulan ta ga papak wa'a hiya, siki la psba biru su ku Tapas hiya ga, yegiy kahun sku malepa alang, lunga sa kinhulan naha ga kahun sku Pinsbkan. s'utx ryax mcisan sami ki kyan patas na bnkis, kyalun kung nya maha u: "ungat rhyan na Tayan hiya ga, 'yat son maha Tayan, yegiy rhyan hani ga limu na Tayan. rhyan hani ga bliy maha nanak mwah ps'as na insuna inlungan, hiya ga mwah may na rahu owyat balay na min nanak na Gaga ta. atuni siy ta mhmut tmutu kwara khoni, mhmut ta kmwih musa kbalay ana nanu sali ru hri'un ta rrgyax ru llyung ga, musa yenga mhu'in na sinuw, nanu ana limu ta Tayan uzi ga, musa mgluw sa kayan ta ru m'yutas ta lga ungat kwara la." Te tugan biru : kinhulan na Tayan 第三封信 泰雅族的起源神話 Pinsbkan Papak Wa'a 這二個地方 皆有泰雅族起源的 Witux, Tali, kay na bnkis siy 'ki sa inlungan mu ini balay thri hiya, ana tehuk soni ga ini balay pgyay. nanu yasa ru rhyan ta na alang mapihaw ga, sungun sgalan mamu hhalan mnaw ru mcisan, kyan baly mhngi ryax lga, mutuw simu smpapak maha u tila alang ta, txan mu ru pyux ba'un mamu na Gaga Tayan ga 'yat mamu yengan uzi ku alang, txiy ku kinhulan na Tayan hani ga, laxiy balay yengay ki! Yaba su 039
03 第三封信泰雅族的起源神聽 Yutas 怎麼說 pungi maha nanu kmayan nku yutas su Pinsbkan 泰雅族發源地之一, 位於南投縣仁愛鄉瑞岩部落 Pinsbkan 一詞, 其字根為 bka 意為破裂或分半, sbka 為使破裂之意 其前輟 pin 係表過去式, 而後輟 an 表處所, 故 Pinsbkan 意即 曾經迸裂之地 在談到此一字時, 多數田野報導人以為該處曾經裂開, 並且生出人 (minbka ru minhtuw squliq), 或云該地係 Tayal 原鄉 (kinhulan ta balay bih Pinsbkan), 而往往會續接到上一章曾提及裂石生人與其他相關之神話傳說內容 utux na kinhulan Tayan, ki mki sku Nan To alang na mstbon. "Pinsbkan" utx kay hani ga, pu'ing biru ga "bka" kahun sku mbka ru skan mbka, "sbka" hiya ga nki mbka ma. Te gleng nku "pin" hiya ga rima wayan la, nanu iy suruw ku "an" hiya ga niwan 'kyan nya, nanu iy Pinsbkan na kay nya ga "min bka ku rhyan hani". skayan ta ku biru hani ga, wayan skayan kwara ku minnwah an naha sbiru la, ttwang nku m'yanux na tayan maha u(minbka ru minhtuw squliq), ini ga, rhyan nku alang balay Tayal(kinhulan ta balay bih Pinsbkan), maha kani ga mutuw txan ku minniru ta na kinta'yux bka yamay tayan ki kwara ana nanu na biru. Papak Wa'a 泰雅族發源地之一, 位於新竹苗栗縣中的 Papak Wa'a( 大霸尖山 ) utux na kinhulan Tayan, ki mki sku Sincik ru Bare ska na Papak Wa'a. Bunohon 太魯閣族及賽德克族的發源地, 位於南投縣仁愛鄉境內 kinhulan na Teruku ru Setek, ki mki sklu zik alang na Nan To. pinsgayan 分散地, 泰雅族祖先們, 開始分散的地點 Sbayan 或稱 pinsgayan, 其字根為 sgaya 意為分散, 離別 pin 為前輟表過去式, an 為後輟表地點,Pinsgayan 即過去曾經分散, 離別之地 該地係始祖裂石而生後, 不知歷經幾代的繁衍, 終至子孫眾多而祖居地生存空間不足, 乃由該地分離且分派前往不同地區, 尋找可居之地 psgayay na rhyan, kwara binkisan na Tayan, t'aring msgagay na 'kyan rhyan, "Sbayan" ini ga "pinsgayan",pu'ing na biru ga "sgaya" psgayay, mshri. "pin"ga mki gleng, masu mtyaw la, "an"ga mki suruw na 'kyan, Pinsgayan hani ga minsgagay ru wayan mshri na rhyan. aring mbka na yamay ru mhtuw ga, pisa kayan mki kya ku kinbahan ini tna na 'kyan ru hbayaw nku tayan mki kya, inleyun naha 'masuw sa ini ptna na rhyan ru 'kyan naha. squliq 語系 klesan( 南澳群, 有部份是 s'uli 語系 ), menibu( 溪頭群 ), tarnan( 屈尺群 ), thyakan( 大嵙崁群 ), gogan ( 卡奧灣群 ), mrkwang( 馬里闊丸群 ), mknaxzi( 馬卡那奇群 ), skaru( 霞喀羅群 ), slamaw( 沙拉茂群 ), sqoyaw( 司考耶武群 ), ki nhakul( 福骨群 ), malipa( 馬力巴群 ) 等十二族群 s'uli 語系 klapay( 加拉排群 ), cyubus( 鹿埸群 ), ma'aw( 大湖群 ), mekarang( 美卡蘭群 ), mpenux( 北勢群 ), mesawlay 或 mepasing( 南勢群 ), plungawan( 萬大群 ), merinax 或 mspazi( 汶水群 ), ba'ala( 馬巴阿拉群 ) 等九個族群 Te tugan biru : kinhulan na Tayan 話041 040
04 第第四封信泰雅族的伊甸園 Te payat biru: pin asan hyan na Tayan 四封信泰雅族的伊甸園Te payat biru : pin asan hyan na Tayan 042 043
04 加大提琴比賽 前幾天媽咪為了葳朵要參 了一頓豐盛 羅 張 間 時 的 天 半 了 花 一事 前能為她好好 的晚餐 希望在葳朵比賽 打打牙祭 們 我 讓 機 趁 也 子 身 補 的補 也邀請了你們 討好我們的五臟廟 當天 眾人的祝福 在 望 希 姊 表 哥 表 及 姑 的姑 現 或許是因 下 我們的葳朵能有好表 情太興奮 心 餐 晚 吃 起 一 人 多 太 為有 食量比平日小 所以影響了你們的胃口 媽咪有些小 的 餐 晚 備 準 心 費 讓 多 了很 小的失望 044 鎮 西堡 96.01.10 甲4 葳朵 比令 達利 比令 收 mkrusa ryax wayan yaya ga rngu nya rmaw Witux, musa pspung na rahu tlubuw, memaw nya inlayun ksyus tbihi ru tmahuk na 'yung rngan nya lla'i, nki blay na hi nya ma, twngun nya sa blay tnahuk nki blay nku bwas myan uzi, ryax shasa ga tpihun nya yata mamu ru bsuyan mamu, mwani wahan smhelaw kwara na ggluw, misa sa blay balay pin tlubuw na Witux. ini ka pyux s'yung Tayan mgluw mani myux mki kgabi ru m'as balay na inlungan, pyanga sa tikuy knani mamu, memaw wayan mhutaw tikay lungan na yaya rngu nya mnama kbalay na rami! ba'un mu sa ini kani na ga rima simu mami tikay na nni'un la, yengan mamu wayan simu nya kyalun la? laxiy balay mhmut mami ana nanu na maru, nki pyux knani mamu. atuni mani simu tikay na nni'un lga, mutuw simu ini kmani la, 'yat mamu pngisun inlungan yaya mamu lpi? ttwang pyux kinsyus yaya ru ini su'iy mani ga, txan kyan tikay hra rami 'yat hri lpi? kruma yaya mamu ga ti ku hra na rami ga skun nya ru rhkan nya tikay lga, blay nya ni'un sasan la, nanu yasa ru lungun yaba mamu bsya wayan tpuyut rekisi na slali yaw na Tayan, nki mamu ini yengay. Te payat biru : pin asan hyan na Tayan 第四封信 泰雅族的伊甸園 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : 貝 親愛的我的Witux Tali寶 mki slali slali, pin asan na kinyanux slali nku binkisan na Tayan, ungat balay na llungun naha. nanak balay utux na trakis, bnganan naha zik na tapa lga, ba phapuy nku rahu balay na tapa ni'un na trakis la, ba'un nya pkani kwara na Tayan la, nanu iy memaw ini kbetux balay m'umah. kyan utux ryax ti ku pyang tzinah utux ku Tayan, mlahang sa pinhapuy na 045
第我知道你們在晚餐前有偷偷吃了一些零食, 難道你們忘了媽咪的叮嚀了嗎? 飯前盡量不讓你們吃 trakis, klangun nya mnaga la, lunga sa siy nya yupiy kwara utux na bwan tapa. memaw nya m'as lnglung son nanu pawsa : "atuni utux bway lay ni'un utux bwan, nanu iy utux ahan 其他的零食, 怕壞了食慾 你們在飯前吃了些零嘴, 也難怪食慾不佳, 這樣不是枉費媽咪的好意 na trakis ga musa utux ru sazing rihay ni'un na trakis la, helaw balay rwa!"siki la kyan ku 嗎? 況且滿桌的美食, 沒能把它吃完, 剩了一些不是很可惜嗎? 媽咪有時會留下沒吃完的飯菜隔餐 mnikuy na yaw, ana bsya tnahuk ga, ini sawki balay uzi ku trakis hasa. ini kbsya, kahun sku 加熱再吃, 我發現你們並不愛吃, 所以老爸想起泰雅族流傳已久的故事想和你們倆分享 zik na tapa myux ga, nya plaka na mpuw kbhni, mhtuw tikay lga, ini hngi ks'angun nya maha "m'lang!m'ilang!aring kya lga, memaw ngyat m'umah ga thuyay sa ba mani, ini ks'utang, 在很久很久以前, 泰雅族的祖先生活如伊甸園般的快 ttwang mhu'in tikay trakis lga mutuw pyux khni nya plaka ru ba mwah mkuri mani trakis, 樂, 每天自由自在地生活 只要用一粒 trakis( 小米 ), lnglung na Tayan maha u, siki kngyat balay m'umah ga kyan ku nni'un, maha kani ga thuyay sa blay kinyanux uzi. 丟進鍋子中, 就能煮出一大鍋的飯, 可以讓所有的人飽餐一頓, 因此不必辛苦地耕種 有一天有位急躁又 kyan utux binah na kkyalan yaw, slali na Tayan ga, ini usa mlyap, atuni smogan su mani para 懶惰的人, 負責煮小米飯時, 他嫌這樣太麻煩, 於是一 ru wewak nnahi na sinuw ga, thwayun su hmwaw lalu nya maha, "inah wewak!inah wewak!", 下子就把一整串的小米丟進鍋子 他很得意地計算 : mutuw 'siy uwah bih su ku wewak nnahi hani, ti ku Tayan hiya ga apun nya tikay ku utux kumis lga, pyux tnahuk nya hi wewak mki tapa la. mtna uzi kyan utux ku pyang sknani, 如果一粒米可以煮一餐, 那麼一串粒米就可以煮出 lnglung maha: apun mu utux na kumis ga, mtngi tikay lga lay la, maha su siy ki memaw mtngi 一 兩週的飯, 多省事輕鬆! 奇怪的是, 煮了好久, 都 kwara ga, laxiy maha kasa lnglung. nanu iy ini ggluw pinkayan na Gaga ta Tayan ga, yeku 沒有聞到小米飯的香味 不一會兒, 從飯鍋裡, 竟然 pyang sknani ga su'un nya mani kwara utux wewak ga, hwagun nya nku wewak, nama ming na 飛出數十隻的麻雀, 牠們一飛出來, 就不停地罵他 懶惰! 懶惰! 從此之後, 族人要很辛勤的耕 puting, siy nya nyaliy meta nku wewak, ti ku ini naga lungan na wewak hasa ga, rima nya ini ttxiy ku maha nanu na witux sasan la. siki la wayan txan nku bes na wewak hiya ga hwagun 種, 才不會餓肚子, 而且小米成熟時麻雀也會不時地飛來偷吃小米, 族人認清唯有認真勤勞的耕 nya Tayan maha: "tiya kins'ari su ku Tayan hani, 'yat myan sinhyun simu la."babaw nya tmapih 種才有飯吃, 也才能過較好的生活 simu maha uwah lga, 'yat sami mwah la ru 'yat simu pungan kay uzi la, siki memaw simu masay musa mllyap lga p'agan simu na sinuw la. 046 04 四封信泰雅族的伊甸園Te payat biru : pin asan hyan na Tayan 047
04 輕鬆的喊出牠們的名字 山豬來 山豬來 山豬就會來到族人的身邊 而族人只要拔下牠的一根 毛 就可以煮出一大鍋的肉 同樣的又有一個貪心且浪費的人 心想 拔一根毛 只能吃個八分飽而 已 想要大快朵頤 飽餐一頓是不可能的 所以不想遵守族裡既定的法則 貪心的他想要吃一隻全 豬 於是他把山豬喚來 用事先準備好的山刀 猛力的往山豬身上刺 對人毫無防備的山豬 自然 是看不見第二天的太陽 但是目睹山豬慘死的同伴 大聲的對這位泰雅人怒吼 你這個浪費又貪 婪的小子 我們不再相信你們了 往後要喚動物來 動物也不來了 族人必須要自己辛苦的打獵 才可得到飽足 這個兩個故事 雖然都是傳說故事 但這是祖先們透過故事 要我們子孫 凡事要認真 不能投機 取巧 按部就班才能成事 更不能有浪費的習慣 泰雅族人對動物也有其 Gaga 要吃多少獵物 就捕多少獵物 絲毫不浪費 這樣我們的生態才能生生不息 生態才能平衡 現在部份族人打獵沒 有節制 打獵的目的不是為了祭典 而是打來賣給別人 把打獵當作生財的工具 不論春 夏 秋 冬 不斷的打獵 以前族人打獵是必須看季節 特別是動物的繁殖期是不打獵的 如果沒有節制的 狩獵 不但違反泰雅傳統的Gaga 對我們的生態 更是一大傷害 老爸 048 sazing yaw na slali hani ga, ana maha u rekisi na pinnungan, inkahun sku knayan nku binkisan ta, nki ba'un kinbahan: ana nanu yaw ga siki ngyat mtyaw laxiy ku ks'ari lungan hiya, utux ayaw utux ayaw ga blay, ini hri'iy uzi ku ryax. ita ku Tayan hiya ga, kyan na Gaga uzi, pisa galun su sinuw ga pisa ku tlyapan su uzi, laxiy hri'iy smbu, maha kani ku sinuw ttxan ga, mutuw pyux uyuk nya ru nki ptna'un kwara na sinuw mki llahuy. misu soni alang ta Tayan ga, ini spung tikay mbuyang, mllyap hani ga bliy nanak ku maho Gaga Tayan l lu ng u n na ha, yek u s' ba zi naha s'uli galan nya pila, ana tmangaw abaw, 'bagan, mhuw abaw, 'misan ga, ini hngi balay mlyap. slali binkis ta Tayan hiya ga mutuw mta'yux ryax musa mlyap, txiy ku min nanak na mlla'i nku sinuw ga ini haliy mbuyang, atuni ini spung tikay na mllyap ga, wayan nya hri'un Gaga Tayan slali ru ttxan ta nku sinuw ga rahu balay Musa phelun na utux yaw uzi. Te payat biru : pin asan hyan na Tayan 第四封信 泰雅族的伊甸園 另外還有個故事 以前的泰雅族人 是不用mliyat 打獵 的 若想吃山羌或山豬之類的動物 只要 Yaba su 049
05 Te magan biru : gowng na tmalun g ru gowng na kn erin 聽Yutas 怎麼說 Te payat biru : gowng na tmalung ru gowng na knerin 第五封信 男人的河與女人的河 第五封信 男人的河與女人的河 pungi maha nanu kmayan nku yutas su mlyap 打獵 trakis 小米 050 051
05 溪 大會 很可惜你 動 運 合 聯 校 五 線 溪 安 大 去年的 溪線五所學校聯合 安 大 的 境 縣 跨 加 參 能 們沒 大安 台 小 國 林 士 園 梅 96.0 競技活動 苗栗縣象鼻 是傳承多年的校際聯 1.17 小 國 觀 達 甲 中縣自由 4 且有活力 轉學 彩 精 常 往 如 一 動 活 會 合運動 逢其盛 你們一定 恭 緣 無 就 們 你 的 線 溪 甲 至大 感覺很扼腕吧 大安溪線五校 葳朵 比令 的 度 年 同 不 加 參 別 分 經 你們倆曾 還是印象深刻 該 應 今 至 信 相 會 大 動 收 令 聯合運 比 學 的 利 線 溪 達 安 大 至 調 地 今年媽咪工作異動 幸運 所以今年的大安溪 校 你們也跟著媽咪轉學再次參加 老爸相信 線五校聯合運動大會就可分期待吧 你們也一定躍躍欲試 十 052 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : wayan utux kayan mki sa llyung na magan pkba'an biru mgluw pspung myuy hi na linhuyan,hriy balay ini simu uwah, prngyen na sazing rahu balay rgyax lyung penux magan pkba'an biru mgluw pspung na myuy hi (Bare na maypwan, maylubung, sire; Taycyu na m'ihu, l'olu), hani ga bsya myan min gluw linhuyan na pkba'an biru msu'un myuy hi, blay txan balay na pin nawgan myan lla'i memaw mtuli kwara na ugin naha. t'yugun mamu nku pkba'an biru mki sa lyung tmali lga, ini simu kba mwah mgluw smhelaw la, kya simu maha hriy balay! simu sazing lla'i ga min pspung simu uzi ini ptna na kayan mwah mgluw mnaw ru mzinah na lyung penux magan linhuyan na pkba'an biru myuy hi, kya la mamu ini balay yengay rwa!utux kayan hani ga, m'owyat nku yaya mamu mwah psba biru runi ku pkba'an biru na lyung penux ru thuyay simu mgluw yaya mwah runi lozi, nanu iy utux kayan hani lga ba simu mwah pspung na lyung penux magan linhuyan na pkba'an biru myuy hi, sinhyun yaba mamu musa simu lokah balay ru pyang simu smogan mzinah, nya simu mnaga lrwa! Te payat biru : gowng na tmalung ru gowng na knerin 第五封信 男人的河與女人的河 貝 親愛的我的Witux Tali寶 kyalaw simu nku yaw slali na lyung penux ru lyung tmali ki!skayan ta ku mshwa balay na rahu sya nku Tayan, kya la mamu ini pungi ku yaw hani, ti ku slali slali ryax hasa ga, inkyan nku binkisan Tayan na rhyan ga, nya mshwa balay na sya, wayan nya 'mukan kwara nku hhalan naha m'yanux na haya hasa,rasun ni Tomuk alang Tayan musa rgyax na papak wa'a tkmu kya, siki la ini pgyay sya nya na, masay lnglung na Tomuk, hwa ka ini balay usa 053
05 們應該沒有聽過 據說在很久很久以前 在泰雅族祖先居住的土地上發生大洪水 洪水淹沒了家 園及賴以維生的土地 頭目只好帶領族人到大霸尖山去躲避洶湧的洪水 但是洪水卻一直遲遲無 法退去 頭目百思不解 為何洪水一直沒有消退的跡象 難解的問題只好詢問部落的巫師 部落巫 師以竹占方式找出觸法者 原來是因為部落的一對年輕男女犯了 禁忌 Gaga 他們犯了姦淫的罪 所以導致族人的不幸與災難 在泰雅族傳統社會裡任何人都不得違反Gaga 否則將受到lyutux 祖靈 的懲處 輕者個人受罰 重者會連帶殃及部落 了解招致 洪水肆虐的原因後 請巫師竹占問 lyutux如何贖罪 問 lyutux 的 結果是要將犯錯的這對年輕男女丟入大水中奉獻給祖靈 洪水才 會退去 最後族人只好將那名男子丟向山的右邊 將女子丟向山 的左邊 然後 奇妙的事情發生了 暴漲的洪水神奇的慢慢退去 大霸尖山一側匯流的水變成為大安溪 另一側則形成現在的大甲 溪 因為大甲溪是女人河 所以溪水較為和緩 像個溫柔的女子 相反的 大安溪是男人河 相較之下水勢較為湍急 就像是個性剛烈的男子一般 老爸 054 tikay na sya nya na? mtt'it balay na yaw hani, siy ta haliy ma'ut nku mhoni na maha u ye'igiy alang ta kyan utux mrkyas na tmalung ru knerin nya mt'yaw sa psani (Gaga), mhmut msu'un na hi naha, lunga sa kyan rahu balay na ya'ih yaw mwah ki alang ta Tayan, mki na Gaga binkisan ta ga ini mhmut balay ru hmiri balay na Gaga hiya, ini su pung kay lga, mutuw su nya cbilan na lyutux, hbaw ga isu nanak ku cbilan nya, rahu ga ana kwara alang ga hri'un nya. ba'un mu maha kani mshwa sya lga, mutuw myan kyalun nku mhoni son nanu mwah kintari na lyutux? pin usan ta ku lyutux maha, ti ku utux tmalung ru utux knerin sazing Tayan hani ga, siy haliy pbuling na sya b'aniy nku lyutux binkisan, nki wayan m'ungat na mshwa sya nya la. suruw nya lga siy naha bnganiy 'lelaw rgyax nku tmalung hasa hiya, knerin hiya ga bnganan naha te 'min rgyax hasa, babaw ryax nya lga, kyan utux mnikuy nanak na yaw mhtuw la, ti ku minshwa na sya hasa ga, memaw nya n-gyut n-gyut thhuway ungat na sya nya la. nanu iy min pslyan nku tes'yap sya hasa lalu nya ga lyung penux, binah utux hiya lalu nya ga lyung tmali. ye'igiy lyung tmali hiya ga lyung na knerin, lunga sa mhhuway balay na sya nya, lyung penux hiya ga lyung na tmalung, pyanga sa memaw rmayas balay 'siy ga tmalung mrngu balay. Te payat biru : gowng na tmalung ru gowng na knerin 第五封信 男人的河與女人的河 今天老爸想和你們分享的正好是大安溪及大甲溪的傳說哦 關於泰雅族大洪水的傳說 我想你 Yaba su 055
怎麼說 kmayan nku yutas su Gaga 泰雅語 Gaga 即祖先的規範或祖訓 為泰雅族傳統社會中最重要 的規範 在泰雅族傳統社會裡任何人都不得違反Gaga 否則將受到 lyutux的懲處 輕者個人受罰 重者會連帶殃及部落 泰雅族人從出 生到死亡 皆須在Gaga 的規範下生活 離開 Gaga 視同離開家族, 部 落 Gaga的規範涵蓋整個部落 一旦有人觸犯Gaga 該Gaga團體或 部落的其他人皆可能受lyutux的懲罰 連帶發生厄運 056 Te mt 'yu biru : linnglung nku mk i "sali" - Ta yan n a Gaga Tayan na "Gaga" kay Tayan na Gaga, ki mki sku pinkyalan ru pinsba kay, hani ku pyang balay kinyanux binkisan na rahu ru blay balay nku pinkyalan alang na Tayan. mki sa pyang balay kinyanux na binkisan Tayan hiya ga, siki ini balay hri'iy na Gaga, ini su pung kay lga cbilan su nya lyutux la, hbaw ga cbilan su nya nanak, yesu ga ana kwara alang Tayan ga musa nya philun kwara uzi. ita ku Tayan hiya ga aring ta mhtuw m'yanux ru tehuk sa mhu'in ga, siki mki ta pinkyalan na m'yanux, mshri su tikay nku Gaga lga niwan su nya laxan ku Sali su ru alang su. pinkyalan nku Gaga hani nya nya kyalun kwara na alang la, kyan utux tayan hringan su tikay na Gaga lga, kwara nku Gaga na linhuyan ru alang na binah s'uli ga mutuw nya rrasun uzi mwah tmwang na ya'ih na yaw. 第六封信 泰雅 家 - Gaga的觀念 06 Te mt'yu biru : linnglung nku mki "sali" 第六封信 泰雅 家 Gaga 的觀念 pungi maha nanu 聽Yutas 057
058 ini phra, mrkyas ru rahu la'i tmalung kyan bes naha lga, mutuw mshri yaba yaya, mgluw bes kbalay utux nanak na lyutux bwan naha nanak 獨立戶, sbilun naha ku pyang tikuy na sway tmalung pgluw yaba yaya. niwan hiya ku ba mwah psyunaw na sali, krangi sa maha psyunaw pbulit. ita ku Tayan na utux sali hiya ga "pu'ing na yaba nku utux nni'an", kwara ggluw ga skahun nya ku sali galan nya na pu'ing, utux sali ru utux sali m'yanux blay naha skayan maha u lyutux sali. utux nni'an myan ga utux kayan krryax mutuw kyan mziman, mt'yu pgan hi ba msu'un mcisan, nanu iy mutuw myan s'agan pu'ing na utux sali, ye'igiy utux nni'an ga, skayan na alang Tayan ga lyutux gamin 一個根 ini ga lyutux nkis 一個祖先. pyang naha syun inlungan ga pbbay, pggalu na Tayan, kahun na Gaga, ryax mcisan gnogun, mhtuw Tayan na "Gaga" 皆可看到傳統的泰 處 處 落 部 堡 西 鎮 在 貝 兩位寶 起生活的日 一 父 祖 和 時 小 己 自 起 想 雅建築 讓我 每晚會在屋子 父 祖 中 屋 竹 的 樣 那 在 子 就是住 我 記憶特別的 的 時 小 對 子 日 的 樣 這 中升火 覺不到寒 鎮 西 堡 感 全 完 屋 竹 裡 夜 的 冬 深 特別是在寒 96.02.12 溫暖到白日 以 可 子 屋 讓 火 有 為 因 冷 甲4 灰 t li bu 會以 祖父常會告訴我 泰雅族共食 等來比喻家 朵 比令 li h u n 入口 n i' an bu li t 同一個灰 葳 同一個家會說成 ly u tu x lyutux ni'an 共 達利 比令收 lyutux lihun 同一個入口你們可以說是ly u tu x 食的人 所以我們家 泰雅語也可以說 者 護 守 的 家 們 我 是 爸 bulit 老 者 哦 護 守 的 灰 t li bu g an h la 成是pk sazing ungay ru ubut mu ga, mki alang na cinsbu ana inu ga txan nya kwara binkisan na Sali Tayan, mutuw mu llungun nanak mki si lla'i tikuy ryax hasa ga mgluw kung yutas mu m'yanux, nanu maha kasa ku sali myan na ruma, krryax mlhngan ga lokah pnahu sali ku yutas mu, ryax wayan hani ga, snun mu balay ku kinyanux mu lla'i slali, ti ku tehuk balay nku 'misan ryax hngan hasa ga, ini mu ba'iy balay sa skinut, ye'igiy kyan puni, lunga sa memaw mkilux kwara ku zik na sali mu ru tehuk sasan na 'lyan.lokah kung nya kyalun yutas mu maha, ita Tayan hiya ga kahun nya bulit 灰, lihun 入口, ni'an 共食 kwara hani skayan nya nku sali,utux sali hiya ga maha kani u lyutux bulit 同一個灰, lyutux lihun 同一個入口, lyutux nni'an 共 食的人, nanu yasa ru sali ta, blay mamu kmayan maha lyutux built. kuzing yaba mamu ga plahang simu, kay na Tayan ga blay mamu skayan maha u pklahang bulit 灰的守護者 rwa! 06 Te mt'yu biru : linnglung nku mki "sali" 第六封信 泰雅 家 Gaga 的觀念 貝 親愛的我的Witux Tali寶 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : 059
戶 而通常會留下最年幼的弟弟和父母居住 留下成為家的繼承者 會稱為ps'yunaw pbulit 我們泰雅族的家族結構是 父系世系 親族體制中以家族為基礎單位 一個家屋或家庭可以說 成utux sali 我們家族每年的聚會有五 六十個人參加 就是以一個家族為單位 因為是同一個家 族 族人會說成 lyutux gamin 一個根 或 lyutux nkis 一個祖先 重視共同分享 分擔的泰雅 族 會透過儀式 節日 慶典 展現並凝聚家族的力量 前些日子表姐結婚 來了很多親戚 都是來 協助這個婚禮 那天所殺的豬 也平均分給來的所有親戚 但沒有辦法來的 也會留給他們 這種 分豬肉 的傳統 就是分享的精神 也藉由分享的行為 讓家族能更認識親人及強化家族內部 的力量 而這個傳統也會展現在以前的泰雅生活中 記得小時候和祖父一起上山打獵 所獵得的 一個家族會有一個 Gaga 數個家族形成的部落 也會有一個 Gaga 這個 Gaga 就是祖訓或祖先的 規範 也可以說是法律 生活習慣 個人的行為道德及部落社會法律就是靠 Gaga來維繫 族人都 不得違反Gaga 否則將受到lyutux 祖靈 的懲處 輕者個人受罰 重者會連帶殃整個家族或部 落 泰雅族人從出生到死亡 皆須在Gaga的規範下生活 離開Gaga 視同離開家族 部落 老爸 060 utux nni'an ga utux na Gaga, pyux na sali ga mhtuw kya ku alang ru kyan utux na Gaga uzi, Gaga hani ga pinkyalan ru kay na binkisan linhuyan ta musa blay kyalun maha u horit, lhani na kinyanux. pint'yagun na saxa ru horit na knxan alang skahun naha nku Gaga hani mwah psru ru ptmumu. it ku myanux na Tayan laxiy balay hri'iy Gaga hiya, ini su pung kay ga cbilan su nya lyutux, lhbaw ga isu nanak cbilan nya, yesu ga ana kwara alang ru utux nni'an mamu ga musa nya cbilan kwara,. nanu ita ku Tayan hiya ga aring ta m'yanux babaw rhyan ru tehuk phu'in ta ga, siki mki sa linhuyan na Gaga ta pk'yanux, mshri su Gaga ta Tayan ga niwan msgagay simu na utux sali su ru alang su. Tayan na "Gaga" 獵物 回來後也分享給同一個家族的人 kya ku ms'utux lungan na sali, ryax wayan hasa ga kikung nku bsuyan mu knerin, pyux balay ggluw nyan, mwah rmaw balay uzi na kikung ryax hani, minkutan nku wewak hasa ga, wayan myan inleyun may kwara ggluw, ti ku ini uwah hiya ga, nya myan skun ru bbi'an myan uzi na, nanu "p'asuw na hi suyaw "na Gaga hani ga, niwan nku pbbay ku lungan myan, nanu maha kani ku pin t'yagun myan ru pyanga sa ba ms'utux na sali ru ba sa pkbba thuyay mhtuw na rahu balay na rngu, Gaga hani ga, pintxan nya kinyanux slali na Tayan, llungun mu slali mgluw kuzing ki yutas mu musa mlyap llahuy rgyax ru kyan tlyapan myan nku sinuw ga, halan myan may kwara ggluw ru utux nni'an m'as balay inlungan myan kwara. Te mt'yu biru : linnglung nku mki "sali" 第六封信 泰雅 家 Gaga 的觀念 當然 男孩長大結婚之後 就會離開父母 夫妻倆自己成一個 lyutux bwan naha nanak 獨立 06 Yaba su 061
聽Yutas 怎麼說 bulit 灰 lyutux bulit, 泰雅語中 會以一家用同一堆火 而同一個 灰 就指同一個家之意 lyutux bulit, kay na Tayan ga, s'agan naha utux sali ru msli na puni, msu'un na built ga, niwan wayan tmuring na utux sali kay nya ma. ni'an 共食 lyutux ni'an 共食團體 共食是指一家的人 lyutux ni'an 共食團體 mgluw mani ga utux na sali. lihun 入口 lyutux lihun 同一個出口 表示同一個家的人 lyutux lihun, mtna na utux lihun ga, niwan utux sali uzi. 第七封信 出草 Te mpitu biru : kmut tunux Ta ya n 07 Te mpitu biru: kmut tunux Tayan 第七封信 出草 pungi maha nanu kmayan nku yutas su pklahang bulit 灰的守護者 守護灰的人 表示家中的家長 pklahang built na Tayan ga, niwan pyang bsuyan na mki sali. 062 utux sali 一個家 lyutux gamin 一個根 指同一個家族 pturing sa lyutux ni'an. lyutux nkis 一個祖先 同 一 個 血 緣 形 成 的 家 族 mtna utux na rmuyux ba msu'un na ni'an. lyutux 祖靈 lyutux binkisan. ps'yunaw bulit 家的繼承者 063
泰雅文 昨晚和部落的長老 談起 談到 我們泰雅族 人 及部落的關係 一個年青 級制度 一位耆老說 階 為何沒有排灣族的貴族及 雅族是一個強調平權 泰 的很好 他告訴年青人 雖然有nbkis/mrhuw 麻 必 浩 中 及個人能力的民族 部落 是唯一的 更不是 96.03.22 不 頭目 族長 其權力 部落遇到重大事情 甲4 用命令的方式與部落溝通 者舉行部落會議決策 力 則由頭目召集各族長 勢 是合議制的 不像排 葳朵 比令 策 之 可見得泰雅族人的決 收 令 比 力 權 利 的 對 達 絕 其 有 目 頭 灣族的 人的努力 以得到 個 是 的 視 重 中 落 部 族 在泰雅 雅族是個人主義 泰 說 人 有 同 認 的 人 族 部落及 以這麼說 可 也 點 一 這 會 社 的 義 英雄主 064 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : sazing ungay ru ubut mu ga, mki alang na cinsbu ana inu ga txan nya kwara binkisan na Sali shesa lhngan mcisan sami ki bnkis, skayan myan nku Gaga Tayan, nanu ku pinlgan saxa ki alang ta, utux mrkyas kmayan maha, ita Tayan hiya ga hwa ka ini balay ptna sku paywang kyan na syun inlungan alang ru inlay naha bkgun na rngu naha? ba balay kmayan nku utux bnkis hiya maha, Tayan hiya ga ptna'un nya kwara na rngu ru saxa na m'yanux s'uli hiya,alang ta ana kyan ku nbkis / mrhuw ( 頭目,族長) ga, bliy hiya nanak kyan rngu, ini kusa siy ki pinturing nya hmwaw pkkayan na alang ta, kyan rahu yaw alang lga, mutuw naha skahun sa tomuk mwah p'aras kwara nbkis, ming rngu pkkayan na yaw pspung, son kani lnglung ita Tayan hiya ga ba balay ms'utux pkkayan na yaw, ini krangi sa paywang na tomuk hiya ga, kyan min nanak na rngu nya. Te mpitu biru: kmut tunux Tayan 第七封信 出草 貝 親愛的我的Witux Tali寶化 談到個人 07 mki alang na Tayan hiya ga, syun naha nanak lungan balay na saxa hiya, nki ba'un ru swalan na alang, kyan kmayan uzi ku Tayan hiya ga mawsa nanak lungan na m'yanux ru mowtuux, lokah balay pint'yagun nya, maha kani kwara kmayan. knayan Witux s'utux ryax maha, atuni kyan Tayan ya'ih pin t'yagun nya ga, son nanu pspung? musa sazing skayan ta, te utux hiya ga, lhbaw tikay pint'yaw nya ya'ih yaw, ba'un pcbilan tikay na ye'aya hiya, nanu iy kahun sku Gaga Tayan mwah pcgabin, yeku pint'yaw asa ga siki pbay sa cating, wewak, latan ana nanu bi'an nya nku pint'ryen nya nki m'as lungan nya, kahun sku psyuk hani mwah tmwang min ungat na yaw nya. nanu pincbilan hani ga son ta maha u phaw, kahun phaw mwah pcgabin hani ga thuyay ba smru lungan ru kyan binkgun nya na blay tu'iy, lunga sa siy hhuway balay ru ini pyuy balay na kinyanux Tayan. 065
以解決的部份 也就是犯了較輕微的罪行 部落有制裁的儀式 犯錯者家屬提供牛 豬 珠衣等 交給對方弭平憤恨 透過賠償的方式 彌補對方的損失 這個制裁儀式稱為phaw 透過 phaw的執 行 泰雅社會才有穩定祥和有秩序的社會 再者部落的頭目 長老若沒法處理 會交由lyutux 祖靈 去定奪 要matalam mgaga 就是馘 首 譬如我們麻必浩部落 原來我們家族住在那裡 因為耕地不足了 整個家族遷到新竹一帶 經 過了數十年 又回到原來的地方 但我們家族原居住的地方 已經有了另一個家族的人 經過多次 的協商 雙方無法達成共識 於是用mgaga 的方式 二家族的人分別去馘首 二家族的人皆有所 獲 但另一家族的人 有人受傷 這個表示經過祖靈的判定 是他們家族理虧 祖靈認為我們家族 是對的 這才解決土地的事情 經過了mgaga 的儀式 兩家族瞭解了祖靈判決 於是由兩家族的 人 依泰雅的Gaga傳統 舉行和解儀式 決定部落由兩家共同來管理 當然泰雅族在不同原因的 mgaga 會呈現出不同 Gaga 信仰的內容 而透過 mgaga 儀式神聖化的 過程中 族人將原來疏離的lyutux公正意象及 Gaga規範是有道理的 特質自我實踐出來 而再 次肯定 lyutux是社會正義的最終裁判 進而再次維護了它誡命 Gaga 的神聖性 也維持了神聖力 量與人類世界的分野 這個Gaga與lyutux 是泰雅族維繫社會規範二個最重要的元素 是一體的 二面 066 老爸 te sazing hiya ga alang na tomuk, bnkis atuni ini naha ba'iy pcgabin ga, sbay naha na lyutux 祖靈 musa plnglung la, nanu siki matalam, mgaga, musa balay tmubun tunux, krangi sa: sami na alang mapihaw hiya ga, min nisi sami mki kya ku utux nni'an myan, ye'igiy ini tna na hayan, wayan sami mshri ru pyaran myan musa hyan na Sincik la,hminas pisa mpuw kayan lru, mwah sami mbinah lozi ku min 'kyan myan hani, siki la rima kyan binah na utux nni'an mki runi la, kin pisa myan pkkayan ungat nku psswayan inlungan myan uzi, nanu iy skahun myan na mgaga, ini kbsya sazing na nni'an psgayun myan musa kmut na tunux, kyan nagan myan kwara, siki la utux na nni'an hiya ga kyan Tayan nya magan pangih, hani ku pinspung na lyutux, kya la kyan ku ya'ih nya, kinta'yux na lyutux sami hiya ga, blay sami hiya, nanu maha kani ku wayan sbleyun na yaw rhyan, kahun nku Gaga na mgaga, thuyay ba'un nku sazing nni'an inlungan na lyutux, nanu iy mgluw balay laha, s'agan naha na Gaga binkisan, mwah inlay pkayan ru ptbing ba na mslahuy, babaw ryax lga nanu pwahun naha nku sazing u utux nni'an pslyan mwah psu'un mlahang na alang hiya la. Te mpitu biru: kmut tunux Tayan 第七封信 出草 葳朵上回問到以前族人如果有人犯錯 會如何處理 這可以分成二個層面來談 第一個是部落可 07 kyan blay uzi na ini ptna yaw na mgaga mki Tayan ru mhtuw sa ini ptna na inlungan na sinhyan, nanu skahun Gaga na mgaga mwah psblay na lungan, thuyay ba min laxan naha na balay balay na pinta'yux ru "min tmumu linhuyan na Gaga ga balay na kay"ku txan sa pint'yagun. nanu maha kani masu yaw ga ba sinrhu na rngu balay lyutux mwah pspung, thyayun zzik balay ba mlahang na Gaga balay na pinlawa, ru ba rmanga sa babaw kayan na rngu ki m'yanux babaw rhyan nku pin sgayun. Gaga ki lyutux hani ga, laha baly nku ba balay ptmumu ru ps'rux kinyanux na linhuyan sazing balay balay na rahu yaw, ini psgagay balay. Yaba su 067
pungi maha nanu kmayan nku yutas su matalam 指遇重大衝突時 雙方各自去出草或狩獵 由lyutux裁定勝負 理直者能得到 lyutux 的庇護 第八封信 談Gaga及lyutux pstna na rahu balay yaw nya pttiri ru sazing pslyan na tayan ba musa nanak kmut tunux ini ga mlyap, kahun sku lyutux mwah pspung ima lokah, thuyay sa ba plahang na lyutux. mgaga 泰雅族的馘首 mgaga 意謂著必須執行傳統儀式或執行部落慣習之意 與兩族戰爭消滅敵人 之勢力的目的不同 泰雅族馘首的理由大致上可以分為三種型態 一是報仇 二是決定爭議 三是 消災 偶有人為部落地位而進行馘首 馘首是泰雅族的信仰上的需求 實際的生活中更是訓練族 人強健體魄, 強化生存意志的有效手段 kmut tunux na Tayan. "mgaga"hani siki pt'yagun balay Gaga binkisan ru pt'yagun lhani Gaga na alang. ini ptna laha sku mwah kmut alang ru krmtan nya kwara Tayan nku paris hasa. kmut tunux na Tayan kay nya ga musa tugan tu'iy halan ta lnglung utux ga smyuk balay, sazing ga pkkayan na sing wa'an. tugan ga krmtan kwara, kruma ga lungun nya alang pyanga sa musa kmut tunux. kmut tunux mki sinhyan na Tayan min plawa nya ga, mki balay balay na k'yanux na Tayan hiya ga mwah pslokah hi Tayan, rmuru tmwang sa lokah balay m'yanux mki babaw rhyan na blay balay nku sinrhu. nbkis/mrhuw 頭目, 族長 tomuk, bnkis ba sa inlungan. 068 phaw 泰雅族的制裁儀式 Gaga pinspung mtyaw na Tayan. Te mspat biru : skayan na Gaga ru lyutux 第八封信 談 Gaga 及 lyutux 聽Yutas 怎麼說 08 Te mspat biru : ska yan na Gaga ru lyutux 069
ly 上回寫到泰雅族的 G ag a與 老爸再說的 解 瞭 太 不 像 好 們 你 靈 而言 其涵意 清楚點 Gaga對於泰雅族族所有處事的 鎮 西 堡 包羅萬象 它是規範泰雅比浩長老曾告 96.03.30 原理原則 麻必浩部落的 甲4 訴我 的話 是告 Gaga就是 祖先流傳下來律 儀式 禁 令 訴族人 生活的規範 戒俗等等 比 朵 葳 習 及 約 契 忌 祭詞 社會 收 令 比 利 達 孩 小 至 甚 體 團 所以一個家人 家族 所以囉 常常 之間 都有自己的Gaga 會說你們沒有 在你們不聽話時 老爸就矩 Gaga 就是說你們沒有規 070 te kraya binrwan ta na Gaga ru lyutux na Tayan, kya la mamu ini ba'iy hazi, inleyaw kmayan lozi ku yaba su, Gaga mki sa Tayan hani ga, pyux balay na kay nya ru tu'iy nya, hiya ga mwah tmumu linhuyan kwara yaw na blay balay tu'iy na Tayan, kinayan kung nya ku bnkis myan alang mapihaw maha: Gaga hiya ga "kay na min snbin nku binkisan" nya nya kyalun alang Tayan, kinyanux na tmumu linhuyan, horit, Gaga, psani, kay lyutux, ptmumu biru, ru lhani pt'yagun kwara ana nanu. nanu yasa ru utux sali, utux nni'an pslyan melahuy na linhuyan, ini ka la'i ki la'i maha nanu, kyan kwara nanak na Gaga, pyanga maha, ini simu pung kay krryax lga, mutuw simu kyalun yaba mamu maha ungat balay Gaga mamu, nanu maha u ungat balay tu'iy hinnakay mamu. 08 Te mspat biru : skayan na Gaga ru lyutux 第八封信 談 Gaga 及 lyutux 貝 親愛的我的Witux Taliu寶 tu x 祖 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : kwara na pkba biru bkgun naha Gaga maha: (一)血族團體 lyutux gluw, (二) 狩獵團體 lyutux litan, (三)共祭團體 lyutux Gaga, (四 ) 共軛團體 (lyutux ni'an), (五) 部落同盟 lyutux phaban, kwara pinsgayun hani ga kyala ini ba'iy hazi ku wayan khngyun kwara na melahuy linhuyan nku ayla nya, mki sa alang ba maha yeku rhyan rinkyasan ru utux rmuyux na ggluw ini ka snwalan nku pt'yagun, ba pgluw sa melahuy linhuyan, melahuy linhuyan hani ga pyux balay, myuy balay, ba ptt'it uzi, siki kahun sku utux rmuyux na ggluw galan ta pu'ing, pwahun sku lyutux Gaga, lyutux litan ru lyutux ni'an kwara hani nku rngu na melahuy, psgayun nya lga phtuw na ini ptna linhuyan. ana pyux lalu nya ga, balay balay ga melahuy linhuyan na alang ta kwara. melahuy linhuyan hani ga, kruma ga mgluw nku lyutux Gaga, ru lokah mtna laha ki lyutux litan. 071
08 第學者們會把團體的 Gaga 分類成 :( 一 ) 血族團體 (lyutux gluw) ( 二 ) 狩獵團體 (lyutux litan) ( 三 ) 共祭團體 (lyutux Gaga) ( 四 ) 共軛團體 (lyutux nni'an) ( 五 ) 部落同盟 (lyutux phaban) 以上的分類可能很難精確找出各團體間界線, 在部落會因為地緣兼血族關係或任務之需求, 組成的團體, 而這個團體是多重性 動態性 也是交錯性, 以血族群為基礎, 以共祭儀 共獵及共軛等社會功能, 分別形成若干之組織 名稱雖異, 事實上皆為部落之團體 此團體, 有時與祭團一致, 並常亦與獵團一致 再者談 lyutux, 是泰雅族人對 祖靈 的稱謂, 族人對 死者的靈魂 稱為 lyutux, 而祖靈分成 blay lyutux( 好的祖靈 ) 及 ya'ih lyutux( 壞的祖靈 ), 族人相信靈魂是存在不滅的, 人死後魂魄會長久留在世間, 和祖靈共同照覽子孫的行為及生活 在傳統信仰, 一個人若行為不當, 或有背信忘義之處, 則 lyutux 便會降災禍於其身 冥冥之中, 人世禍福完全為 lyutux 所主宰, 族人絲毫無力與之抗衡, 因此, 處世要訣就是祈求 lyutux 的護佑 以泰雅族的獵首為例, 獵首是極為神聖的表徵, 也是男性英勇行為的最高表現, 而獵首行動成功與否, 完全繫於 lyutux 之決定, 因為他代表著最高的審判 由此可見族人信仰之根深蒂固, 而夢是人心與靈魂接觸的現象, 惡夢就是 lyutux 傳達驅避事情的感應, 吉夢則是 lyutux 善意的指示, 隨時可以採取行動 他們的行為規範, 可說是和祖靈崇拜的信仰有頗深的淵源 在採訪泰雅耆老過程中, 對 lyutux 有新的解釋, 除了 blay lyutux( 好的祖靈 ) 及 ya'ih lyutux( 壞的祖靈 ) 之外, 會有一個 lyutux na kayan( 宇宙之神 ) 有人覺得 lyutux na kayan 在泰雅族傳統中應該不會出現, 是受了西方宗教之影響, 才出現的字彙, 但泰雅族的祖靈信仰中, 有自己一個完整 pkyalay ta lozi ku lyutux hani, hiya ga Tayan na s'uli ga kinta'yux nya na lalu na "lyutux binkisan", "lyutux", Tayan na s'uli ga kinta'yux nya na "limu minhu'in"skayan nya maha u lyutux, lyutux binkisan hiya ga kyan blay lyutux ru ya'ih lyutux, ita Tayan s'uli ga sinhyun ta limu hiya ga ini balay tpuyut, mhu'in Tayan ga limu nya ga nya tberaw sa babaw rhyan, laha ki binkisan na lyutux ga nya nya inlay mlahang kinyanux ru hinkayan nku kinbahan ta. mki Gaga slali na sinhyan hiya ga, utux m'yanux Tayan atuni ya'ih balay pint'yagun nya ga, ini ga mk'ihuy balay na inlungan nya, nanu iy lyutux hiya ga musa nya sbay hiya ku ya'ih na yaw. ini balay ba'iy nku m'yanux ta babaw rhyan hiya ga blay ki ya'ih ga mutuw skahun na lyutux plnglung, ita na m'yanux Tayan ga 'yat ta ba'un pspung na lyutux, nanu iy, ba ta mggluw m'yanux na babaw rhyan ga siki splawa ta na lyutux mwah mlahang ita. txay ta ku tllyap tunux sinuw na Tayan hiya, tllyap tunux sinuw hiya ga lokah balay ru syun balay inlungan, hani ku pyang mowtux balay tmalung pintyaw nya nku rahu balay na pint'yagun nya uzi, blay aw ru ya'ih aw, musa skahun nku lyutux mwah pspung hiya, ye'igiy hiya ga pyang rahu balay nku pspung. txiy ku ita Tayan hiya ga zzik ru mrrhu balay nku sinhyan ta, nanu smpyan ga inlungan Tayan ki limu ga nya balay ptbing ba, ya'ih smpyan su ga lyutux ku hiya thuyay ba psngungu ru psalun nya ku ya'ih na yaw, blay smpyan hiya ga blay kwara yaw su ru ana knwan ga blay su musa mtyaw la. nanu maha kani ku pintyaw na tmumu linhuyan, kyala laha ki pzimu binkisan lyutux na sinhyan ga ini balay psgagay ru ini pt'alax uzi. 八封信談Gaga 及lyutux Te mspat biru : skayan na Gaga ru lyutux 072 073
人的天堂 lyutux則是主宰世界的主人 我們族人遵守 Gaga 在儀式及日常生活的實踐過程 中 必得到lyutux 庇佑 觸犯了Gaga 就是觸犯了禁 忌 則會受到神靈的懲罰 ita na Tayan s'uli hiya llgan ta ku Gaga, ana su mki Gaga ru kinyanux na pint'yagun ga, sungun khangan su nya balay na lyutux, atuni hri'un su Gaga hiya ga, niwan nya su hmring na psani uzi la, maha kani lga musa su nya cbilan lyutux binkisan la. Yaba su 074 lyutux gluw 血族團體 是泰雅族社會組織中最基本的單位 維繫家族間生活規範 思想行為 價值判斷的 社會團體 hani hiya ga mki sa Tayan na melahuy ga pyang pu'ing na yaw, ba psru ru ptbing kinyanux na tmumu linhuyan, pintyaw na linglung snpung na blay kbwayan syakay na melahuy linhuyan. lyutux litan 狩獵團體 獵團為共有獵區 共同出獵 共同參加戰事訓練之單位 族人藉著狩獵活動凝 聚 Gaga 的向心力 提高部落群體認同感 維繫建立彼此間的共存部落組織 lyutux litan kyan kwara na tkwalan, mtna na mwah tetanux, mgluw musa kbaga na mttiri hitay, ita na Tayan s'uli hiya ga, mutuw skahun ta ku ms'utux inlungan ru ba ms'sli na Gaga, mwah pruru alang ta, nki naha syun inlungan, thuyay sa ba ptbing ba kwara na pggluw m'yanux nku alang melahuy. 老爸 nwahan naha tmubun bnkis na Tayan ryax hasa ga, kyan nku gi'as na gmbang kay, bliy blay lyutux ru ya'ih lyutux nanak, kyan uzi utux nku lyutux na kayan, kruma lnglung maha, lyutux na kayan hiya ga mki na Tayan ga mutuw ini phtuw, kya la inkahun sku kyokay na binah mwah m'yup, pyanga sa kyan biru nya, siki la mki sinhyan na binkisan lyutux hiya ga, kyan nanak nku kintayux nya nku ungat balay na kin mkah nya babaw rhyan, mhu'in Tayan slali hiya ga, mutuw nya hminas nku hongu lyutux,ba tehuk sa tuxan, nanu iy lyutux hiya ga pyang tinsali ru pklahang babaw rhyan na yaba. pungi maha nanu kmayan nku yutas su lyutux Gaga 共祭團體 祭祀範圍包括播種, 收穫, 農事, 祈雨, 狩獵, 祖靈祭等 為泰雅族最重要的Gaga宗 教儀式團體 smlyutux Gaga kyan kwara nku tmubux, kmluh, mayah, plawa mwalax, mlyap, maho ana nanu, kwara hani ga mki Tayan hiya ga pyang balay balay na Gaga kyokay na linhuyan. lyutux nni'an 共軛團體 共軛團體是泰雅人的生活活動之一 意指mgluw或nni'an有 共食, 共負一軛 的 意思 也就是共同分肉的團體 所以又稱之 共食或共牲團體 主要常見於婚禮, 狩獵的生活活動 在這個團 體中 大家都有共負責任和義務 不論是婚喪喜慶大家一起承當 lyutux nni'an hiya ga kinyanux na Tayan 08 Te mspat biru : skayan na Gaga ru lyutux 第八封信 談 Gaga 及 lyutux 宇宙觀 族人在死後 會經彩虹橋 到達tuxan 泰雅 聽Yutas 怎麼說 utux myuy uzi, wayan tmuring kya na gluw, ini ga nni'nw kyan "mgluw mani, mgluw m'yanux" na kay nya, nanu hani maha u ba pbbay na hi nnahi, kyalun ta lozi maha u "mgluw mani ini ga msu'un na sinuw", hani ga mutuw ttxan mki kikung, mlyap na kinyanux ana nanu. mki sa melahuy linhuyan sahuy hani ga, kyan kwara na spngun ta ru rngu ta, ana king ru mhu'in ga pragay ta Kwara. lyutux phaban 部落同盟 部落同盟為同流域相毗鄰部落之人為聯合組織 其最大的功能為經濟利益與 共同防衛 llyutux phaban ga mtna sa llyung ru llingay na alang tayan ga ba balay msu'un na linhuyan, pyang rahu na thuyay ta ba pspila ru rngu pkbwayan na s'utux pinllgan na mlahang. alang 部落 075
卷二 Pkkayan 當拍片團隊遇見 Gaga Biru sazing lahuy : Pkkayan aring linhuyan linhuyan na na psyasing psyasing ega ega pstna pstna nya ru nya txan ru txan nya na Gaga 076 077
第九封信願景會議 上一卷從故事中 了解了許多泰雅族的知識 這是理解泰雅族重要的基礎 進到卷二作者將拍攝過程中所見所聞經過沉澱思考 化為較淺顯易懂並且充滿反思及自己心情的文字 企圖傳達給孩子及讀者 09 Te m' isu biru : pkkayan na sinngusan 究竟泰雅族的Gaga在現代社會中要如何實踐 這不僅是這次事件所遭遇的問題 也是當前原住民發展所面臨的課題 圖片由左至右依序為 ❶ 馬告花Maqaw ❷ 96.01.24 馬告小組說明會情形 左一計畫主持人瓦歷斯 諾幹 左二製作人盧思岳 右計畫主持人林益仁 ❸ 96.02.05 基那吉協會說明會情形 面對者為泰雅千年導演陳文彬 ❹ mama 阿道正在蓋烤火房 078 079
親愛的葳朵 達利 現在時間是晚上12點半 會議剛剛結束 二位寶貝睡了嗎 上回告訴你們有關 泰雅千年 影片的計劃 這個計劃是由雪霸國家公園出資 委託 吾鄉工作 坊 製作這部影片 這個拍片團隊包含有製作人 吾鄉工作坊負責人盧思岳 導演 陳文彬 靜宜大 學的林益仁為計畫的主持人以及拍紀錄片的老爸 等 這些天 在山上開會 拍片團隊分別向兩個部落 說明拍 泰雅千年 影片的計劃 首先向鎮西堡 部落的馬告小組說明 馬告小組是一個特別的團 體 長年以來 他們為部落的 永續發展 而努 力 致力遵循 "Gaga" 泰雅祖訓 維繫自然山 馬告花 maqaw 林生態 他們還成立了 泰雅爾生態教育中心 為發展泰雅爾生態文化教育及紀錄數位泰雅爾 生態文化而努力 你們知道為何他們用 馬告 這個詞嗎 馬告 maqaw 就是山胡椒 以前部落 沒有鹽巴 它是用來調味用的 第二是當疲累時 作為涼飲 恢復體力 再者當成食物烹調的佐 料 使它更具特殊風味 而這個馬告小組 就是期望能學習馬告的精神 在部落中有調和的功能 為族人努力做些事情 080 misu ryax soni spngan ga mlhngan na mpuw sazing tmuting ska, nisan sami kmasu na pkkayan, m'abi na sazing ungay mu la? simu pin'yu tikay inlungan nku ega na utux syan na kayan Tayan 'kbalay ega ru Pta'yux hani ga kahun pila sku mlahang gnogun rgyax thoki na Papak Wa'a, pintubun myan "pint'yagun 'kyan sali na alang mu" mwah kbalay ega hani. psyasing ega na melahuy pyux balay Tayan ba ana nanu: plahang alang Tayan na 盧思岳, pkbalay m'ega: 陳文彬, laygako 靜宜 na 林益仁 min lnglung yaw ega hani p'aras ru mwah psyasing na yaba su... m'ima. wayan ryax hani ga, mki sami rgyax pkkayan, psyasing ega na melahuy psgayun nya sazing alang mwah inlay kmayan nku psingan nya ega nku utux syan na kayan Tayan, t'aring skayan nku kumi tikuy ma'aw na alang cinsbu, kumi tikuy ma'aw hani ga minnanak balay na melahuy linhuyan, bsya kayan wayan hiya ga, rngu nya rmaw balay alang na "pinkbwayan alang ana knwan", siy kint'tu llgan naha "Gaga" (pinsba bnkis na Tayan) mwah pr'ru tmumu mbhuyaw llahuy rrgyax na 'sinuw ru yengayan, nya naha psrxun uzi ku "psba sahuy na llahuy 'sinuw ru yengayan nku Tayan", mwah pggyang rmuru Gaga na llahuy 'sinuw ru yengayan ru pbbiru tyen naw na llahuy 'sinuw ru yengayan ba sa ngyat mtyaw. Ba'un mamu hwa nya slwan "ma'aw" lalu hani? ma'aw hiya ga 山胡椒, slali alang ungat na tmuyux hiya ga, mutuw nya wahan smtimu. te sazing, mbetux su tikay lga, galan nya na mkhya na sya, Nki ba sa smru hi ru mlokah, ini ga, ggalan nya ku'magan nya rami Nki blay ni'un ma. kumi tikuy ma'aw hani ga, linnglung nya maha mwani skrangi nya nku rngu na ma'aw, mwah psblay inlungan na alang, rmaw mtyaw tikay nku alang ta. te utux na min pkkayan myan, psyasing ega na melahuy hani 09 Te m'isu biru : pkkayan na sinngusan 第九封信 願景會議 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 081
09 第第一場的會議, 拍片工作團隊向鎮西堡部落的馬告小組說明, 馬告小組表示歡迎拍片的工作, 特別 是 泰雅千年 這部片要部落族人穿著泰雅族的傳統服飾 說自己的語言 演自己族老的故事 且 要搭蓋傳統屋做為片場的方式進行, 未來可以作為泰雅生態文化教室 這種種, 都讓他們非常 的興奮!mama 阿道說 : 因這個片子, 可以重新蓋個泰雅的傳統建築, 讓我們的泰雅小孩看到祖 先們的智慧, 這個太好了, 但若要以傳統工法建屋, 竹子的部份, 可能在時間上無法配合, 因為依 古法, 要在七月或十二月砍下的竹子, 竹子內的成份, 比較不會被蟲子蛀食 我們學到了泰雅族的建材知識, 而就竹子的部份, 拍片團 隊得另做考量 第二場的說明會, 拍片團隊到新光部落的基那吉協會說 明, 新光部落的觀光民宿發展十分活絡, 導演陳文彬就以 韓國的 大長今 為例說明 : 韓國因為拍了影片, 讓拍片之 地, 成了很有名的觀光景點 ; 另外又以日本岐阜縣 合掌 屋 為例, 它已列為 世界文化遺產, 主要是因為那裡有 日本最傳統的建築, 日本政府每年編預算整修傳統屋, 而 當地居民主要經濟來源, 就是靠政府的修繕費及觀光為 主 拍片團隊表示, 泰雅傳統屋加上影片的發行, 一定會 帶給部落觀光上的效益, 加上拍完影片之後, 會把拍片時 的道具 泰雅傳統服飾 影片 紀錄片放在片場, 屆時片場 96.01.24 馬告小組說明會情形左二達利牧師為馬告小組成員 96.02.05 基那吉協會說明會情形 ga, wayan nya inlay kmayan nku alang cinsbu, linhuyan na kumi tikuy ma'aw ga p'asun nya ku psyasing ega hani, pyang nya syun inlungan na utux syan kayan na Tayan pin lukus nya nku latan Tayan hani, kmayan nanak na kay ta', ru ptxan nya nanak na rekisi na bkis, ru kbalay na lapaw galan nya nku 'kyan na ega, babaw ryax nya blay galan sahuy na llahuy 'sinuw ru yengayan uzi... ana m'ima, nki m'as balay na lungan naha! kmayan mama Ataw maha: "ye'igiy ega hani ga blay nya kbalay gi'as na lapaw, misa sa nki txan lla'i tikay na sininlungan na binkisan ta, blay balay ki, atuni skahun ta nku kinbalay na yutas ga, ruma hiya ga, 'yat balay kba pgiwan ryax hiya, yegiy kahun nku Gaga slali hiya ga, siki mki mpitu byating ini ga mpuw sazing byating, blay tmutu ruma la, zik sahuy na ruma ga, mutuw ini kt'iy na kumay." wayan myan kba'an balay nku sininlungan na lting Tayan, nanak nku ruma hiya ga, psyasingega na melahuy hiya ga halay nya lnglung nanak hiya la. te sazing na min pkkayan myan, psyasing ega na melahuy hiya ga, wayan ki alang smanguscikuy nku linhuyan na cinaci, alang smangus cikuy na yengayan ru 'byan sehu ga, pyux balay mwah runi, kbalay ega ru Pta'yux 陳文彬 galun nya ku ega na Kora 大長今 mwah kmayan: ye'igiy pinsingan na ega na Kora hyan hasa ga memaw pyang rahu lalu nya na yengayan hasa. mki binah Gipun nku 岐阜縣 "sali na kmpah tapa ba" ttxan, hiya ga rima wayan swalan na "raysang na Gaga babaw rhyan", nanu ku pyang nya spyang ga ki kya ku mki Gipun ga, kinbaly na slali balay sali, thoki na Gipun swalan nya pyux pila uzi wayan nya kblay sali krryax, nanu Tayan kya ga yeku pila naha ga kahun kya uzi ku ggalan naha, tmwang pila naha ru wahan yemangay kwara na sehu. kmayan nku psyasing ega na melahuy hani maha, sali na slali Tayan 九封信願景會議Te m'isu biru : pkkayan na sinngusan 082 083
像 大夥眼睛都發亮了 大家都非常贊成這個計劃 葳朵 達利 這二場說明會 針對不同的組織解說 鎮西堡及新光兩個部落 都很贊成 看來 建 泰雅傳統屋及拍片 應會非常的順利 會議結束後 老爸在你們最愛去的地方Ö mama 阿道家過 夜 mama阿道向你們問好哦 希望你們下回能到鎮西堡 親自向mama阿道問安 葳朵 達利你們也沒有看過泰雅族傳統的建築吧 老爸在這兒聽yutas達利談有關傳統建築時 就 想到兒時老爸在苗栗麻必浩部落的生活 當時部落的建築都是就地取材 皆以竹子為主 那種房 子可是冬暖夏涼哦 老爸最愛去的地方是烤火屋 因為在那兒可以烤山羌 烤山羊以及飛鼠 等 動物的毛 對了 達利 還記得以前老爸打到的 飛鼠 都是你幫老爸烤的嗎 在老爸和你年紀差 不多的時候 這些同樣也是我的工作哦 時間晚了 今天工作有些累 就分享到這兒囉 我親愛的寶貝 晚安 老爸 084 96.01.24 在 mama 阿道家烤火 ru twangan nya ega mwah rmaw gmayang Pkta'yux s'uli ga, musa ba sa ptxan sehu ga maras na pyux pila alang, twangan sku su'un psyasing ega lga, ti ku kwara na ye'aya, latan na Tayan, ega, min psingan na ega skun kya kwra, kwara hasa ga niwan ba rmuru na yengayan sehu nku utux alang. pungan nku alang maha kani blay ggalan sa pila lga, smangus cikuy alang na Tayan ga aring kya pyux llungun naha memaw psyax na rozi, ru p'asun naha nku mwah psyasing na ega runi la. Witux, Tali, ti ku sazing na pinkyalan hani ga, spwah naha nku ini ptna na linhuyan mwah psblay pkayan, cinsbu ru smangus cikuy sazing alang hani ga, smwayan kwara naha la! son kani mta'yux ga kbalay slali sali ru psyasing ega ga, kya la musa hhuway blay hnakay nya lki. kmasu sami pkkayan lga, yeku pyang sgalan yaba mamu ga musa sali ni mama Ataw, lokah simu balay ma nku mama Ataw ki! mwani babaw ryax nya ga uwah cisan nku alang cinsbu ru kyaliy nanak kya la. Te m'isu biru : pkkayan na sinngusan 第九封信 願景會議 就成為部落一個觀光景點 部落的人聽說拍片會帶來產值 新光部落的族人 開始有很多的想 09 Witux, Tali kya la mamu 'yat min txan kinbalay nku sali na slali uzi na rwa! mki runi ga wayan pungan yaba nku yutas Tali pin'yu nya na maha nanu kbalay na sali slali, memw mu llungun nku kinyanux slali na alang mapihaw Bare, s'asa ga siy agan na kyan nanu ku ye'aya kbalay sali, kahun nku ruma pyang kbalay, sali hasa ga mutuw ba sbehuy sali mki 'bagan, mmli sali na 'misan ki! pyang sgalan musa kya na yaba su ga sali na smuling syam, ye'igiy mki kya ga lay smuling na para nnahi, mit nnahi ru yapit... ana nanu 'sinuw na kumis, hu rwa, Tali, ini su yengay na slali ga min snbu mu yapit ga, isu kwara mwah rmaw yaba smuling rwa Kya kung siy ga isu nku kayan ga, mutuw kung maha kani uzi ku smuling na yapit uzi yo! 085
mlhngan balay na ryax la, mbetux si hazi soni nku pin umah mu! nanu tehuk runi ku pin'yu simu lki! sgalu mu balay na ungay, ubut inlay m'abi ki 聽Yutas 怎麼說 Yaba su 第十封信 遲遲無法決定的建屋地點 10 Te mpuw biru : bsya balay ini pkba pkkayan ' kyan na sali pungi maha nanu kmayan nku yutas su maqaw / ma'aw 馬告 是一種樹 山胡椒 生於海拔八百公尺至兩千公尺之間 樹圍最大三十公分 高度三至五米 樹種分 公 母 母樹每年都結果 而公樹只開花 冬天有花苞 果子採收期於五至七月 是泰雅族人當作鹽巴 及調味的佐料 也可以泡水作為涼飲 當疲累時 冷飲可恢復體力 ma'aw hiya ga, utux na khoni, ki mki sku wawi rgyax na mspat kbhun meta ru tehuk sa sazing syan meta ayla nya, hi khoni ga ana labang ga tehuk mt'yun公分, wawi nya ga tugan ru magan meta, gahap nya ga sgayun nya na tmalung ru yaya, yaya khoni hiya ga mutuw kbway krryax na bway, tmalung hiya ga nanak ptkaka, 'misan ga kyan p'yap nya, mkbway hiya ga mki sa magan ru miptu byating. hiya ga ggalan nya ku tmuyux ru mmagan nya lay sawkan uzi, blay nya 'bgan sya galan nya blay nubun, mbetux si tikay lga, mnbuw kuzing na skinut na nnubun lga, thuyay tmwang sa lokah hi mu la. 086 圖片由左至右依序為 ❶ 山上的冬天很冷 每場會議都圍者火進行 ❹ 95.10.29 在部落的協助下拍片團隊看了許多地方 ❷❸ 95.10.29 拍片團隊終於找到理想中的場景 087
親愛的葳朵 達利 今天下班後隨即開車到山上開會 從我們家到鎮西堡必須要開長 達4小時的車程 一半以上的路程是崎嶇不平 蜿蜒曲折的山路 還好老爸是開山路的高手 這難不倒我的 今晚又不能陪你們睡了 等我到家 也許已是凌晨三 四點了吧 達利 記得睡前一定要先尿尿哦 不然又要氾濫成災了 洗被單可是件煩人的事哦 這個拍片的計劃 拍片團隊和部落溝通已有三 四個月的時間 但進度相當緩慢 前些日子會議 中討論到 要將片場建在 Ipay 倚拜 的地上 但部落似乎有不同的聲音 有人認為不應該建在 私人的土地上 有人認為應先討論未來的共管機 96.02.10基那吉協會溝通會議 制 有人以為建在公有公地 才能共同管理 種種的問題 讓拍片團隊無法進行下一步工作 拍片團隊為了取得部落長老及意見領袖對建造傳統屋地點的共識 拍片團隊風塵僕僕開到山上 與新光 鎮西堡二個部落的長老及意見領袖溝通 但一直無法有共識 僵持不下 看著拍片團隊完 全使不上力 花了數月時間溝通 卻不得其門而入 他們感覺十分挫折 088 masu kung mtyaw ryax soni lga, helaw si miray traku musa rgyax pkkayan, aring kung sali mu ru tehuk alang cinsbu ga, siki payat tmuting spngan na tu iy nya, msyaw ska na tu iy nya ga ya ih balay, mtuki ru m yunaw uzi na tu iy rgyax kya, ulung sa spyang ba balay miray yaba su,ini kung nya tkuzi balay. 95.10.29 在部落的協助下 拍片團隊看了許多地方 kisa gbyan ga 'yat simu llgan m'abi uzi la. ana kung tehuk sali lga, rima mlhngan na tugan, payat tmuting lki! Tali, txiy nanak ki,ini su abi na ga, usa thmu nanak ki! ini su kusa kasa lga, musa siy ga lyung la, betux balay ku mbahu sakuy tapang yo! yaw na psyasing ega hani ga, psyasing ega na melahuy ki alang ga rima pkayan tugan, payat byating ryax la, siki la thuway balay. min pkkayan ryax hasa ga, syun naha rhyan nku Ipay, siki la pyux balay hngyang na alang kya, kruma maha ga ini si kbalay sali nanak nku rhyan hiya, kruma kmayan ga siki inlay pkkayan son nanu mlahang kwara nku yaw na pkyulu hiya, kruma uzi ga kbla'yun hyan na kyulu ga siki lay prraw pklahang ana nanu yaw, memaw ini kba ptyaw na psyasing ega na melahuy babaw nya. 10 Te mpuw biru : bsya balay ini pkba pkkayan 'kyan na sali 第十封信 遲遲無法決定的建屋地點 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : psyasing ega na melahuy rngu nya psswayan inlungan na bnkis alang ru nki mtna lungan naha kbalay sali na 'kyan rhyan hasa, psyasing ega na melahuy shilu niray naha na traku mwah mta'yux rgyax, laha ki smangus cikuy, cinsbu sazing alang na nbkis mmaras maha nanu 089
隊只找鎮西堡的馬告小組談建屋 馬告小組以為他們要完成所有的計劃 後來雪霸國家公園要求 一定要開部落會議 讓兩個部落的人能共同參與 團隊又找了新光部落來參與這個工作 兩個部 ptna'un hyan hasa, bsya balay ini pkba pkayan nku inlungan naha, txan nku psyasing ega na melahuy ungat balay rngu naha smangi, memaw pyux balay byating pkkayan laha, sungun ini usa zik sahuy inlungan naha, betux balay ru inkuxan naha balay na yaw hani. 落不同的 Gaga 要合作本來就不是很好談 再者 拍片團隊在傳達訊息上 不是很清楚 譬如說 跟馬告小組談的內容是要建立鎮西堡部落的 生態文化教室 但對新光部落的說法是要搭建拍 片的片場 因為功能不同 建築的方式也不同 這兩種截然不同說法 自然造成兩個部落對建屋 的想法 期待也就有所差異 第三 建屋的地點要在鎮西堡 而建屋的人是兩個部落全力來興建 在泰雅的Gaga傳統中 應該由鎮西堡部落來主導這次的工作 因為建屋的地點在鎮西堡 而這次 要兩個部落來共同工作 且沒有主從之分 這是不合泰雅 Gaga 的 還有在這中間 沒有找到合適 的人來居中協調 一個真的懂得泰雅文化及泰雅語的人 我想這是團隊一直無法進展的主因 96.01.09馬告小組溝通會議 95.11.16 馬告小組溝通會議 開完會 團隊真的很沮喪 看看時間已是晚上十一點了 老爸開車到家 你們一定睡得很香甜 達利不要忘了每 晚睡前該做的事 不然後果你是知道的哦 晚安 老爸 090 knita na yaba su mki binah te tugan mta'yux yaw hani ga, zik sahuy na pisa yaw pllungaw ta: t'aring sazing alang hani ga min na Gaga naha ga ini balay ptna uzi, aring melahuy linhuyan hani khngyun nya nanak ma'aw tikuy kumi na cinsbu pkayan na kbalay sali, 'si naha ga musa su'un plnglung yaw naha kwara la, ima ba sa nyan ku mlahang gnogun rgyax thoki na Papak Wa'a nya kmayan maha u, siki inlay pkkayan nku alang, nki ba mwah mgluw na sazing alang, melahuy linhuyan hani ga lwan nya lozi ku alang smangus cikuy mwah mgluw yaw hani, sazing ini ptna na Gaga, atuni msu'un inlungan mt'yaw ga ini ba'iy balay lnglung. llungun lozi ku psyasing ega na melahuy linhuyan mki sa bba'un na yaw ga, ini naha balay ba'iy s'yung uzi, krangi sa laha ki ma'aw tikuy kumi pin kayan naha kbalay nku alang cinsbu na "'kyan na Gaga m'yanux 'sinuw ru kkhoni", linnglung nku alang smangus cikuy ga siki kbalay na 'kyan ega, ye'igiy ini ptna blay 'salan nya ru rngu nya, ini ptna ku kinbalay nya uzi, lunga sa sazing ku tu'iy nya, ini phra sazing alang ga kyan nanak ku linlungun naha, sinngusan naha uzi. te tugan ga kbalay sali na rhyan ga 'si ki p'ki cinsbu, yeku pkbalay na sali hiya ga siki sazing Tayan na alang mwah mgluw kbalay, mki binksan na Gaga Tayan hiya ga, siki kahun sku alang cinsbu mwah pgleng mt'yaw hani, ye'igiy kbla'yun sali rhyan hani ga p'ki cinsbu, 10 Te mpuw biru : bsya balay ini pkba pkkayan 'kyan na sali 第十封信 遲遲無法決定的建屋地點 以老爸第三者的角度來看 這其中存在幾個問題 首先 這兩個部落本來的 Gaga 就不同 原先團 091
第十一封信不合Gaga的九人小組 sungun musa sazing alang na s'uli Tayan pgluw mtyaw, ungat maha u ima ku spyang balay, hani ga ini aw na Gaga Tayan hiya. kyan tikay na mki zik hani ga, ini luy balay Tayan mwah rmaw pkkayan sahuy hani, utux na ba sbalay nku Gaga Tayan ru kay Tayan na s'uli..., hani lku pyang mu llungun balay sa ini thuyay rmuru musa mgleng mtyaw na yaw balay. 11 Te mpuw utux biru : ini balay aw nku m' isu tayan na kumi tikuy masu sami pkkayan la, melahuy na linhuyan ga betux balay inlungan naha uzi, txan ku ryax spngan lga rima wayan tehuk sa mpuw utux tmuting la, miray traku yaba su tehuk sali lga, kya la memaw blay n'abi mamu la, Tali laxiy balay yengay ku p'abi su ga pt'yagiy nku halan su malax na yesu sya su, babaw nya lga musa su ba'un lyu. inlay m'abi ki Yaba su 96.02.09 馬告小組溝通會議 圖片由左至右依序為 ❶ 鎮西堡部落的天空 ❷ 96.02.11 雪霸國家公園管理處解說課楊課長到現場說明 ❸ 96.02.11 地主倚拜表示同意將地無償提供兩個部落共同使用 ❹ 上山的路經常籠罩在大霧中 092 093
這些天在山上特別的冷 開車上山時 霧特別的濃 能見度只有 三 五公尺 想開快些都不行 老爸的時速只有一 二十公里 安全第一 這也是沒辦法的事 今天上山主要的目的 是要想出一個解決建屋地點的方法 拍片團隊在這段時間 想盡各種方法 下午的會議 希望能聽到好的結果 到了鎮西堡教會 看到兩個部落的人都到齊了 雪霸國家公園管理處也派了代表出席會議 可見 得雪霸國家公園管理處也對這個計劃及問題相 當的重視 與會的秋振昌技士一開始用流利的泰 雅語向大家問安 並說明雪霸國家公園管理處的 立場 是希望能拍出呈現泰雅文化的影片 讓世 人看見泰雅文化之美 接著由吾鄉工作坊的負責人盧思岳說明 他說道 我們想了很久 也許我們兩個部落應該成立建 屋及拍片的九人工作小組 讓小組成員來自行解決並溝通部落的內部問題 這是一個部落自主最 好的方式 是否同意呢 部落對這個工作小組的成立 似乎也贊同 於是大家也鼓掌通過了 094 ryax mki sa rgyax hani ga skinut balay, miray traku musa rgyax ga, pyux balay na yeyulung nya, psyax nya ga musa lay txan tugan, magan meta balay, smogan su maha helaw miray ga ya' ih balay, minniray yaba su ga nanak mpuw, mpuwsan na kore, he'ang ga pyang te utux llungun, hani ku halan ta lnglung balay. soni halan mu rgyax balay yaw ga, son nanu balay phtuw sa kbalay sali na hyan hasa hiya, psyasing ega na melahuy linhuyan mki ryax hani ga, pyux balay kwara wayan naha llungun uzi la, pinkkayan sa 'lyan ga, mwani pungan ta kyan blay balay na pinkyalan naha. Tehuk kung kyokay na cinsbu, txan mu sazing alang Tayan nya tehuk kwara la plahang 'kyan na mlahang gnogun rgyax thoki na Papak Wa'a laha ga nya nya tun Tayan uzi mwah mgluw pkkayan, txan ga plahang 'kyan na mlahang gnogun rgyax thoki na Papak Wa'a laha ga syun naha balay inlungan na yaw kwara hani, mwani kyan balay balay na ega Gaga Tayan, nki ba'un kwara ru wayan ttxan na kwara babaw rhyan nku blay balay txan na Gaga Tayan. babaw nya musa yeku pyang p'aras nku 盧思岳 na pint'yagun 'kyan sali na alang mu inleyun ta nya kmayan: "bsya myan llungun balay la, ini ka sazing alang myan nku kbalay sali ru m'isu kumi tikuy linhuyan hani ga, wahay naha kmayan nanak alang nki pkba pkkayan, txan mu ga hani balay ku ps'su balay nanak lungan naha balay, pswayan simu pi? ti ku knita alang na kumi tikuy linhuyan nku pinsrxun naha ga snwalan naha uzi. m'as laha lga, memaw tmpak ba ru smwayan kwara naha la, babaw nya phtxan naha kwara nanak nku rnuru Tayan uzi, lozi 11 Te mpuw utux biru : ini balay aw nku m'isu tayan na kumi tikuy 第十一封信 不合 Gaga 的九人小組 親愛的葳朵 達利 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 095
接下來要請各部落自己推出代表人選 約定在一週後再開協調會 並成立這個跨部落的新組織 來繼續推動建屋及拍片事務 會議中 努力拍片的老爸 聽到工作團隊提出了一個所謂 建屋及拍片九人小組 的想法 要兩 個部落的長老及代表人士組成一個工作小組 聽起來是不錯 但老爸總認為這個不合泰雅族的 Gaga 你們知道嗎 泰雅族的傳統中 一個部落就有一個獨立的Gaga 部落對各自的土地是有非 常大的自主權的 這些也許你們不太了解 這樣好了 我換個你們容易理解的說法 達利 屬於你 個人的東西 可以和姐姐葳朵一起管理嗎 我想你一定不願意吧! 換言之 葳朵私人的東西 甚至 是她的房間 同樣不允許你未經她同意就使用或進入吧 zik pkkayan hasa ga, ngyat balay psyasing ega na yaba su, pungan mu psyasing ega na melahuy linhuyan nya naha spwah nku utux maha "kbalay sali ru psyasing na m'isu kumi tikuy na Tayan" linglung naha, siki s'agan sazing alang nku bnkis ru min rnuru Tayan ku ps'rux na kumi tikuy na linhuyan, pungan ga lay balay, ti ku mki sa Gaga Tayan hiya ga, ini aw balay maha si lnglung, ba'un mamu? slali na binkisan na Tayan hiya ga, utux alang ga kyan utux na ps'rxun nanak Gaga, kwara rhyan alang ga kyan rahu balay min ning nya nanak nku rngu nya, kya la mamu ini balay ba'iy hani hiya, saw ta kani muri, t'yugaw mu kmayan sbinah na yaw nki mamu ba'un lnglung, Tali hiya ga, kyan nanak na yaw nya, blay nya psu'un mlahang laha ki bsuyan nya knerin pi? txan mu ru 'yat su pswayan rwa? llungaw ta binah lmuri, yaw nanak na Witux hiya ga, ini ga pa nya, 'yat nya swalan isu uzi pt'bing ru mwah m'yup na pa nya rwa! 拍片團隊因為無法順利推動工作 就想出了用這個方式來進行 老爸站在泰雅族的 Gaga角度來 看 這個 九人小組 未來一定會面臨很大的問題 開完會 時間也晚了 兩位寶貝的作業也該寫完了吧! 早點睡哦 明早還要上課 加油哦 憂心的老爸 96.02.11 新光及鎮西堡部落會議 說明拍片計畫 096 11 Te mpuw utux biru : ini balay aw nku m'isu tayan na kumi tikuy 第十一封信 不合 Gaga 的九人小組 psswayan na pkkayan lga, psrxun naha na gi'as linhuyan melahuy nku alang hani, musa thuyay rmuru kbalay sali ru yaw na psyasing ega la. 96.02.11 會議前 達利牧師帶大家禱告 097
psyasing ega na melahuy linhuyan hani, ye'igiy ini naha nyusun balay mtyaw hani, nanu son naha kani lnglung ku tu'iy naha mtyaw, knita nku yaba su mki sa Gaga na Tayan hiya ga, "m'isu na kumi tikuy linhuyan" hani ga, babaw nya ga musa kyan nku rahu balay 'yat naha ba'un lnglung na yaw. 第十二封信 鎮西堡名單出現及Atung Yupas 12 Te mpuw sazing biru: mhtuw lalu mki sa cinsbu ru Atung Yupas masu pkkayan lga, mlhngan balay uzi ku ryax la, sazing na ungay ubut mu ga, kya la naha su'un miru uzi biru la, nama abi lki, pbiru simu sasan na, klokah miru ki! inkuxan na yaba su 圖片由左至右依序為 ❶ 96.03.30 土地審查會議未能通過 片場地點又回到原點(倚拜的土地上) 地 部落希望將片場蓋在鄉公所的土地上 ❸ 96.03.22 部落道具調查 ❹ 鎮西堡教會 098 ❷ 96.03.17 重新找 099
親愛的葳朵 達利 記不記得老爸上次提過的 建屋及拍片九人工作小組 過了兩週 名單尚未確定 這個又讓拍片團隊感到焦慮 名單無法產生 山上的工作即無法進 行 拍片團隊想了很多的方法 希望能很快有結果 老爸心想 也許請鎮西堡部落前任牧師阿棟 (Atung Yupas) 來 會有助益 於是打了電話給mama阿棟 而他也很願意來關心這件事 阿棟牧師是一個很 泰雅 的人 在鎮西堡部落 從事十多年的牧師工作 從母語教學 部 落教 96. 03. 01 阿棟牧師出面協調 鎮西堡部落名單出現 育 文化傳承 社會運動 等 他做了非常多本土 的工作 特別是對山林的保育工作 有一回和阿 棟談到有關檜木林的事 他說道 土地是我們 泰雅人的母親 森林是族人 祖靈的原鄉 我們 從不刻意砍伐或干擾檜木林 因為這片森林 是 我們的根 遇到部落協調的這件事 需要有人代為出面 老爸很自然就想到邀請最有智慧的阿棟牧師 代為 處理這件停擺許久的問題 果不其然 名單在很短的時間內即順利產生 真多虧他的慨然相助 我 ini su yengay nku kinnayan "yaba su kbalay sali ru psyasing na m' isu kumi tikuy na tayan" na? hminas sazing rihay lga, ini htuw na lalu na, minkux balay nku psyasing ega na melahuy linhuyan hani, ini htuw balay nku lalu na, 'yat kba ptyaw mki rgyax uzi, psyasing ega na melahuy linhuyan hani ga, pyux balay nku linlungun naha yaw, mwani ihiy hazi kyan kay naha. llungun yaba su maha, tpihun mu min galan slali na boksi na Atung hiya, nki ba mwah rmaw, nanu iy prayun mu plkah ki Atung boksi, ulung sa syun nya balay inlungan yaw hani uzi. 96.03.04 九人小組組成鎮西堡新光部落工作委員 會 第一次部落工作委員會 Atung boksi hiya ga m'tayan "Tayan" balay, mpuw msyaw kayan nya mboksi mki sa alang cinsbu la, aring psba kay Tayan, psba kinbahan, psba Gaga Tayan, rmaw syakay inlungan...ana nanu yaw, pyux balay pintyaw nya kinhulan na yaw, min nanak na yaw hiya ga ba'un nya son nanu mlahang balay na llahuy na rgyax, kyan utux ryax, mcisan sami nku khoni na hinuki, kmayan hiya maha u: "rhyan hiya ga niwan yaya na Tayan, llahuy na rrgyax hiya ga alang Tayan, sali nku lyutux binkis ta, ini ta mhmti kmut ru mwah smpapak na sali hinuki, ye'igiy llahuy na rrgyax hani ga, pu'ing gamin ta balay." 12 Te mpuw sazing biru : mhtuw lalu mki sa cinsbu ru Atung Yupas 第十二封信 鎮西堡名單出現及 Atung Yupas sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 們的工作才能更進一步 100 101
裡有能力 具有領導力的人 關於 mama 阿棟 老爸從他擔任鎮西堡的牧師起即聽聞過他的威 名 一個熱血沸騰 充滿行動力的傳道者 一個先知先覺的民族鬥士 他的豐功偉績三天三夜也說 不完 老爸封他為鎮西堡的守護者 一點也不為過 Mrhuw 的條件 除了要有超人的體能和過人的 膽識與智慧外 個性必須冷靜 說話穩重 而且 還要精通 kay zmihung 深奧的語言 等特質 Mrhuw 除了幫族人解決一些問題糾紛之外 也 負責出面對外族溝通跟談判的事 項 族人們也 96.03.17 重新找地 部落希望將片場 蓋在鄉公所的土地上 會尊重他的決定 不會出現異議 以 mama 阿棟 這麼多年的耕耘努力以及突出的表現 稱他為 Mrhuw真是名符其實 他早年在擔任鎮西堡教會牧師時即在部落耕耘多年 他總是引領族人朝向更具發展性的方向 他 是個會提攜後進的長者 在推展部落事務上極盡用心及努力 提升部落的自主意識 延續了泰雅 族人在部落事務 文化產業的創新及智慧 在泰雅文化傳承及田野記錄的範疇 老爸也從 mama阿 棟身上學習許多 102 老爸 inlay pkkayan balay na yaw hani ga, siki kyan balay s'uli Tayan ba rmaw kmayan, nanu iy yaba su ga lgiy llungun mu ru tpihun mu na kyan balay sininlungan na Atung boksi hani, mwah rmaw pkayan sa bsya balay ini naha su'iy yaw hani. ini phra balay, yenga balay mhtuw nku lalu mki r'tung na ryax pinkayan, mhuway balay nku hiya, ulung hiya balay mwah rmaw, lunga sa thyayun myan pt'yaw mtyaw na yaw myan la. mki sahuy na alang ga, krangi sa kyan balay na sininlungan nku m'yanux s'uli Tayan ga, mutuw myan son maha u Mrhuw, Mrhuw hiya ga "stubun myan balay ru kyan balay na rngu nya mki sa alang, lokah balay maras uzi" skayan ta ku mama Atung hiya ga, yaba su ga wayan nya pungan tikay nku rahu lalu nya ru min boksi kya na cinsbu kyokay, blay inlungan nya ru gmalu balay lungan nya, ngyat balay ru lokah balay mtyaw sa utux pkayan kay na yaba utux kayan hani, twahi knita nya ku yaw syakay nku mowtux balay ngarux hani. pint'yagun nya ga, ana su tugan ryax ru tugan byengi ga ini su'iy kmayan uzi na, yaba su ga sbwan mu blay lalu na plahang ga 'yat balay pk'ihuy. gnwayaw nku Mrhuw hiya ga, bliy nanak nku lokah balay na hi nya ru mowtux balay rngu nya ru kyan balay na sininlungan nya, inlungan nya ga siki ba mmlux balay ru ana kmayan uzi ga siki mhhuway balay, nanu iy ba kmayan zzik balay na kay, kwara ana nanu hani. Mrhuw hani hiya ga lgiy ba balay rmaw psswayan lungan na alang ru lgiy thuyay ba sa pkayan ru ptbing ba na alang, musa tetanux ga ba prraw pbkgun na kay ru ba pkayan, syun inlungan balay alang Tayan na min sinrhu nya kay, ungat balay ku kay myan. knita ta na pisa kayan nku siy mmlux kin ngyat nya mtyaw ru pyux balay wayan nya pt'yagun, hani balay son ta maha u balay balay lalu nya ru pintyaw nya nku Mehu mama Atung hani ga, slali mtyaw sa boksi na cinsbu kyokay bsya balay na ru rmaw alang hiya ga, ba balay maras ru ba mrraya yaw kwara na alang, ba psba 12 Te mpuw sazing biru : mhtuw lalu mki sa cinsbu ru Atung Yupas 第十二封信 鎮西堡名單出現及 Atung Yupas 在部落中 像這樣有智慧的人 我們會尊稱他為Mrhuw Mrhuw是一個 令人尊敬的人或是部落 103
na sway uzi pruru sa ba m'yanux babaw nya nku bsuyan hani, ana nanu na yaw alang ga siki inleyun nya bkgun mtyaw ru pwahun nya kwara rngu nya ru ngyat nya, thuyay sa ba rmuru ru mrraya smru nanak na lungan naha, 'buyan nya na alang Tayan mki na yaw alang, Gaga m'yanux nku r'iriy na mgi'as ru sininlungan, mki sa ba thuyay smbin Gaga ta Tayan ru inlay ta miru mki biru pin usan ta nbkis. yaba su ga nanu maha kani ku skahun na min pt'yagun mama Atung hani ga pyux balay musa mu kba'an balay hiya. Yaba su 96.03.19 拍片團隊及部落代表拜訪尖 石鄉鄉長 溝通片場地點事宜 聽Yutas 怎麼說 96.03.30 土地審查會議未能通過 片 場地點又回到原點 (倚拜的土地上) pungi maha nanu kmayan nku yutas su 第十三封信 插曲 福特環保獎事件 13 Te mpuw tugan biru : tbah syun zik_ yaw ba mlahang rhyan na s'asan 96.04.02 第四次部落工作委員會 再次 確定片場地點在倚拜的土地上 並簽同 意書 無償提供部落六年使用 mama 泰雅人對長一輩的男性的稱呼 如叔叔 伯父 舅舅等 ita na Tayan hiya ga spwah nya nbkis tikay kayan tmalung ku mwah smlalu krangi nya maha u 叔叔 伯父 舅舅 ana m'ima. 104 圖片由左至右依序為 ❶ 初春的部落 ❷ 96.04.07 第五次部落工作委員會 討論04.15動工事宜 ❸ 95.12.13 馬告小組獲福特汽車百萬首獎 ❹ 初春的部落 105
今天到山上開會 會議中聽到一個很不好 的消息 鎮西堡部落的馬告小組 退出了 所有的建屋及拍片的工作 一時間感到非 常的訝異及震驚 老爸立即到部落了解為 何他們退出的原因 原來一開始 團隊到部落第一個找的對口單位 就是馬告小組 團隊與馬告小組談好要建一個部落生態教室 雙方認為可以合作 馬告認為完成泰雅生態教室 一 方面可以藉由此傳承部落文化 教育部落族人 發展部落生態產業 再者透過建屋的過程 把泰雅 傳統的建屋工法傳承給年輕人 這是一個很好的機會 於是團隊以馬告小組的名義 向福特公司 申請了 專業保育暨環保推廣計畫 馬告小組整理了累積多年的工作資料到福特公司報告 很幸 運的馬告小組 得到100萬的首獎 因為申請者是馬告小組 運用這個計劃的主導者 理應是馬告小組 但在溝通中 產生了很多的誤 會 團隊對外的說法 這經費是要蓋 片場 這個與馬告認知的 部落生態文化教室 是有相當 大的落差 以致於造成另一個新光部落乃非馬告小組的成員 對馬告有非常大的誤解 謠言滿天 飛 這到底是誰的錯呢 於是馬告寫了封信給福特公司 大概內容如下 106 soni ga musa kung pkkayan na rgyax, zik pkkayan sami ga pungan mu na ya' ih balay utux yaw, alang cinsbu na ma'aw tikuy linhuyan hiya ga, laxan nya kwara nku minkbalay nya na sali ru psyasing ega na yaw, minkux sami kwara hwa maha kani laha, yaba su ga ihiy hazi musa ta'yux na alang nanu ku s'alax nya ku lungan naha? aw maha n'aring ga, melahuy na linhuyan tehuk alang ga siy usa ta'yux hkngyun nya nku ma'aw kumi tikuy linhuyan, melahuy na linhuyan ki ma'aw kumi tikuy linhuyan laha ga rima wayan pkayan maha kbalay ta ku alang 'kyan na m'yanu sinuw ru kkhoni, sazing na linhuyan ga mtna inlungan naha ba mggluw mtyaw, ma'aw kumi tikuy linhuyan hani ga siy naha ga su'un kbalay ku alang 'kyan na m'yanu sinuw ru kkhoni hiya, kruma ga nki kahun runi mwah p'ubuy sinbilan sa Gaga na alang, psba kinbahan na Tayan, mwah mrraya alang na m'yanu sinuw ru kkhoni ru r'iriy na kinyanux, ini ka kahun nya sku kinnalay na sali, rasun nya ku pint'yagun na slali nbkis Tayan ga cba'an nya na mrkyas Tayan ta, blay balay ku ryax hani. nanu iy melahuy na linhuyan skahun nya lalu na ma'aw kumi tikuy linhuyan hani, brwan nya nku biru satu nya na koba na But', "yaw na spyang ba mlahang m'yanu sinuw ru kkhoni na pruru biru", ma'aw kumi tikuy linhuyan inleyun nya kbalay biru na pint'yagun nya bsya balay kayan biru hani kyalun nya koba na But', blay balay owyat na ma'aw kumi tikuy linhuyan, laha wayan magan na pyux balay pila na kbhun mang. 13 Te mpuw tugan biru : tbah syun zik - yaw ba mlahang rhyan na s'asan 第十三封信 插曲 福特環保獎事件 親愛的葳朵 達利 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : ye'igiy niru hani ga ma'aw kumi tikuy linhuyan, nanu ptyaw na yaw hani uzi ga ma'aw kumi tikuy linhuyan, siki la sahuy pinkayan naha ga pyux balay uzi ku wayan naha shu'un, melahuy 107
謝謝福特六和汽車肯定馬告產業小組所推動的工作, 給予小組最高的榮耀 專業保育暨環保推廣組的首獎, 對於文化 教育 產業 生態的傳承與紀錄一直是小組一生的使命, 因這樣的獎項使小組夠有信心的往前邁進 計畫從發佈至今小組不斷的在討論 蒐集資料, 大家用心的籌備, 但在這過程中, 發生了一些致使小組無法繼續推動的原因與困難點, 一開始靜宜大學林益仁老師跟小組有著良好的互動與深厚的信任感, 林教授介紹阿彬導演讓小組認識, 阿彬導演一行人跟小組接洽說有著拍攝關於泰雅族遷徙的故事, 及需要一棟傳統住屋 瞭望台還有一棟穀倉, 小組原本以為這是很單純朝著小組所定訂的目標與阿彬導演所說的計劃相符 蓋 泰雅生態教育中心, 這時大家已經得到福特給予肯定的首獎 製片團隊與小組共同開會, 討論實施工作的細部內容時, 才知原來計劃的建築架構非當初所說那三棟建築物, 這樣的過程讓小組非常震驚, 甚至讓小組覺得被設計, 好像是為了補足拍片經費不足的缺口, 才找小組接洽, 提供可向福特申請經費的訊息 因這樣的緣故讓小組進退兩難, 有著對團隊的人情壓力, 又夾著部落對小組經費來源的負面情緒與批評, 小組似乎 na linhuyan kyalun nya tetanux s'uli ga, pila hani ga kbla'yun na " 'kyan na ega", hani ki min ba'un na ma'aw kumi tikuy linhuyan "'kyan Gaga Tayan na m'yanux sinuw ru kkhoni" ga rahu balay ini ptna na lungan naha, lunga sa mhtuw sku binah na alang smangus cikuy, bliy ma'aw kumi tikuy linhuyan na s'uli Tayan hiya, rahu balay ku sin wa'an naha, ana m'ima ga wayan naha pungan kwara 'siy ga lyangun nya plaka, ima ku pyang ya'ih pi? nanu u miru biru ku ma'aw brwan nya nku koba na But', nanu maha kani ku binniru naha : mhuway su balay na koba na But' rngu su p' asun na ma' aw kumi tikuy linhuyan rnuru na blay na yaw hani, thuyay sa magan rahu balay na owyat "yaw na spyang ba mlahang m'yanu sinuw ru kkhoni na pruru biru", skahun ta Gaga, psba, r'iriy, sinuw kba' an nku mwah p'ubuy sinbilan ru pbiru hani ga siy' ki balay inlungan myan thuyay ba rmuru na kinyanux na insuna, nanu maha kani ku s'asan biru ga mwah pslokah lozi sinhyan myan rmuru gleng na tu' iy myan. aring phtgun nya kwara n'inu yaw hani ru tehuk soni ga, ini hngi balay pkayan nku linhuyan hani, p'usan nya ru s'unun nya kwara biru, mawsa balay inlungan naha mnaga mtyaw, wayan pisa ryax ayla hani ga, mhtuw ku mtt'it na yaw ini kba rmuru gleng la, nanu iy aring sku 靜宜 laygako na 林益仁 psba biru laha ki ma'aw kumi tikuy blay balay pinlgan naha ru ba sa prraw uzi, 林益仁 psba biru rasun nya 阿彬 pkbalay ega, pkba laha ki ma'aw kumi tikuy, 阿彬 pkbalay ega ki hbayaw na Tayan nya pkba maha kyan ku pinsyasing nku pshri alang ru mt'iyu alang yaw rekisi na Tayan, musa kyan psina naha ku utux sali na slali Tayan. lapaw ru utux khu, ma'aw kumi tikuy 'siy naha ga helaw balay, llgan naha nku snpung na ryax kinnayan nku 阿彬 pkbalay ega musa thuyay kbalay na " 'kyan na psba Gaga Tayan m'yanu sinuw ru kkhoni", hani ga rima wayan bi'an ru sinrhu lungan koba na But' 'nabu nya pila laha la. 第十三封信插曲:福特環保獎事件13 Te mpuw tugan biru : tbah syun zik - yaw ba mlahang rhyan na s'asan 108 109
工作團隊不願意將這筆經費退還 為何拖到至今才跟福特公司說出實情 乃是因為考慮到福特的 立場 拍片團隊的壓力及小組的理念 不會為了錢而去做事 做出無法傳承泰雅文化精神的工作 寧可犧牲奉獻完成 這樣兩難的狀況下 小組評估討論了許久 才很掙扎的向 貴公司說出 我們 知道會造成你們的困擾 在此對您們致上最深的歉意 小組還是會堅持自己的理念與原則 堅持 完成我們祖先交代的祖訓 也因為這樣的事件 讓小組有更深的體驗及瞭解不同族群的文化性及多面向的人性 我們學習到 人與人之間的信任與主體性的重要 最後還是要感謝福特六和公司的肯定與支持 希望未來仍有 合作的機會 一起完成我們共同的目標 讓台灣 地球的環境更好 事情發展到此 老爸對馬告小組退出的決定 似 乎了解部份 我想換做任何團體 也許都會有同 樣的決定的 96.04.07 第五次部落工作委員會 討論04.15動工事宜 110 老爸 kbalay na ega linhuyan ki kumi tikuy mgluw pkayan, spkayan naha maha nanu pt'yagun ku yaw kwara, nki naha ba'un ku min lnglung naha na tugan sali hasa ga ini balay ptna nku pinkayan naha, memaw minkux balay na kumi tikuy hiya, ya'ih balay inlungan na kumi tikuy siy naha ga nya naha srgun uzi lnglung, niwan mwah smapang na ini ptna balay na pila maha lnglung uzi, misa sa hkngyun nya nku kumi tikuy mwah pkayan lozi, pbay sa nki musa ba pbiru lozi msina na pila koba na But' ku lungan naha. nanu maha kani ku lungan naha, lunga sa ini naha ba'iy son nanu mt'yaw la, kruma kyalun naha nku linhuyan na melahuy sa ps'isu na lungan, nya cyapan uzi ku alang hiya ga ini nya ba'iy son nanu kmayan nku kumi tikuy kahun inu ku pila hani mwah psbetux na inlungan, 'siy ga nya naha ssyakan olu na sinrhan naha, memaw pisa pin kkayan naha nku kumi tikuy hasa mki zik sali, babaw pinkayan nya maha, siki b'aniy lozi pila ku koba na But' hani,siki la psyasing ega na melahuy linhuyan hani ga, ini balay swayan pbnahun naha lozi ku pila hasa, hwa ka tehuk ryax soni ga nisan naha skayan balay nku koba na But'inlungan naha, ye'igiy llungun naha uzi ku sinrhan na koba na But', inlungan na kumi tikuy ru betux lungan na psyasing ega na melahuy linhuyan hani ga, ('yat naha txan ku pila hani ga musa mtyaw, mtyaw sa 'yat kba psba ru p'ubuy kinbahan na blay balay ru mlokah na Gaga Tayan, ru siy kint'tu mtyaw hiya.), txiy ku sazing inlungan nya mtt'it yaw hani ga, bsya balay llungun nku kumi tikuy hani, thuyay sa ini ksa'yux balay lungan naha kyalun nya. nku koba hani, ba'un myan sa yaw hani musa kyan smya'ih lungan mamu ga, mki runi ga stubun simu balay ki. ana ga kumi tikuy inlungan naha ga, siy nya sr'iy ku inlungan naha ru sinngusan naha mwah mtyaw, nki naha su'un mtyaw balay nku minsnbin na kay binkisan ta. 13 Te mpuw tugan biru : tbah syun zik - yaw ba mlahang rhyan na s'asan 第十三封信 插曲 福特環保獎事件 是被夾殺著的壓制住 小組開過多次的內部會議 議決要將這筆經費還給福特公司 但又怕拍片 111
nanu maha kani ku yaw hani, kumi tikuy na linhuyan ga wayan naha balay txan ru ba'un naha na ini ptna balay nku Gaga Tayan ru pyux balay Gaga ru pyux ini ptna balay na inlungan s'uli Tayan, nanu ba'un myan kya ku m'yanux s'uli Tayan ki Tayan ga, siy ki kyan balay na sinhyun naha Tayan ru ba maras na mtyaw, ini mhmut balay. ana maha nanu ga sungun mhuway balay nku koba na But' mwah rmaw ru swalan ta nya, mwani babaw nya ga kyan lozi ku ryax ba ta mggluw lozi mtyaw, pragay ta mtyaw na mtna inlungan ru sinngusan ta, nki blay balay 'kyan na Taywan, babaw rhyan ta ana knwan. wayan kmasu kwara na yaw hani lga, nanu iy yaba su ga knita mu na ma'aw kumi tikuy na linhuyan hani wayan malax mtyaw nku inlungan naha ga, ba'un mu tikay la, llungun mu ga ana m'ima melahuy linhuyan ga, kya la pkusa kani uzi ku inlungan naha ru pint'yagun naha uzi. Yaba su 第十四封信 開工與祖靈的對話 Te mpuw payat biru : pkkayan na smyatu ki lyutux 親愛的葳朵 達利 花了很長的時間 現在終於慢慢露 出一線曙光 在部落長老 意見領袖及拍 片團隊的努力下 所謂的 九人工作小組 的協 議終於達成了最後共識 圖片由左至右依序為 ❶ 96.04.15 片場動工儀式 宋長老帶大家進行祈福儀式 ❸ 96.04.15 泰雅千年試鏡 部落老老少少都來嘗試 ❹ 分享的泰雅傳統 112 14 ❷ 96.04.15 動工儀式後大家分食豬肉 113
原來僵持不下的土地問題 總算塵埃落定了 鎮西堡及新光兩個部落 採共同合作模式 可以開始 動工當天 部落殺了一頭猪 這是泰雅族很重要的 Gaga 就是要感謝祖靈的保祐 期望能得到祖 靈的祝福 這個殺猪的儀式中 隱含著兩個泰雅的 Gaga 第一個是分享的精神 族人在獵到一隻 動物時 到了部落會將所得的獵物 分享給族人 這是在泰雅族很重要的部落倫理 分享自己所 得 讓族人了解自己的努力成果 也讓族人經由分享而了解到我們是同一個 Gaga 的人 能更凝聚 部落的力量 再者是和解的精神 在分享獵物的過程中 耆老會對著祖靈 族人說明近來部落所 發生的事情 經由這個儀式而能化解族人之間誤解及恩怨 我們部落稱這個過程為sbalay 上回跟葳朵 達利談到 片場要蓋在鎮西堡部落 而另一個新光部落的人要來鎮西堡部落建房 子 在泰雅的 Gaga中 是不合其 Gaga 的 因為在泰雅的社會中 一個部落就好比一個國家 甲國 家要到乙國建房子一般 牽涉到國家的主權問題 這 是老爸很擔心的問題 但在動工前的幾天 新光部落的一位長老 到鎮西堡 部落向其中一位有影響力的長老說明他們的立場 希 望整件事情得到鎮西堡部落的同意及尊重 當然也獲 得他們的認同 此一舉動 是非常懂得泰雅傳統的 我 96.04.15 第六次部落工作委員會 討論明天搭蓋片場的工作細節 114 想我的擔心是多餘的了 老爸 bsya mu balay llungun nku ryax, tehuk ryax misu soni lga, aw kyan ba'un tikay son maha nanau u mtyaw la, ki sku nbkis na alang hiya ga, ba mmaras ru psyasing ega melahuy na linhuyan laha ga ngyat balay lnglnung, mgluw "m' isu na kumi tikuy linhuyan" wayan naha inlay pkkayan la, aw yeku betux naha balay llungun ku yaw na rhyan hasa ga, blay pinkyalan naha la, sazing aw yeku betux naha balay llungun ku yaw na rhyan hasa ga, blay pinkyalan naha la, sazing alang na cinsbu ru smangus cikuy naha ga, spwah naha mggluw mtyaw ru ba sa t'aring m'umah la, kbalay sami sali slali na Tayan ('kyan na ega), 96.04.15 導演及部落一起動工 m'as balay inlungan myan lki! aring sami m'umah ryax hasa ga, alang ga kutan naha utux wewak, hani ga rahu balay na Gaga Tayan, halan naha shuway balay mwah mlahang na lyutux binkisan, sinngusan naha nki wahan may rahu m'owyat balay na lyutux. Gaga na kmut wewak hani ga, nya nya skayan zik na sazing Gaga Tayan, te utux ga ba sa pbbay na sinrrhu inlungan, alang Tayan tlyapan su utux na sinuw ga, mki alang hiya ga mutuw naha 'sugan kwara na alang na Tayan, hani ga pyang rahu balay na alang pinsgaga. bbi'an su kwara ku innagan su ga, musa ba'un kwara s'uli sa ngyat kinbwayan su nanak, nanu musa kahun sku pbbay hani mwah pkba sami mtna utux 14 Te mpuw payat biru : pkkayan na smyatu ki lyutux 第十四封信 開工與祖靈的對話 動工 蓋泰雅族的傳統部落 片場 這個太讓我們欣慰了 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 115
gaga ta na s'uli Tayan, mwah smlokah ru s'utux lungan na rngu, utux lozi ga mwah psblay na sinrrhu inlungan, sahuy na pbbay hani ga nbkis mutuw nya kyalun nku lyutux, alang Tayan inleyun nya kmayan na misu soni ryax maha nanu wayan ttxan na yaw, nanu skahun na Gaga hani thuyay ba mwah psblay ru psswayn inlungan na alang Tayan ki binah na alang Tayan, Gaga alang hani ga mutuw myan kkyalun maha u sbalay. s'utux ryax hasa ga mincisan sami Witux, Tali, 'kyan na ega ga pkbla'yun na alang cinsbu, binah na alang smangus cikuy ga mwah te runi pkbalay na sali, mki Gaga na Tayan hiya ga, ini aw sa Gaga ta, ye'igiy mki kinyanux na Tayan hiya ga, utux alang ga niwan sa utux na rahu pintlangan, utux pintlangan musa utux binah pintlangan kbalay sali hiya ga, musa kyan ptri'an na pintlangan na plahang rngu yaw balay, hani ga pyang mu inkuxan balay na yaw. siki la ryax mkrusa ga sobih ptyaw ku naha, kyan utux cyoro smangus cikuy, mwah sku alang cinsbu hkngyun na utux ba smhelaw ru kyan rngu kmayan na Tayan hasa, mwani musa swalan ru smi lungan na alang cinsbu, nanu siki musa naha swalan uzi, maha kani mtyaw ga, ba sa balay ru ba'un nya balay na Gaga binkisan nku Tayan, nanu kya la pyux hazi na linlungun mu uzi la. 聽Yutas 怎麼說 pungi maha nanu kmayan nku yutas su sbalay 和解儀式 Yaba su 第十五封信 鎮西堡的天空 15 Te mpuw magan biru : babaw kayan na cinsbu 親愛的 葳朵 達利 前些時日 趁著週末假期 老爸帶著你們倆一起到鎮西堡部落 開會 除了彌補老爸近日太過忙碌 較少陪 伴我的兩個寶貝 我希望能藉機會讓你們看看這大 半年來老爸到底在忙些什麼名堂 從台中的家到鎮西堡部 落 四小時的車程 光是這點就讓你們倆大喊吃不消 圖片由左至右依序為 達利與葳朵 116 117
特別是到了竹東之後進入尖石鄉, 蜿蜒崎嶇的山路直讓人暈頭轉向, 聰明的你們了解路況後即倒頭就睡, 老爸猜想你們大概是想儲備體力才好發揮你們倆山中精靈的本色 到了山上, 你們姊弟倆一如往常, 頓時活蹦亂跳, 展現你們過人的體力, 跑上跑下, 急著想認識陌生的地方, 達利當然是跟著喜歡冒險的葳朵身後 知道老爸沒時間照顧你們, 也大概是早已習慣這樣的模式, 你們倆也自在的玩你們的, 老爸可以專心做自己的工作, 彼此互不干擾 對老爸而言, 你們能照顧自比令達利與葳朵己是種體貼的表現, 對你們而言, 也算是學習獨立及探索週遭環境的一種機會吧! 所以縱然無法全程陪著你們, 至少讓你們陪在我身邊, 也算是另一種形式的陪伴吧! 達利有一回到鎮西堡 新光兩個部落, 對他們部落的入口意象 泰雅風格的家 民宿的裝飾都很感興趣, 而葳朵也忙著拍達利所說的一切 回程的路上, 兩個寶貝看著相片討論著未來在我們部落, 也要蓋一間有泰雅風格的家 這個就是老爸喜歡帶你們到部落最大的目的, 讓你們了解其他泰雅部落的發展及他們的獨特性, 相信兩位在日後的思考方式, 也會很泰雅式的 回到我們自己的部落, 你們對未來的家也規劃了竹屋 烤火房及瞭望台, 當有朋友來到我們家, 就會很快的了解我們泰雅族哦, 這樣的你們, 相信會對自己的文化有更清楚的認識 今晚就睡在你們最愛去的地方 鎮西堡充電屋,mama 阿道的家, 他一直期待你們的到來哦! wayan ryax hasa ga, mki sku hngi'an ryax hasa, rasun simu nya yaba mamu mgluw ta musa alang cinsbu pkkayan kya, llungun mu ini simu llgiy ku sazing sgalu mu balay na ungay, ubut ryax wayan hasa ga,mwani ttxan mamu hani ga, nki mamu ba'un ska kayan ryax wayan haniga nanu balay nya mu t'yagun? aring kung Taycyu ru tehuk sa alang cinsbu hani ga miray traku ga, siki payat tmuting spngan na ryax, nanak na ryax hani lga, pyang su masay lki! nanak balay ckutu ru musa zik rrgyax na nahuy alang ga, pyux balay na mtuki tu'iy memaw tkgin tunux mu, sungun blay tunux mamu, txan mamu la, nama simu m'abi ru smku rngu na hi mamu lunga sa thuyay simu ba musa zzik rgyax nki mamu pwahun sku kinba'un mamu na tu'iy llahuy na rgyax. tehuk rgyax lga, simu sazing na mincway ga mtna na inlungan mamu slali na, wiy pbhyaw wiy mbzinah ugnat balay na hngi'an mamu, txan mu na msya balay rahu rngu mamu ga mzinah te kraya ru tehugan, mwani yenga mamu ba'un kwara nku 'yat mamu nwahan nku rhyan hani, Tali hiya ga mutuw tkmu suruw na ini kngungu balay nku bsuyan nya knerin suruw hiya, ba'un mamu sa ungat balay ryax khangan simu nya yaba mamu, kya la mamu lhani maha kani uzi la, nya simu gmnaw nanak uzi, yaba mamu ga ini ksazing inlungan nya uzi mtyaw na yaw mu nanak, ini ta psing wa ru phhuluy uzi, kinta'yux nku yaba mamu ga, ba simu mlahang nanak ru gmalu simu balay uzi, kahun simu na lnglung uzi ga, niwan sa musa simu ba m'yanux nanak ru ba'un mamu nanak uzi ku minnki mamu na ryax uzi rwa! 15 第十五封信鎮西堡sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 的天空Te mpuw magan biru : babaw kayan na cinsbu 118 119
nanu iy babaw ryax lga ana simu ini llgiy hmakay n'inu uzi ga, kyan tikay wayan simu llgan mta'yux n'inu lga blay hazi la, niwan inllgan simu tikay uzi la rwa! s'utux ga nwah kya ku Tali sku cinsbu, smangus cikuy sazing alang hasa, kinta'yux nya ku awsa zik na lihun pintasan nya, sinrhan nku sali Tayan, yengayan ru 'kyan na sali ga blay nya txan kwara, nanu Witux uzi ga memaw 'ngyat balay psingan nya kwara min knayan na kwara Tali uzi, mmwah sami sali na tu'iy lga, sazing na ungay, ubut lla'i hani ga, siy kta'yux min psingan naha nku syasing, ru nya pkkayan maha u mwani son ta kasa uzi ku sali na alang ta kyan balay balay na sinrxan Tayan mki babaw nya. nanu hani ku pyang mu sgalan maha kani ku inlungan mamu na rahu balay na sinngusan mu, nki mamu ba'un uzi alang binah ga hwa ka mrraya balay ru kyan minnanak na ttxan naha, sinhyun mu simu sazing na lla'i ga kyan linlungun mamu nanak, musa kyan pyang na Tayan sinrxan uzi. musa simu nanak na sali alang mamu lga, thyayun mamu lnglung uzi ku babaw maha nanu ku sali ruma uzi,kyan smuling puni sali ru lapaw, babaw nya kyan rrawin mamu mwah mcisan sali ta ga, musa naha yenga ba'un uzi ku sali ta yo! maha simu kani lnglung lga, sinhyun mu musa simu pyang ba ru ba'un mamu nanak na Gaga Tayan la. 第十六封信 建屋 Te mpuw mt'yu biru : kbalay sali kisa gbyan ga abi sku pyang mamu sgalan 'kyan hyan hasa nku "tmwang ling ki sali na cinsbu", sali ni mama Ataw, bsya simu nya ngon sali nya lyu. 很愛葳朵及達利的老爸 pyang nya slyutux ku Witux ki Tali na yaba su 120 圖片由左至右依序為 ❶ 搭蓋穀倉屋頂 與部落工頭mama sasan溝通 ❷ 從骨架開始慢慢形成房屋 ❸ 壘石頭也是大工程 ❹ 美術總監邱若龍 121
親愛的葳朵 達利 今天上山的路上一如往常 依然是濃霧一片 這些日子以來 部落和拍片團隊似乎有比較好的關係 鎮西堡及新光兩個部落所組成的傳統建屋 工作隊 以泰雅傳統工法搭建主要的四棟建築物 khu 穀 倉 sali 住家 takak nku smuling 烤火屋 及 lapaw r'kan 瞭望台 他們所使用的建材 皆為就地取得的材 料 俯拾即是的桂竹 耐朽的木材及茅草 這些大量運用於 泰雅族的建屋 就現在追求自然的建築趨勢而言 泰雅傳 統工法所蓋的房子 不需裝空調 由大自然幫你自動調節溫 度 建築材料隨手可得 短期就可以蓋好 工期不需太長 從工作中看到部落互相合作的精神 是住得舒服又節能的綠建築 採集竹子 一大清早就來了約四 五十位族人 老老少少都有 人員由 長老依個人專長 能力分工 有的mama負責砍耐用的木建 材 yaki 則負責砍竹子 擅長設計及搭蓋房子的長者則在 現場指揮 每個人依所分配的工作項目開始工作了 分層 負責 各司其職 因為正值農忙時期 為了不浪費每個工作 天 風雨無阻 122 tu' iy na rgyax soni ga mtna sa wayan ryax hasa, sungun pyux balay na yulung, pisa ryax hani ga, alang ru psyasing ega na linhuyan ga, hazi sa wayan msblay na pinggluw naha la, cinsbu ru smangus cikuy sazing alang minpsrxun naha nku kumi kbalay na slali sali, kahun naha sku minkbalay slali tu'iy na Tayan, mwah kbalay pyang balay na payat Sali, khu, sali, takak nku smuling ru lapaw (r'kan), kinbalay naha nku lting ga, kahun nku alang mayah naha, ba tk'yap na ruma, ini kburuk na lting ru gisuw, kwara hani ga thuyay ba sa kbalay na sali Tayan,krangi sa ryax soni hiya ga, mutuw hmyaw na blay txan balay na kinnalay sali, kinlay Sali slali hiya ga, ini pawsa skinut ru mmli na ling ki hiya, spwah nya mki te tanux na blay behuy nanak lga lay la, ana kwara ye'aya uzi ga lay galun kwara, bliy ktwa ku ryax musa blay kleyun ini kbsya, lay balay 'kyan ru ini kkilux na sali rgyax. 16 Te mpuw mt'yu biru : kbalay sali 第十六封信 建屋 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : nisan slwan ru mtuli kung myebu lga, nyan nku kya la mpatun, mziman na s'uli Tayan, ana yutas yaki ru lla'i tikuy na Tayan ga kyan kwara, innaras nku bnkis cyoro spwah naha ku kinba'an, rngu psgayun naha mgluw m'umah, kruma mama hiya ga mtyaw sa ptutu na khoni ru lting, yaki hiya ga phrhin sa ruma, ti ku plnglung son nanu pkbalay ru tmakak na sali ku bnkis hiya ga mki kya psba ru tmu maha inu ku pt'yagun, 'sugun kwara ku ini ptna na pt'yagun ru t'aring m'umah la, 'sugun ku pmahan ru smi inlungan inleyun m'umah, yei'giy pyux pt'yagun naha nanak na r'iriy, lunga sa ini naha hri'iy uzi ku p'umah naha na ryax, ana rahu mwalax ru rahu behuy ga ini balay hngi kwara naha, mwalax ryax hasa ga,yaba su ga memaw mkkapa ru sngungu nya ba'a mhuzi ye'aya na kikay syasing, nanak siy naha lungi balay na tunux mwah kbalay na sali ga, mtna hazi kbleyun naha sali na slali. 123
第十六封信建雨天時, 老爸得穿著雨衣, 冒著攝影機被雨淋溼的風險, 搶拍他們建屋的整個過程, 老爸真是佩服那些負責建屋的長者, 不需設計圖, 只憑腦中的記憶就可以絲毫不差蓋出傳統的泰雅式房子, 那些參與建屋的工作團隊合作無間, 看得出平時應該就是經常協力共同參與部落事務, 否則不會有那麼高的工作效率 泰雅傳統工法搭建的房舍有幾項主要的特色 : 其一是主屋 sali( 住家 ) 的設計會低於地平面, 約有四分之ㄧ的屋子會低於地平面, 雖然現在這樣的設計已相當少見, 但傳統的建屋的確是如此設計, 最重要的目的是防風 防寒 ; 另外在泰雅族傳統生活中,khu( 穀倉 ) 是附屬的建築物, 主要功能是存放小米, 為了避免被老鼠分食, 同時為了防潮, 而發展出高架式的穀倉, 最特別的是, 柱腳下方設有防止老鼠攀登的防鼠板, 顯現出泰雅人生活的智慧 穀倉從四米至一米半大小不一, 但構造大致相同, 從 khu( 穀倉 ) 的大小可以看出屋主生活無虞或較為貧困, 當然穀倉內的小米存量的多寡也是重要的參考指標 lapaw(r'kan)( 瞭望台 ) 也是泰雅族很重要的建築, 通常設在部落處視野良好的地方, 可以清楚俯瞰部落每個角落及部落鄰近區域 lapaw(r'kan) 在泰雅語裡有從高往下看的意思, 早期部落間關係較緊張, 雖然各自有屬於彼此的勢力範圍, 但防範實屬必要, 因此設立瞭望台察看動靜, 日夜都有青年或壯丁輪流看守 設立瞭望台是維護部落集體安全, 為大家一同搭建, 其餘若屬於個人財產的建築物則是自己家族或親友協助完成 瞭望台的材料均是以竹 木為主, 高度為 3~9 公尺之間, 由數十根圓木所架起 ; 面積大約可容納 3~4 人, 或是多人, 有時於平台上會放置一塊石板為火爐底盤, 供留守者生火取暖之用 mgluw kbalay sali nku melahuy linhuyan ga ms'utux inlungan naha pkbalay uzi, ttxan maha kani ga ba'un sa lokah balay msu'un lungan naha ru ba plnglung yaw na alang, ini kusa kani lga 'yat pthuyay kbalay sali slali na Tayan ru yenga naha kmasu kbalay uzi. kbalay na Gaga binkisan na sali nku yuryu nya ga, kyan tikay ku tu'iy yaw nya: te utux Sali balay hiya ga, kbla'yun sku rraw sa be'nux na rhyan, kya la payat skan sa pin utux naha mrraw na hyan, ana ga tikuy uzi kinbalay na ryax soni hiya la, sungun maha kani ku kin balay naha, pyang nya skbalay ga nki ba mhut behuy, 'masux sa skinut, utux uzi ga Gaga kinyanux slali ga, yeku khu hani ga niwan mwah psbes na kinnalay sali, nanu ku pyang naha skun kya ga trakis, inkuxan naha mwani ini ni'iy nku owlit ru ini hzi'iy, pyanga sa kbalay sa wawi na khu, p'yang minnanak ga luking na kyahu nya ga kbleyun sa ini kragiy nku owlit nya mtuki tikay na yulu nya, hani balay sa nya pta'yux na sininlungan na Tayan ru blay balay tunux na Tayan. khu ga aring sku payat meta ru utux ska na meta ana rahu ru tikuy ga lay kwara, siki la sinrxan naha kwara ga ptna hazi, kahun khu na rahu ru tikuy ga musa ba'un ta'yux sku kinyanux tinsali hasa hiya, inu ku khesip inu ku pklu, nanu siy ki ttxan na ktwa snku su trakis ga ba'un smpung uzi ku kinyanux su. lapaw (r'kan) hani ga p'yang rahu balay ru syun balay inlungan na kbalay sali Tayan,mutuw naha syun sku pyang blay balay ru ba'un yemangay ana n'inu na 'kyan, ba'un balay ta'yux binah ru llingay na alang. lapaw (r'kan) hani ga ki sku kay na Tayan ga, kahun wawi mta'yux ru ttxan sa hugan, slali na alang hiya ga kyan tikay nku pinsa'ang naha lga, mutuw naha khangan nanak ku linhuyan nya, nki naha ini wahiy m'yup, pyanga sa kbalay nku lapaw hani nki naha ba'un ta'yux ku pinyuy naha, tun naha ku mrkyas na tmalung aring 'lyan ru ska byengi ga ssyugan naha mlahang. kbalay na lapaw hani ga niwan. sa ba plahang sku kwara na alang ta, nanu Te mpuw mt'yu biru : kbalay sali 屋16 124 125
麻必浩的山上蓋個泰雅傳統屋 蓋個sali ruma khu lapaw r'kan 等 當然要我們家四人及 yutas yaki一起來蓋囉 因為這樣的房子最環保了 老爸小時候住的房子就是竹子搭蓋的房子 真的是冬暖夏涼的哦 因為使用的建材都是山林孕育的產物 經過 5至8年日曬雨淋即須做部分修 補 部落族人會以 msba'yux 換工 的方式共 傳統泰雅部落在大家合作中慢慢成形 同協助 誰家需要便吆喝一群人彼此協助 這 樣互助合作的方式 是不是很令人嚮往呢 寫到這 你們應該很想到鎮西堡來看看了吧 下週老爸會回去 順道載你們一起上來看看 晚安 我親愛的二個小寶貝 聽Yutas 怎麼說 老爸 pungi maha nanu kmayan nku yutas su khu 穀倉 msba'yux 換工 lapaw (r'kan) 瞭望台 yulu 防鼠板 luking 樑柱 ali ruma 竹屋 takak 工寮 skbalay naha, hra sbinah hiya lga, atuni mr su nanak ini ka utux nni'an su ga kble'iy kya nanak uzi. ye'aya na lapaw hani ga kahun sku ruma, khoni pyang spyang, kin wawi nya ga tugan ru m'isu spngan ayla nya, mpuw msyaw luking ku nya nya psrxun, 'kyan nya hasa ga lay mki kya tugan ru payat Tayan, ini ga pyux s'uli Tayan, zzik na hugan lting ga mutuw naha syun na llingay yamay, lay plahan nki mmli ku lapaw hiya. kuzing nku Tayan hiya ga, txan mu kwara na aring yutas yaki ru lla' i memaw s'utux inlungan naha kwara nya kbalay sku sali Tayan, m'as balay lungan mu ru lokah balay na lla'i Tayan ta! smogan kung kbalay mki sa rrgyax na alang mapihaw uzi na sali slali hani,kbalay sa sali ruma, khu, lapaw (r'kan)... ana nanu, nanu siki sali myan payat hi kwara ru yutas, yaki mgluw sami mwah kbalay lyu! ye'igiy maha kani na sali hiya ga pyang blay balay ini sokiy uzi, yaba su mki lla'i tikuy hiya ga, nanu slali sali na ruma hani nku 'kyan myan, 'bagan ga blay behuy nya, tehuk skinut ga mutuw mmli uzi blay balay ki! yei'giy kinbalay na luking ru lting hani ga kahun sku llahuy rrgyax kwara, siki hminas na magan ru tehuk sa mspat kayan nwahan mawgi na witux ru lwaxan na walax inlay milis skbalay, ita alang na Tayan hiya ga mutuw sami ba msba'yux mwah prraw mtyaw hiya, ima ku ptyaw ga hwagun tikay lga mwah prraw ku ggluw Tayan uzi la, nanu maha kani ku ba prraw mtyaw ga ba'a balay ini llungi lpi! Te mpuw mt'yu biru : kbalay sali 第十六封信 建屋 身為泰雅族的我 看到這麼多老老少少同心協力建屋的景象 真的以泰雅族為傲 我也想在我們 16 tehuk runi ku bniru mu lru, nki simu ba mwah mta'yux alang cinsbu lki, mkrusa ryax ga musa kya nku yaba su na, nanu iy nyusun simu maras uzi mwah te kraya mt'yux tikay ki, inlay m'abi ki, pyang mu sgalu balay na sazing ungay ubut mu. Yaba su 126 127
卷三 T'aling 泰雅千年 開麥拉 Biru tugan lahuy : Msgamil T'aring 128 129
17 戲 齣 信 封 的第一 biru: 七 第十 葳朵 mpitu en gy x uw 西 鎮 堡 96.06.22 無論是否看過 泰雅千年 都能透過文字更進一步認識關於泰雅族的文化 卷末進一步點出 泰雅千年 影片得獎後 那部落呢 作者的觀點及立場逐漸明朗 130 甲4 mp inhkn Witu e T na xp u t te u Te mpuw mpitu biru : te utux pinhkngyen na Witux 第十七封信 葳朵的第一齣戲 本卷內容以進一步介紹 泰雅千年 片中相關的泰雅族文化為主 從埋石立約 祖靈的眼睛 菱形紋圖 狩獵的規範 紋面 彩虹 祖靈祭 等等 131
電影開拍前 拍片工作團隊及主要的演員要親赴台北開記者會 從未參加記者會的我們 都顯得十分興奮 我們全家一同北上參與 老爸負責拍攝 葳朵和演員們要一起亮 相 媽咪和達利則輕鬆自在 沒啥事可忙 只要坐在台下觀看即 可 記者會一開始 首先由製作人向記者們說明 泰雅千年 這部 電影的緣起及內容 接著觀看由老爸所剪輯的部份電影及相關內 容的短片 隨即片中的主要演員們則上台亮相 穿上泰雅族戲服 的葳朵緊挨著部落長老身旁 表情看來有些緊張 但小小年紀的 葳朵 能有幸在這部影片軋上一角 是件好事 在片中葳朵也許只出現短短的幾秒鐘 但老爸覺得葳朵是幸運的 是幸福的 能親身體驗以泰雅 文化為背景的影片 感受泰雅祖先的腳步 感受泰雅族長者的呼吸 對身為小小泰雅人的葳朵而 言是最難能可貴的經驗 相信這樣的初體驗 效果勝過老爸花許多的時間和你們說泰雅族的故 事 我相信葳朵一定同意老爸的說法 對不對 我相信葳朵一定會很開心的完成這件特別的事 正如老爸和達利所預期的一樣 拍完片回來的 葳朵每天所談的話題都是繞著拍片一事呢 整整談了個把月 拍戲的話題才慢慢的從我們生活 132 ini t'aring psyasing ega na ga, psyasing ega na melahuy linhuyan ki ptyaw ega na s'uli tayan memaw musa Taype pkta'yux na melahuy sinbung kisya, 'yat minnwah tikay sinbung kisya na sami hani ga, m'as sami ru minkux sami hazi balay uzi! ana sami utux sali ga thuyay tehuk Taype kwara uzi, yaba hiya ga nya psyasing ega, Witux ki kwara ptyaw ega na s'uli Tayan mgluw laha mki gleng ptxan na s'uli, yaya ki Tali ga ungat nanu yaw naha 'siy tl'ung sa hugan 'ngan tta'yux sami kya lga lay la. t'aring melahuy sinbung kisya hasa ga yeku minniru kbalay sa ega hani ga, inleyun nya kmayan sinbung kisya Tayan nku ega Msganil 'ringan nya ru kmsu'an nya na hani, lhingan naha ta'yux lozi min psingan kruma ega na yaba su, ru nyusun mhtuw kwara na ptyaw ega na s'uli Tayan, sit txiy sa nya klatan lukus Tayan nku Witux nya siy tputing sku bih na bnkis hasa, txan ga minkux ru mlbin hazi ku hiya, ana ga aring nya tikuy la'i ku Witux hani ba nya mki zik sahuy na ega hani lga, rahu na owyat ru pyang blay balay la. 17 Te mpuw mpitu biru : te utux pinhkngyen na Witux 第十七封信 葳朵的第一齣戲 親愛的我的Witux Tali寶貝 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : zik sahuy na ega hani ga, kya la r'tung tikay ku pin htuw nya, lungun yaba ga sungun m'owyat balay'p'asun balay nku Witux hani hiya, skahun nya nanak pint'yaw nku ega na Gaga Tayan, wayan nya ba'un tikay nku pilung binkisan ta Tayan'insuna na binkisan ta Tayan, nanu iy ana tikuy kayan la'i Tayan na Witux ga ini balay luy uzi ku ryax owyat hani, sinhyun mu uzi na pinhkngyen nya hani ga, musa nya hnasun ku min hri'un ryax ru wayan nya simu kyalun nku yaw Gaga Tayan nku yaba mamu, sinhyun mu uzi Witux ga musa nya swalan nku kinnayan na yaba su rwa, 'yat pi? 133
17 第十七封信葳朵的第一齣中消退 我想對葳朵而言, 親身參與拍片, 和那麼多 mama yutas 以及 yaki 一起拍片, 親身體驗幾百年前古老的泰雅族人的生活經驗, 這將是葳朵生命中難能可貴的回憶 記得葳朵小時候, 對任何事都勇於嘗試 不怕困難, 是一個天不怕地不怕愛冒險的小孩 而這回導演邀請葳朵參與演出, 妳不加思索的一口就答應了, 因為不怕困難 愛冒險的特質, 所以葳朵會願意多方嘗試, 自然也會有較多新奇的體驗 這讓老爸想起小時候和祖父 - 達利 巴萬生活的經驗, 因為父母務農的關係, 每日天還未亮時就必須出門工作, 所以年幼的我就跟著祖父達利 巴萬一起住 記得當時的我約莫四歲, 祖父達利 巴萬每天凌晨四點就會把我搖醒, 在我還睡眼惺忪 一臉茫然之際, 我就必須在短短幾分鐘內將衣服穿好, 背著祖父自製的背簍, 亦步亦趨跟在祖父身後, 從居住的竹屋走到大安溪大約需走上個把小時 趁著天還未亮時, 祖父要將放置在大安溪中的魚網收起, 每到收網的時刻總是讓我既興奮又害怕, 興奮的是今日的魚獲一定會是如往常一樣豐沛 ; 害怕的是有時偶爾有幾次會出現一種讓人毛骨悚然的動物 - 水蛇, 牠的出現總會讓年幼的我發出近乎撕裂的慘叫聲, 每每都讓達利 巴萬笑得直不起腰, 笑我實在太膽小 讓人感到害怕的除了水蛇的威脅外就是大安溪的超低溫度, 特別是冬天時接近冰點的水溫, 下水時凍得直讓人打哆嗦, 上岸時非得趕緊換上乾爽的衣物, 否則鼻涕直流 噴嚏不斷 sinhyun mu uzi Witux ga musa nya p'asun ru su'un nya mtyaw nku min nanak na yaw hani, krangi sa yaba su ki Tali ga rima naha wayan llungun uzi la, masu ptyaw ega nku Witux hani ga, nanak balay ega hani nya nya siy kkyaliy krryax ki! memaw utux byating ryax wayan nya skayan, kwara kay nku ega psyasing hani ga lgiy nya thwayun ini kklyaliy nku kinnxan myan. llungun mu na Witux ga aring pingluw nya na mtyaw ega hani, pyux balay uzi min llgan nya na mama, yutas, yaki mgluw mtyaw ega, ru wayan nya ba'un nku slali pisa kbhun kayan na kinyanux slali ta Tayan, hani balay musa nya pyang snun nku Witux 'nki nya sa babaw rhayan kahun sahuy tninun na knxan nya. llungun mu la'i tikuy Witux na ryax shasa ga, ana nanu yaw ga sgalan nya musa mtayw'ini kngungu sa mbetux, ana maha nanu na yaw babaw rhyan uzi ga ungat balay kengun nya nku la'i hani, nanu iy pkbalay na ega Tayan hani tpihun nya Witux uwah balay rmaw ptyaw ega hani, ini su lnglung tikay lru 'siy su swayan la, ye'igiy ini su kngungu balay'lay su musa m'yup sa inkuxan na yaw uzi, pyanga sa smogan su musa mtyaw ana nanu yaw, lunga sa pyux balay uzi gi'as na pin hkngyen su na yaw. nanu mutuw mu llungun nku la'i tikuy na yaba su ki yutas mamu - hinkngyen kinnxan na Tali Pawan, ye'igiy yaba yaya mamu hiya ga m'umah na mayah, ini htuw syax na witux lga siki musa tanux m'umah la, pyanga sa mki si la'i tikuy na ga mgluw kung m'yanux sali ki yutas mu Tali Pawan. llungun mu na kayan ga kya la payat kayan, sobih slwan na payat tmuting spngan na ga memaw kung nya tli'un yutas mu la, ana kyan mucih rozi mu ru ungat balay kba'an mu ga, siki mki na 'tung balay na spngan ga su'un mu klatan, panga kung na kinnalay yutas mu na kisi, utux utux ayaw mu siy siy ggluw suruw na yutas mu, aring sami inkyan sali na ruma musa sami hmakay llyung penux kya la balay sa pisa spngan lpi, ini psyax na witux na ga, siki Te mpuw mpitu biru : te utux pinhkngyen na Witux 戲135 134
自小就和祖父一起生活多年 祖父給予我許多超乎我年齡的鍛鍊 這讓我日後面臨生活中艱困的 個小時 到鎮上兜售竹編的背簍及竹製器具 雖然無法用國語和漢人交易 但祖父用比手劃腳的 方式也能成功交易 這讓我十分佩服 經常往返鎮上進行買賣的祖父也十分重視售後服務 會定 時到客戶那兒做修補的服務 也因此做出好口碑 許多祖父的客戶最後都變成了朋友呢 我發現祖父很有生意人的頭腦 也很會賺錢 除了山上的農事之外 平日會運用最自然的方式捕 捉魚貨賣錢 夜深人靜時 經常看到祖父伴著微弱的火光編織竹製或籐製的器物 累積一定的成 品之後就會帶著我下山去兜售 這讓我從很小的時候就學習如何生財 在國小階段 當我的同學 還在熱衷玩樂時 我已開始動腦該如何賺自己的零用錢 三月時 正值桂竹筍的產季 利用課後 或假日時去採竹筍 賣得的錢全數存起來 梅雨季時就是梅子的盛產期 我當然也會趁機大賺一 筆 一點都不浪費我的假期 幾年下來也累積為數不少的私房錢 升上國中後 我的私房錢有時 也解決了兄姐的突發狀況 它發揮了極大的效益呢 這讓我學習到平時若有存錢的習慣 慢慢積 存也能累積到一筆可觀的金錢 遇到問題時 至少不會求助無門 我想我從祖父達利 巴萬身上所學到的除了堅毅的勇氣外 還有泰雅族的生活智慧 在任何時刻 不管生活處境為何 充分運用泰雅族的生活智慧去面對 總能安然自處 長年生活在部落 和有泰 雅精神的達利 巴萬生活相處 老爸習得了達利 巴萬生活哲學 希望葳朵 達利也能承襲祖先的 智慧 是個冒險進取 勇敢且順應自然的泰雅之子 136 愛你們的老爸 kruma ga mutuw nya mhtuw sa memaw mruhiy na hi mu ru pungan sa nya maha s... s... hngyang na m'u ki mki sya hasa, txan mu m'u lga memaw kung hmwaw sobih pgali na olu mu, twangun la'i kung tikuy balay na, rngu masay msya yutas mu, memaw obih pphuw na hwinuk nya, psya'an kung nya maha u sungun tpliy balay ku Tali hani. bliy nanak m'u hani ku kengun mu hiya, yeku pyang mu syun balay rahu inkuxan uzi ga, pyang skinut balay na sya na lyung penux hasa, ti ku mki sa 'misan ryax hasa ga rngu nya skinut memaw tl'tu balay na skinut nya, ini ba'iy balay me'un sya, p'lan mu tikay sya lga, memaw mlbin ku uwa mu ini kba sm'ut balay uzi, tehuk kung s'yap lga ihiy siy hazi 'myu na latan, nki kung ini sngihi ru t'acis kryax, snun balay ku wayan ryax pinhkngyen mu na la'i tikuy hasa. 17 Te mpuw mpitu biru : te utux pinhkngyen na Witux 第十七封信 葳朵的第一齣戲 處境時有更強韌的毅力去面對 當時尚未就學的我 跟著祖父從山上徒步走下山 來回得花上六 nama nya musa magan syux na ami mki lyung penux, yeku magan syux na ami shasa ga pyang mu p'asun balay ru mngungu balay, p'asun mu hiya ga, pyux balay kn'yap myan na syux mtna sa nisan wayan ryax, pyang mu kengun hiya ga, 137
17 第十七封信葳朵的第一齣戲gmalu simu balay nku yaba mamu bsya kayan mgluw kung m'yanux sali ki yutas mu, yutas mu ga rngu nya hminas sku kayan mu mwah smlokah na hi mu hiya, lunga sa babaw ryax ga ana maha nanu ku mhtuw yaw ga ba'un mu mnaga sa pyt'yagun. ini kung biru shasa ga, mutuw kung mgluw ki yutas mu aring wawi krgyax ru hmakay sa tehuk hugan sali, musa ru mwah na tu'iy hani ga kya la mt'yu tmuting na spngan ryax. musa kung heci hugan ga mutuw si tbazi na kinnalay wani nku tokan ru kisi yutas mu, ana ini kba kmayan na kay seyhu yutas mu ga, 'siy nya skahun ku ba pinyuryu nya myuy niwan nya pkkayan, mki kung bih nya ga mutuw si tkmu msya nanak, lnglung si ga lokah balay nku yutas mu hani hiya, mutuw lokah musa heci ru rgyax maha kani tbazi krryax na yutas mu, kyan ya'ih yaw naha ga ngyat balay uzi musa smapang, nanu blay balay na lalu nya mki alang myan nku yutas mu, kwara na mwah mbazi ye'aya na yutas mu laha lga, memaw psblay balay ru pyang msrrawin uzi la. txan mu ku yutas mu hani ga kyan balay ba psyubay na tunux nya, ba spila uzi, bliy nanak m'umah mayah lungun nya, ungat yaw ryax nya ga mutuw musa magan syux uzi sbazi nya ku seyhu, ana tehuk mlhangan ini sluy tikay na raka ga nya 'ngyat tmuni uzi na tokan ru kisi, s'unun nya ru pyux tnuni nya lga, rrasun kung nya halan myan tbazi hugan na seyhu, nanu maha kani ku nya si kbaga son nanu spila hiya la. miru kung pkba'an biru lla'i ryax hasa ga, nya inlay mnaw kwara ku llgan mu miru, kuzing hiya ga memaw si ba lnglung maha son ta nanu spila, mki sa tugan byating ryax hasa ga, mhngi tikay ryax lga rngu kung ngyat musa magan ali, nazi mu pila na ali ga mutuw mu skun nki pyux pila mu, tehuk lokah m'walax na ryax ga musa si mamu buhuw tmwang sa pyux pila mu, ini mu balay hri'iy na mhngi ryax uzi, pisa kayan maha kani ru slyun mu tikay na pila lga, ini phra kyan tikay snku mu nanak na pila la, tehuk kung miru ska pkba'an biru lla'i, ti ku snku mu nanak pila hasa ga mutuw ba rmaw tikay bsuyan mu, rahu balay rnaw nya balay, nanu aring si maha kani lhani si ba smli nanak na pila la, pyux snli mu pila lga, ana maha nanu na yaw thuyay ba rmaw, ini kung mhmut musa hkangi s'uli Tayan maha wahiy si rmaw uzi la. llungun mu nku kahun yutas mu Tali Pawan hani ga, bliy nanak balay mrrngu na mowtux hiya, kyan uzi nku kinyanux sininlungan na Tayan uzi. ana maha nanu ku blay ru ya'ih na kinnxan ga, ba'un nya balay siki kahun nya sku kinyanux sininlungan na Tayan mwah lnglung, thuyay nya sa ba inlay m'yanx nanak. bsya balay m'yanux sku alang Tayan hiya, ru kyan balay sinrrhu inlungan balay na Tayan nku yutas Tali Pawan hasa, yaba su ga nya mu glgan balay na kinba'an kinyanux mtyaw nku yutas Tali Pawan hiya, mwani Witux'Tali uzi ga nki simu ba mwah 'mubuy tikay sininlungan na binkisan ta, laha balay ga ini kngungu ru ngyat balay mtyaw'mowtux balay ru ba balay mta'yux yaw ana nanu na la'i Tayan. Te mpuw mpitu biru : te utux pinhkngyen na Witux 138 139
18 96.0 6. 26 甲4 信 封 八 : 十 ru kan i 第 埋石立約 b at a'mu p ay s m n m a y y w a mpu hgan k e T sinr 140 zik Te mpuw mspat biru : sinrhgan kay na'mukan zik yamay 第十八封信 埋石立約 新 光 141
親愛的葳朵 達利 葳朵在拍 泰雅千年 的那幾天 雖然只是擔任其中一個小小的角 色 卻也經驗了一次泰雅族的文化洗禮 沒上戲的時候 在一旁觀看劇組拍 戲 看主要演員穿上泰雅族的服飾 以泰雅語發音演出 淳厚的的泰雅味兒油然而生 從沒演過戲 的葳朵跟著一群演技同樣生澀的大人們 共同參與一部以泰雅發音的電影 感覺真是過癮 影片中 部落因為人口成長 原居地無法負荷這麼多的人 在耕地面積不足的情況下 長老決定帶 著一群人遷徙到另一個地利豐饒之處 於是進行了一場 mayta cingknuring 刺樑盟誓 的儀式 葳朵對於這樣的儀式感到十分好奇 不曉得那是代表什麼意義 其實刺樑盟誓是代表族人結盟 的誓約儀式 其方式是用長矛刺在屋子的大樑上 然後將所決定的事情向lyutux宣誓 這其中的 含意是兩個族人的結盟 就如同一個身體一個脊椎 從此將義結同心 結盟為一個勢力族群的意 思 所以片中行刺樑盟誓(mayta cingknuring)的儀式就是代表兩個家族或兩個不同的勢力團體 雖然分處於異處 但彼此的情義仍在 向祖靈宣示及代表兄弟情義依舊 泰雅族還有幾個立約的方式 mbul btunux 埋石立約 及tmuring btunux 指石立約 當個人 部落間或二族間有其約定事宜 會將石頭埋在土中或用手指著質地最為堅硬的巨石 將石頭當作 立約的證據 泰雅族人認為人會死 而世事又容易改變 唯有石頭永遠不會腐朽 所以在泰雅人心 中石頭是永遠不會改變的 因此才以埋石或巨石為證 泰雅族訂定契約的方式 他的約束力可是 比現代白紙黑字的契約還更有效唷 因為一切都交由泰雅族 所信仰的lyutux所掌管 當然每個人都會奉行不渝的 142 老爸 psyasing ega na Msgamil nku Witux ryax wayan hasa ga, ana tikuy minpt'yagun mu ega nanak sahuy nya ga, pyux balay wayan mu kba'an nya na gaga Tayan uzi la, ini kung pt'yaw psyasing ega na ga, mutuw kung mki bih nya mta'yux laha nya mtyaw,txan mu nku pyang ba balay kwara Tayan hasa ga, nya klatan latan Tayan ru kmayan kay na Tayan, memaw nya mhtuw sa blay sawkan na smtayan la, 'yat min mtyaw psyasing ega nku Witux hiya ga, mgluw sa ini lhani mtyaw hani uzi ku mama yata ga mtna kwara pintyaw naha, ru ms'un mgluw mtyaw utux na kay hngyang Tayan, memaw blay balay gnogun ru m'as inlungan uzi! sahuy na ega hani ga, ye'igiy wayan hbayaw balay Tayan na alang hani, lunga sa rhyan na alang hani ga tikuy ru ini ba'iy 'mki sa hbayaw na s'uli Tayan, tikuy hhalan tmubux rhyan uzi, bnkis ga sinrhu swalan na inlungan rrasun nya hbayaw na s'uli tyan, shri hyan naha hasa musa binah hyan na be'nux balay ru tera balay ba'un sa blay 'kyan s'uli Tayan,nanu pt'yagun naha sku utux Gaga linhuyan na meyta knuruh. ti ku Witux knita nya na Gaga linhuyan hani ga min nanak mta'yux inlungan nya balay, ini nya ba'iy nanu ku kay knaya nya? ana ga meyta knuruh hiya ga niwan alang Tayan ba sa pkkayan ru ptmumu mggluw na Gaga, hani hiya ga mutuw naha s'agan nku talap bta'an nya mu'iy na rahu knuruh, nanu iy min sinrhu swalan na inlungan yaw hani ga halan naha psinputing nku lyutux, inlungan naha kwara hani ga ba pggluw pkayan ru ps'utux inlungan, niwan na utux hi ru utux suruw b'ni aring kisa lga thuyay tbing ba'mgluw mtyaw ms'utux inlungan, ptmumu mggluw hani ga utux na rngu na alang. nanu yasa ru Gaga na 18 Te mpuw mspat biru : sinrhgan kay na'mukan zik yamay 第十八封信 埋石立約 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 143
meyta knuruh (mayta cingknuring) 刺樑盟誓 mukan yamay (mbul btunux) 埋石立約 tmuring yamay (tmuring yamay) 指石立約 Yaba su w m hongu tux u p m a lyu n Te a n n nge lang k n i a h sali s from 144 ba ya KAY 鄉 故 的 信 靈 封 祖 u: 九 十 橋 第 過虹 isu bir yutux l 走 甲4 A pungi maha nanu kmayan nku yutas su 96.06.23 19 Te mpuw m isu biru : hinkngen na hongu lyutux sali alang na lyutux 第十九封信 走過虹橋 祖靈的故鄉 聽Yutas 怎麼說 泰崗 20 rd o ita Tayan hiya ga pyux balay na pin s'rux Gaga pkkayan, 'mmuk yamay 埋石立約 ru tmuring yamay. ti ku saxa'alang ini ka sazing alang kyan nanak na pinkayan naha na yaw, mutuw naha galun nku yamay 'mukan naha zik uraw ru ptringan naha pyang lokah balay na yamay, ggalan naha ku yamay niwan psrxun naha na pta'yux biru. atuni alang Tayan musa mhu'in, ru yaw babaw hyan yenga ba sa mt'iyu ga, musa nanak yamay 'yat kba mburuk ana knwan, pyanga sa yamay hani ga ini balay yengay ana knwan mki sahuy inlungan na Tayan, nanu maha kani thuyay galun naha 'mmuk yamay ini ga rahu yamay ggalan naha pta'yux biru. min kinbalay sinrrhu biru na Gaga Tayan hiya ga, rngu na sinrrhu nya ga thyayun nya sa min niru pl'ux rban kalux biru hiya, ru hnasun nya uzi ku ryax misu soni yu! ye'giy kwara hani hiya ga b'anan naha Tayan nku mutuw sinhyun na lyutux, aw maha kani uzi ku kwara s'uli Tayan ga mutuw naha inleyun pggluw mtyaw ru ini naha lxani balay. w meyta knuruh hani ga, nanu pin spung na sazing nni'an ki sazing ini ptna na mrrngu linhuyan, ana mki n'inu ga, mutuw kyan balay na pin snenu naha, ru thuyay meli ba kyalaun nya lyutux giwan kyan balay na msrrawin'msyunu balay. NA0 Y9 AB 145
親愛的葳朵 達利 在前往鎮西堡的途中 大約是接近泰崗部落附近 你們猜我看見 了什麼 好久不見的 hongu lyutux 彩虹 橫跨半邊天呢 剛下過雨的天色愈顯清朗 七彩 美麗的虹橋更加明顯 記得以前年幼的Witux 最喜歡數彩虹的顏色 可愛的Witux老是分不清靛 色以及紫色 總是和老爸爭論七彩的彩虹只有六個顏色 現在你們倆不在現場 沒法和老爸一起 欣賞七彩虹橋 彩虹在我們泰雅族有非常重要的意義 泰雅耆老說 我們的生命是祖靈所編織而 成的 所以族人的生命會說成tminun na lyutux 祖靈編織生命 而當kmasu tminun 編織完 成 編完後也就是我們生命的結束 編織完成的生命 就會經由彩虹橋 到泰雅的天堂(tuxan) 另一個國度生活 但不是每一個人都可以到tuxan 這個地方 在經過彩虹橋時 泰雅的眾祖靈們 會在虹橋上查驗 子孫們的手是否為紅色 你們也許會問 為什麼手一定要紅色的 男生的手若是紅色的 就表示在 世時經常打獵 手因染到血而變紅 這個男生有守護家園的能力 而女生的手呢 女生因為要不斷 的織布 染布 手也會變紅 祖靈訂定的這些 Gaga 希望族人們在世時 要成為一個能夠為家人 族人 甚至為整個社會有貢獻的人 才有條件到泰雅的天堂 Witux Tali 希望你們自己人生的這一塊布 是豐富 美麗 精彩的 能達到祖靈及Gaga的要求 未來要走過彩虹橋時 能昂首面對我們的祖靈 146 老爸 'awsa mu ska tu'iy na cinsbu ga, kya la sobih tehuk alang na thyakan llingay nya ga, llungi simu nanu wayan mu txan muri? snisan msiwat na kayan uzi ga memaw psyax balay kayan, blay balay txan na mpitu bebiru na hongu lyutux mwah tmwang sa psyax balay babaw kayan. llungun mu la'i tikuy na Witux hani ga, pyang nya sgalan balay lmpuw bebiru na hongu lyutux, ungat balay linlungun na Witux sungun ini nya ba'iy balay mta'yux bebiru na mtasi ru mslingaw hani, lokah nya pzzingat kmayan yaba nya ku mpitu bebiru na hongu lyutux hani nanak mt'yu bebiru nya balay, simu sazing hi ga ini simu 'ki runi, hriy mamu ungat owyat mamu mgluw yaba mtayux na mpitu bebiru na hongu lyutux, hongu lyutux hani ga pyang syun balay inlungan na ita Tayan hiya. kmayan bnkis na Tayan maha u, insuna na tninun ta ga mintmuni nku lyutux ta, pyanga sa insuna na Tayan hiya ga mutuw naha skayan maha u insuna nku tminun na lyutux, nanu yeku kmasu tminun su'un nya lga, niwan ungat balay na insuna ta uzi la, nanu mutuw spwah naha tu'iy na hongu lyutux ru tehuk na babaw kayan tuxan na Tayan, musa m'yanux binah na alang hiya la. hmakay su hongu lyutux ga, kwara lyutux na Tayan hiya ga, mutuw mki hongu kya ku ttxan nya ru pspngun nya, kwara ba na kinbahan ga ini ka mtanah aw, kya la simu ma'ut maha, hwa ka ba ga siy ki mtanah pi? atuni ba tmalung mtanah ga, lgiy lokah balay mllyap mki sa babaw rhyan hiya, ye'igiy ba nya nya msmuyux ru mtanah ga, tmalung hani hiya ga kyan balay rngu nya mlahang sali nya uzi, maha nanu ba knerin hiya pi? knerin hiya ga siki ngyat balay tminun'ba kmuguh gali, ba nya ga mtnah uzi, min snwalan lyutux na Gaga hani ga, mwani 19 Te mpuw m isu biru : hinkngen na hongu lyutux sali alang na lyutux 第十九封信 走過虹橋 祖靈的故鄉 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : 147
20 聽Yutas 怎麼說 pungi maha nanu kmayan nku yutas su Yaba su hongu lyutux 彩虹橋 泰雅族人過世的族人 會經由彩虹到泰雅的天堂 而彩虹橋是人與靈界的橋樑 hongu lyutux, wayan mhu'in na alang Tayan hiya ga, thuyay sa ba kahun sku hongu lyutux musa tuxan na Tayan, nanu yeku hongu lyutux hani ga hongu na s'uli tayan ki lyutux. tuxan 泰雅族的天堂 tuxan na Tayan tminun na lyutux 編織生命 泰雅人把生命說成祖靈編織的生命 tmuni na insuna, s'uli na Tayan hiya ga s'agan nya insuna 坑 96 雪 山.0 甲 6.2 4 4 Witux'Tali, sinngusan mu simu nku kinyanux mamu nanak na utux gali hani ga, pyux balay ggalan'blay balay txan'mbhuyaw balay, nki ba tehuk lyutux ru pin lawa na Gaga ta, babaw ryax lga siki hinkngyen su na hongu lyutux hiya, nki su ba ms'uli na tunux su ba ptta'yux nku lyutux ta. 信 封 十 gah的 二 第 ki ya ya 彩虹印記 : u r i b ux t n u a s ly u p u g ih m Te g hon ki Yag n ya a pilu n Te mpusan biru : pilung hongu lyutux na yaki Yagih 第二十封信 Yaki Yagah 的彩虹印記 m'yanux babaw rhyan nku alang Tayan hani ga, thuyay sa ba mggluw utux Sali'alang Tayan ana kwara mki alang hugan heci na s'uli Tayan, thuyay kyan balay owyat su musa tuxan na Tayan. kmasu tminun 編織完成 編織完成 也比喻生命的結束 su'un tmuni ga, niwan ungat na insuna nya uzi. 148 149
20 記得你們倆看到老爸十年前所拍的紀錄片 彩虹的故事 當中紋面的yaki嗎 過了兩週 名單尚未確定 這個又讓拍片團隊感到焦慮 名單無法產生 山上的工 作即無法進行 Tali好奇的問為何他們要在臉上作記號 當時的你們太小 所以 只有簡單回答 並沒有告訴你們 紋面 patas 在泰雅族代表的重要意義是什 麼 現在你們長大了 身為泰雅族子孫的你們 必須要知道泰雅族為何一定要 紋 面 記不記得住在雪山坑那位 105 歲的 yaki 她曾經告訴老爸說 其實紋面就是 把泰雅的 Gaga 紋在臉上 當把 Gaga 紋在臉上後 族人對 Gaga 就時時謹記在 心 女生紋面的形狀就是一個彩虹的圖紋 紋面中有很多的菱形 而這個菱形 就是代表祖靈 有紋面的人 就會受到祖靈無時無刻的庇佑 還有族人死後 要到泰雅族的天堂時 有沒有紋面 是很重要的一個識別證哦 150 brwan mu nku sgalu balay na Witux: llungun mu simu sazing, txan mamu wayan ryax na mpuw kayan min psyasing mu na ega "yaw na hongu lyutux" zik sahuy patas na Yaki hasa pi? Tali ga memaw nya kin sazing ma'ut maha hwa ka nya naha syun r'iyas ku ptasan hiya? ryax s'asa ga tikuy simu na, pyanga sa r'tung ku snyuk mamu, ini simu kyaliy uzi "patas" hani ga nanu balay pyang rahu yaw na Tayan, misu soni ga wayan simu mrkyas uzi la, simu na kinbahan Tayan ga, siki ba'un mamu balay hwa ka siki "patas" Tayan hiya pi. ini mamu yengay na mki sa alang tgbin kbhun magan kayan nku yaki na? kinnayan nya yaba mamu maha "balay balay patas hiya ga ptasan nya ku Gaga Tayan mki r'iyas, su'un nya matas lga, thyayun mawsa sahuy inlungan alang Tayan. pintasan na knerin hiya ga 'siy ga tu'iy matas na hawngu lyutux, sahuy patas nya ga pyux balay na tawyah, tawyah hani ga niwan sa lyutux, kyan patas na m'yanux Tayan ga, ana knwan ga mutuw khangan krryax na lyutux. kyan uzi ku mhu'in Tayan alang lga, siki musa tuxan na Tayan, kyan na patas su ga, rahu balay na biru pinttxan yu! " Te mpusan biru : pilung hongu lyutux na yaki Yagih 第二十封信 Yaki Yagah 的彩虹印記 給親愛的 Witux 151
20 個新的認識及感動 yaki在前年年底離開了人世 走過祖靈橋被他的 yaya yaba接到 泰雅的天堂tuxan了 妳曾好奇的問關於她紋面的問題 妳問為何 女性也要像男性一樣要紋面 其實妳知道嗎 並不是每個人都可 以紋面的喔 依照泰雅族 Gaga 女性必須要會織布 貞潔的女性 才能夠紋面 它代表的意義是紋面的女性是個善於織布 能夠料 理家務 更重要的是她是保有貞操的女性 所以有紋面的女性象 徵的是一種至高無上的榮譽 以前泰雅族的社會制度 不管男性 或女性 有紋面表示尊貴 代表肯定的象徵 還記不記得yaki曾說 的話 她說女性若沒有紋面 可是嫁不出去的 把Gaga 紋在臉上 是人與祖靈溝通 聯繫的橋樑 Witux心裡大概想著還好她不是生長在必須要紋面的那個年代 否則 紋面的皮肉之痛可不是一般人所能忍受的 152 老爸 mhu'in yaki mu wayan kayan ryax hasa ga, m'as kryax kyalun kung nya maha "bliy ktwa ryax mu la, yaba yaya mu ga nya mnaga kahun sa tes'yap hasa mwah magan kuzing la."yaki mu hani ga ini kngungu mnaga sa mhu'in'm'as balay'ungat inkuxan nya tikay, ini kya la hani ku ita Tayan hiya ga utux sinngusan na sinhyan lyutux ru sinrrhu nya na Gaga ta. min ggluw nku pinsb'anan bnkis wayan mrkyas nku yaba su ga, kinta'yux nya ku sinhyan na Gaga ta Tayan, hani ga utux na mgi'as nku kinba'an nya ru lingisan nya. ya k i mu h iya ga r i m a s a z i ng kayan wayan shri babaw kayan la, hinkngyen nya na hongu na lyutux nwahan magan nku yaba, yaya nya rasun nya tuxan na Tayan, kya la su minpisa ma'ut yaw na patas hiya, ma'ut su maha hwa ka knerin hani ga mtna na tmalung siki ptasan pi? muri kya la su ba'un rwa? bliy ana m'ima ga ba'un su patas yu! s'agan nku Gaga Tayan ga, knerin hiya ga siki ba balay tminun'blay balay na inlungan nku knerin ga thuyay ba sa ptasan, hiya ga niwan ggalan na patas na knerin ga ba balay tminun'ba balay phapuy ksyus rami ru smr'yu ye'aya, pyang blay hiya ga siki ba balay smru inlungan na knerin, pyanga sa kyan na patas knerin hiya ga thyayun mta'yux sa pyang rahu balay na owyat hiya. Te mpusan biru : pilung hongu lyutux na yaki Yagih 第二十封信 yaki Yagah 的彩虹印記 yaki在過世的前幾年 常很高興的對我說 我的年紀已差不多了 我的父母已準備從彩虹的另一 端來接我了 這個yaki面對死亡是期待的 高興的 沒有半點恐懼 也許這個就是泰雅族人對祖 靈信仰的一種盼望及對 Gaga 的信任 受同化教育長大的老爸 對這樣泰雅族 Gaga 的信仰 是一 153
21 s'agan na Gaga ptasan nku r'iyas ga, m'yanux na Tayan hiya ga ba balay thuyay ki lyutux pkkayan'pttisan na utux tu'iy na hongu. inlungan na Witux ga ulung sa ini k'yanux sa patas na ryax kayan wayan hasa hiya, nki balay maha nanu, kyahin hi na patas ga bliy nya balay maha na m'yanux Tayan ga thyayun nya balay smru uzi. Yaba su 聽Yutas pungi maha nanu 怎麼說 kmayan nku yutas su yaki 祖母輩的女生統稱 pinspngan ryax yaki na sinlalu na knerin. 麻 必浩 96.06.25 記 信 印 封 虹 一 彩 十 第二 as Tali的ux biru : t Yut tux nu 甲4 sa lyu s Tali u p u g m a Te g hon a yut n n pilu Te mpusan utux biru : pilung hongu lyutux na yutas Tali 第二十一封信 Yutas Tali 的彩虹印記 slali kinyanux na Gaga linhuyan nku Tayan hiya ga, ana tmalungru knerin ga, kyan patas hiya ga giwan sa rahu balay rngu na sinrxan nya'giwan sa sinnwalan sinrrhu na pktxan ini su yengay nku kinnayan na yaki ta na, kmayan yaki maha atuni knerin ungat na patas hiya ga, 'yat nbah musa s'uli hiya la.
21 記得達利 巴萬的紋面嗎 掛在我們家客廳那一幅達利 巴萬的畫像 你們應該十分熟悉 還好你的老爸是 美勞組的 能拿著畫筆畫下記憶中達利 巴萬 因為達利 巴萬是個非常厲害的 獵人 戰功彪炳 所以才能在臉上紋面喔 依照泰雅族 Gaga 泰雅族的男人必須 符合某些條件才能紋面 它代表泰雅族男性已是個成熟 足以擔當重任的人 所以 並非每個人都可以紋面喔 紋面 在男生來說 具有多重的意義 第一重即代表責任和榮譽 遵行 Gaga 不 允許犯錯 狩獵 獵首等工作 最終的目的就是為了取得紋面 patas 資格 這是 泰雅族人引以為傲的崇高榮譽與責任 第二重意義是紋面必須能夠忍受椎心刺骨的痛 象徵能承擔家庭的責任 以及來 自社會的責任 因為紋面後的男女才可以論及婚嫁 所以也非得紋面才能嫁娶 因 此紋面又有成年禮的意味 156 brwan mu nku sgalu balay na Tali : llungi tikay patas na Tali Pawan muri? ki kmpah inryang tsalan nku utux biru matas na Tali Pawan, kya la mamu ba'un na rwa ulung yaba su hiya ga spyang matas na biru hiya, ba sa magan inpint matas na minlungun ta na Tali Pawan hasa, ye'igiy Tali Pawan hiya ga pyang lokah balay mllyap na tmalung, pyux balay mintlyapan nya, lunga sa ba'un pawsa patas na r'iyas nya! skahun na Gaga Tayan hiya ga, tmalung na Tayan siki aw tikay nku rngu nya ga ba'un sa patas, nanu maha kani lga tmalung balay la, ba balay mlhang na Tayan balay la. nanu yasa ru bliy maha nanu kwara Tayan blay balay patas lki! "patas"mki sa tmalung hiy ga, pyux balay na blay kay nya, Te utux giwan sa pinnanga ru strahu, llgan na Gaga'ini swali ku ya'ih yaw'mlyap'kmut tunux ana nanu yaw, suruw kmasu syun balay lungan na yaw ga, msina sswalan na patas lungan nya, hani ga pyang rahu balay na pin strahu ru pin nanga lungan nya. Te mpusan utux biru : pilung hongu lyutux na yutas Tali 第二十一封信 Yutas Tali 的彩虹印記 給親愛的達利 Te sazing na kay nya ga, patas hiya ga siki ba sa smru mxayan balay min neta rom ru memaw wayan zik na b'ni mxayan balay, giwan sa ba balay panga utux sali na 157
會走過一道彩虹 泰雅族的祖靈會在橋的另一端迎接子孫 到祖靈世界 yaki 說 在她離開人世後 她的母親會在虹彩 的另一端迎接她 而紋面 也正是祖先留給後世子孫一項認 祖歸宗的應允和約定 有人形容紋面文化是 泰雅人的臉上族譜 看到紋面 就彷 彿看到泰雅人古老的印記 這些說法不就是強調紋面在泰雅 族群中 族群識別 的意義嗎 達利曾經問過為何現代的泰雅族人不再紋面 其實這真的 是難以回答的問題 在老爸看來 若非有一定的成就及表 現 恐怕也不敢在臉上刻劃祖先的印記 只有不斷鞭策自己 努力朝向真正的泰雅人為目標才是最重要的 老爸 158 hngali nya balay, ru kahun sku pin nanga na kwara yaw na syakay, ye'igiy kyan patas nku tmalung ru knerin hiya lga, thuyay sa ba magan na bes naha la, lunga sa nanu siki kyan patas ga ba balay musa magan na bes la, nanu maha kani patas hiya ga kyan na mrkyas m'tmalung Gaga balay uzi. Te tugan na kay nya ga, giwan na ba'un mta'yux r'iyas Tayan, mhu'in ku Tayan hiya ga, lyutux naha ga siki ba musa hmakay utux na hongu lyutux, lyutux nku binkisa na Tayan ga, ba sa mki hongu nya mnaga tes'yap na hongu ku kinbahan nya mwah sa babaw kayan na lyutux. kmayan yaki maha thri nku babaw rhyan hiya lga, yaya nya mutuw nya mnaga tes'yap na hongu mnaga hiya, nanu hani nku binkisan ta ga sbilan nya ku kinbahan na utux sa thuyay ba tmubun lkawtas lkaki na min swalan nku pinkkyalan. kyan s'uli Tayan pin'yu nya maha, Gaga na patas ga "utux nni'an mki r'iyas na Tayan", txan mamu patas, niwan mamu wayan txan pilung na slali balay ba Tayan, knayan hani ga 'yat nya pyang skayan patas mki sa Tayan na alang ga "ba'un mta'yux r'iyas Tayan biru" blay balay na yaw pi? Te mpusan utux biru : pilung hongu lyutux na yutas Tali 第二十一封信 Yutas Tali 的彩虹印記 第三重是代表著族群識別意義 泰雅族人過世以後 靈魂都 21 min na'ut nku Tali, misu soni hwa ka ini ptasi na Tayan hiya lpi? aw yaw hani ga ini balay ba'iy smyuk yaw hani, knita na yaba ga 'siki kyan balay rahu pintyaw ru pintxan su'un na yaw, kya la nya msa'yux ru kengun nya meta matas pilung na binksan mki sa r'iyas nya, si kinlokah ngyat balay m'umah ru si s'utux balay lungan ta nki maha balay balay na Tayan, hani ku pyang ta balay syun inlungan. Yaba su 159
96.06.27 甲4 信 紋圖 封 二 --菱形 十 第二 眼睛 iru : 的 azing b 靈 祖 san s utux pu na ly m i Te roz tawyah na s a t pa 160 Te mpusan sazing biru : rozi na lyutux patas na tawyah 第二十二封信 祖靈的眼睛 菱形紋圖 象 鼻 22 161
前幾日我們到苗栗象鼻的野桐工坊拜訪yata尤 瑪 看到工坊一樓展區展出了泰雅族的服飾及 藝品 素樸且創新的作品讓人驚嘆 尤瑪堪稱為泰雅編織藝術的傳奇 不顧家人激烈的反對 放下公職安 穩的生活 回到部落 從種植苧麻開始學起 向自己的外婆等長輩學習 編織 潛心學習泰雅傳統編織 經過十幾年來的努力 尤瑪展現厚實 豐沛的能量 台灣的博物館 美術館都展有尤瑪的作品呢 葳朵和達利細看工坊所展示的作品 除了各地泰雅族的傳統服飾外 還有許多結合泰雅元素的創 作 都讓人折服於尤瑪的努力及創意 每件作品都是富含文化底蘊 手工編織的服飾有他特殊迷 人之處 而結合泰雅元素的創新作品則又讓人驚豔 慧黠的葳朵發現這些服飾中有個共同的特徵 那就是服裝上必定有菱形紋圖式在其中 像是發現 天大秘密的葳朵興奮的跑去問yata尤瑪 為何泰雅的服飾會有許多菱形紋的圖案 yata尤瑪開心 的讚許葳朵觀察入微 說到菱形紋 可說是泰雅族織布圖紋的最重要的元素 在泰雅語稱為rozi 代表眼睛的意思 它象徵著 祖靈的眼睛 泰雅族認為當我們將菱形紋穿在身上時 就如同多了 一層保護身體的關卡一樣 162 wayan ryax hasa ga sami ki lla'i musa sami alang Bare maypwan mta'yux yatux sali tayan na Yuma, txan mu mki zik sali nya ga ptxan sami nya na latan Tayan ru ana nanu na tokan kisi ye'aya tayan kwara, blay balay ru mgi'as kinbalay nya na ye'aya tayan ki! Yum hiya ga Tayan na minnanak balay ru ba balay tminun latan tmuni kisi ana nanu na yaw Tayan lokah balay ku lungan nya, ini nya si inlungan ku 'mhut na salia nya, siy kint'tu mtyaw, laxan nya na blay pinmahan na thoki, mwah mbinah alang, t'aring muhiy na kgiy kbaga, kbaga ni yaki nya kwara na bnkis thuyay kbaga na tminun, memaw siy tubun ngyat balay inlungan nya kbaga sa Gaga Tayan na tminun, wayan hminas sa mpuw syaw kayan ryax rngu nya 'ngyat mtyaw, kahun nya balay rngu nya nanak'mbhuyaw balay na pint'yagun nya, ana mki Taywan na sali yengayan'matas sali ga kyan kwara nku minkblay na Yuma ki! Witux ki Tali ga inleyun naha mta'yux kinbalay Yatung sali na ye'aya, bliy Tayan latan nanak ku kbleyun nya, kyan pyux na binah alang ru plgan nya pta'yux uzi, memaw naha stubun ru pt'ringan naha ba ku Yuma rngu pawsa balay lungan mtyaw, kwra kinbalay nya hani ga s'agan nya ku Gaga na Tayan, kyan balay uzi minnanak blay txan, ba'un nya pgluw kwara gi'as na ye'aya ru p'asun kwara na s'uli Tayan. 22 Te mpusan sazing biru : rozi na lyutux patas na tawyah 第二十二封信 祖靈的眼睛 菱形紋圖 親愛的葳朵 達利 sgalu balay ungay Witux, ubut Tali : blay balay rozi na Witux ba'un nya ta'yux latan Tayan hani ga kyan mtna kwara na tu'iy nya, nanu hasa latan Tayan ga kyan kwara na tawyah na ptasan mki sahuy nya, 'siy nya ga nya pklu na rahu balay mintkmwan memaw musa mzinah halan nya kmayan nku yata Yuma, hwa ka 163
之外 還預留了某些的空間提供織作者發揮創意 而也就是這些創意 在時空的流轉中逐漸形成了族群服飾間明顯的差異 然而服飾上的核 心價值卻是相同的 不論在那個亞群的服裝上必定有菱形紋圖式在其 中 可知菱形紋在泰雅族服飾中具有重要的文化意義 擅長編織的泰雅族婦女憑著其巧思創造出七個亞族的服裝形式 這些 服裝形式對內可以作為族群內部的標誌 對外則可以成為族群識別的 身份代表 當葳朵聽到泰雅族的菱形紋竟然蘊含著這麼特別的意義 時 深深為之感動 嚷著明年暑假要到野桐工坊來學編織 學著成為泰 雅族的小小織女呢 老爸 164 kmayan yata Yuma maha u: "latan Tayan hani hiya ga, kyan balay utux na pyang syun balay lungan ini balay ba'iy 'myu hiya, su'un ta lnglung hani lga, nya nya skun tikay ayla nya wayan lnglung nanak na binah Tayan wahan naha tminun uzi, nanu kahun nku ryax soni ki slali na tminun ga kyan balay ini ptna na mintminun naha uzi, siki la txan sku zik sahuy na tminun ga mtna balay ku sinblayan naha. ana mki inu na latan hiya ga siki kyan ptasan na tawyah mki sahuy nya, nanu maha kani ku tawyah hani mki latan Tayan ga kyan balay rahu ru syun ta balay inlungan na Gaga ta uzi." pyang ba balay tminun na knerin Tayan hiya ga, kahun nya ku inlungan nya ru kinba'an nya ptminun nya ku mpitu na tu'iy latan Tayan, latan Tayan hani ga ttxan nya zik linhuyan na Tayan ga niwan ttxan nanak na alang Tayan, mki tetanux ga ba'un ta'yux sa sinrxan na Tayan balay. pungan nku la'i Witux hani ga aw maha kani ku min nanak balay na tawyah Tayan hani hiya, sobih balay mngilis lungan nya, nanu maha u mhngi mwah utux kayan ryax ga psiy usa mta'yux ru musa kbaga balay tminun na sali yatung, kbaga sa nki maha balay balay na la'i tikuy tminun na Tayan ki! Te mpusan sazing biru : rozi na lyutux patas na tawyah 第二十二封信 祖靈的眼睛 菱形紋圖 yata尤瑪說 泰雅服飾有著某些核心要素是不可變的 而在核心要素 pyux balay na tawyah mki sa latan Tayan hiya? m'as balay na yata Yuma rngu nya p'asun na la'i Witux hani blay balay rozi nya, skayan ta ku ptasan na tawyah hani ga, hani ga pyang blay balay na ptasan tminun gali Tayan nku spyang balay na syun inlungan, mki kay na Tayan hiya ga son naha u rozi, rozi hiya ga niwan na"rozi na lyutux", linnglung na Tayan hiya ga pkusun su latan mki hi su ga, giwan kyan utux na ba mwah mlahang isu ru tmwang utux na plahang hi su nab lay balay kyahin. 22 Yaba su 165
23 yata 泰雅族人對阿姨輩的統稱 skayan nku alang Tayan pinslalu nya na yata hiya. rozi 指眼睛 skayan nya na rozi hiya. 166 n t na m a s pu ga a m G Te rhu 庫斯 pins 8 司馬 pungi maha nanu kmayan nku yutas su 6.0 Te mpusan tugan biru : pinsrhu Gaga na mlyap 第二十三封信 狩獵的規範 聽Yutas 怎麼說 信 封 三 範 十 規 二 的 第 狩獵 n biru: uga lya p.2 96 甲 4 167
這些天天氣特別的冷 我和朋友到山上打 獵 獵到了一些獵物 達利回到家後 就由 你負責來烤哦 就像你小時候做的那樣 泰雅族打獵不是任何時間都可以的 我 們大都是在8月到2月之間才會上山打獵 因為在那個時間 當小米 成熟後 部落族人才會有較多的時間可以上山 還有更重要的是 動物也需繁衍後代 當遇到牠們的繁殖期 我們是不會干擾牠們 的 如此才能確保我們的獵物能生生不息 記得老爸小時候 和祖父一同上山 看他先前所置放的陷阱 有捕獲一些獵物 就順手將那些獵 物裝進背簍中 第二天我們走到另一座山 還沒走到山頂 就聽到祖父所設的陷阱之處不斷的傳 出巨大的聲響 而且還有明顯的振動 祖父欣喜的說一定有捕獲大型的獵物 像是山豬 山羌之 類的野生動物 我們祖孫倆慢慢的走向前 祖父將腰間的番刀取下 繫在一根長長的木棒上 就 像是一把刺刀一樣 準備要和山豬一決高下 看見山豬的獠牙以及他那雙像噴火似的眼睛 我嚇 得渾身發抖 祖父作勢要我遠離 我趕緊跑到遠處觀望 第一次近距離的看見山豬 雖然後腳被 捕獸夾給夾住 卻絲毫不減損牠的銳氣 牠看見祖父拿起他的刺刀 露出一副想撕裂祖父的凶惡 樣 一場生死決鬥就此展開 戰況激烈看得我膽顫心驚 168 ryax misu hani ga skinut balay, kuzing ki rawin mu ga musa sami rgyax mlyap, wayan myan tlyapan tikay na sinuw, tehuk sali nku Tali lga, musa isu ku smpung mwah smuling lki! krangi sa kinnalay su na la'i tikuy shasa, mlyap mki Tayan hiya ga bliy maha ana knwan ga blay kwara, sami hiya ga mutuw mki mspat byating ru tehuk gi'as utux kayan na sazing byating ayla hani gab lay musa mlyap hiya, ye'igiy ryax shasa ga, mutuw nya bwaxun na trakis, alang na Tayan ga kyan balay pyux na ryax naha musa trgayax, kyan uzi ku pyang rahu balay na yaw, nanu iy 'sinuw ga siki ba m'uyuk uzi, nki pyux kinbahan naha uzi, txan myan na nya m'uyuk uzi ga ini myan haliy m'yup mbuyang uzi, maha kani ga thuyay sa ba balay mlahang na sinuw myan ana knwan. llungun mu nku la'i si tikuy uzi ga, mgluw kuzing yutas mu musa rgyax, halan myan ta'yux min nawsa nya na t'yap, kyan tikay na tri'un myan na sinuw, ru lgiy mu syun tawkan mu. te sazing ryax musa sami binah na utux yunan, ini sami tehuk na b'bu rgyax lga, memaw myan pungan na bih t'yap hasa ga nya hmwaw sa rahu balay na hngyang, txan twahi ga memaw nya myuy uzi ku khoni abaw uzi, m'as ku yutas mu maha nya tri'un rahu balay na sinuw la, 'siy ga wewak nnahi'para ana nanu na nnahi sinuw hiya. sami kawsa na yutas mago ga thuway sami hmakay musa gleng, galun nya puting mki hwinuk nya, bhlan nya utux inruyux na khoni mki lyuw, niwan sa utux na meta litux, mnama laha ki wewak nnahi ima naha lokah ma, txan ku l'ngu 'nux na wewak nnahi ru 'siy ga memaw nya smuling na puni nku rozi nya, txan mu lga memaw kung mngungu ru mlbin balay na hi mu! 23 Te mpusan tugan biru : pinsrhu Gaga na mlyap 第二十三封信 狩獵的規範 給親愛的達利 brwan mu nku sgalu balay na Tali : 169
也贏得不輕鬆 臉上 身上也是傷痕累累 疲累的像頭牛的祖父向我炫耀他的戰利品 見識到山 豬的凶猛 才真正了解為何能捕獲山豬的獵人在部落中會被奉為勇士 就是因為能獵捕山豬的獵 人代表的是英勇的象徵啊 回到部落 那些獵物並非占為己有 祖父將所捕獲的獵物和親族家人分享 下一次不管是誰獵到了 什麼獵物 我們同樣也會享受到他們的成果 這就是泰雅族的Gaga 懂得分享 我的祖父曾說過 為何要很認真的狩獵 因為泰雅男人在世時 獵得的所有獸類 在他離開人世 時 都會成為他的隨從 獵捕的獸類愈多 跟隨的隨從也就愈多 當祖靈們在彩虹橋上迎接時 也 會因為自己的聲勢浩大 吸引更多祖靈引領他 這表示他在世時是個英勇的獵人 身後跟隨著許多 隨從的族人 是非常有面子的 也難怪祖父以前經常獨自一人上山打獵 沒有和其他族人共同組 織獵團 我想除了顯示祖父的膽識過人之外 最重要的是想要獨自享受榮耀集於己身吧 宣示他 是一名真正的泰雅勇士 另外 想跟達利說的另一件重要的事是 以前我們的泰雅祖先都有各自的獵場 彼此互不侵犯 因 為這樣 不同的部落才不會發生無謂的爭端 這樣才能確保自己獵場的獵物能生生不息 看來我 們的祖先的確是很有智慧的 你說是嗎 170 老爸 ptringan kung nya tikay yutas mu maha ihiy pgyay, memaw siy ihiy hazi mzinah musa twahi mta'yux hiya, te utux si mksobih mta'yux na wewak nnahi, ana suruw kakay tcyapan kakay na wewak ga, sungun mowtux txan na, kengun balay wewak hasa, txan nya magan puting ru talap yutas mu ga, memaw rahu gmyah uwa na wewak 'siga pkani kay nya, kengun mta'yux balay, nanu maha kani ku nya mttiri laha ki yutas mu la, masay kung minkux mta'yux ru masay kung mngungu mita uzi! kya la pisa spngan memaw bsya mttiri yutas mu ki wewak knwan ga kmasu la, suruw lga rima wayan poxun yutas mu la, txa ga masay balay uzi yutas mu, ana r'iyas nya'hi nya memaw pyux knamin nku wewak nya mpangih kwara, ana nya mbetux krangi nya na tunux cating nku yutas mu ga ptxan kung nya mintlyapan nya na hi nnahi. lokah kmat balay ru pyang kengun balay na wewak hani, lunga sa thuyay balay mlyap na wewak nnahi na Tayan ga mki sa alang mutuw naha son maha u mowtux balay na tmalung, nanu hani ku lokah su balay mlyap na wewak nnahi ga niwan hiya balay na mowtux tmalung na pint'yagun su ki! Te mpusan tugan biru : pinsrhu Gaga na mlyap 第二十三封信 狩獵的規範 不知經過多久時間 祖父和山豬的的搏鬥才結束 山豬最終還是被我勇猛的祖父所降伏 但祖父 23 171
24 min knayan nku yutas mu maha u: "hwa ka si kngyat balay mlyap hiya, ye'igiy m'yanux na tmalung Tayan mki babaw rhyan hiya ga, mintlyapan nya na sinuw ga, thri nya mki babaw rhyan hiya lga, mutuw nya rrasun uzi, pyux tinlyapan su na sinuw ga, pyux innras su uzi. ti ku lyutux mki sa hongu lyutux mnaga isu ga, mutuw naha ttxan uzi ku pyux tinlyapan su ga, pyux lyutux wahan sun aha mnaga uzi, nanu maha kani ku mki su babaw rhyan ga lokah su balay ru mowtux su balay na mbuyang na s'uli Tayan, nanu pyux uzi ku alang na Tayan ga mutuw m'as balay nku txan r'iyas naha. "misa slali ga yutas mu nanak hiya mutuw musa rgyax mlyap, ini pgluw s'uli Tayan musa mllyap rrgyax, llungun mu ga bliy nanak mowtux lungan yutas mu ru ini kngungu balay hiya, pyang rahu balay lungan nya hiya ga mwani p'asun nya sk'yanux nanak ru shlaxun nya nanak m'yanux mki babaw rhyan, wahan nya skayan hiya ga balay balay na mowtux tmalung na Tayan. 信 封 四 十 祭 二 靈 第 ho -祖iru : Ma ayat b yutux l p a n s a pus mubun m Te t o Mah 麻 必浩 96.06. 29 甲4 Te mpusan payat biru : Maho tmubun sa lyutux 第二十四封信 Maho 祖靈祭 tehuk sami alang ga, kwara na sinuw ga bliy su mrnanak, mutuw naha bbay sa kwara ggluw lpyung utux nni'an, babaw nya ima ku kyan sinuw lga, hiya ku musa pbbay mtna ta kwara nni'un nku innaras nya hi nnahi la, nanu hani ku Gaga ta Tayan hiya ga, ba balay pbbay. sobih mu kyalun Tali kmayan na utux binah rahu balay na yaw hiya ga slali ita na binkis Tayan ga kyan kwara nanak na tkwalan naha, ini balay psya'ih ru mhmut mlyap na sinuw, ye'giy maha kani, ini ptna na alang ga thuyay sa ini kba mttiri ru pksa'ang, maha kani lunga sa ba pkayan lga musa ba mlahang nanak tkwalan na sinuw, nki ba m'uyuk balay ana knwan, txan mu ga sungun kyan balay sininlungan na binkisan ta, 'yat pi? Yaba su 172 173
對泰雅族而言 祖靈祭是一年歲時祭儀中的最後一個祭典 也是 唯一要動員全部落族人的祭祀活動 而我們所屬的大安溪流域北勢群 對祖靈祭的稱呼為 Maho 然而每個地方對這個祖靈祭的說 苗栗的南庄石加鹿稱 pasuru-kautas 加拉排的 法有些許的不同 桃園的大嵙崁稱 smyus 南澳的 Smaato psyurak 我們每年八月的第二個星期日所舉辦的祖靈祭 是我們部落一年一度最重要的大事呢 我們部落 的族人會在祖靈祭前一天回到部落 準備隔天的祭典活動 你們一定很好奇 為何會有祖靈祭這 樣的祭祀活動 據我們部落耆老的說法 祖靈祭是對祖靈的感恩儀式 在一年開始 從新耕作地 的選擇起 歷經夢占 smyatu ppnayang 開墾祭 smyatu tmubux 播種祭 tsa'ing 收獲祭 幾乎佔去一年的四分之三 期間我們依照傳統的Gaga 進行各種儀式 依賴的都是祖先的庇佑 依 賴的是對祖靈的敬畏 延續的是祖先的智慧 如果不在一年中的收割後給祖先獻上祭品 我們的 祖先會高興嗎 應該會生氣吧 我們又如何能對祖先交代呢 祖靈祭典的舉行正是對祖先的追思 懷念與祭祀的表達 因此 在祖靈祭典的背後正是泰雅人遵循祖先的腳步 在生活安定下緬懷 回饋先人及大自然的心境 174 skayan ta Tayan hiya ga, maho hani mki utux kayan ryax ga mgaga nku pyang te suruw na utux gaga hiya, gaga hani ga ba balay mwah hmuluy ms utux lungan kwara na alang. ita ku mki na lyung penux mspat alang hiya ga, mutuw myan son maha u_maho, nanu iy ana n'inu 'kyan ga ini ptna kwara ku knita naha na maho, krangi sa To'in na "smyus" 'Bare Nansyo Skaro na "pasuru-kawtas" 'Kalapay na "psyurak" 'Nan o na "Smaato". sami krryax utux kayan ga mki mspat byating sazing hngi'an rihay mtyaw sami na maho, hani ga mki alang myan ga pyang rahu balay na yaw ki! kwara alang myan s'uli Tayan ga mutuw kahun hugan heci mwah alang myan te gleng ryax na maho, mnama naga sasan na pint'yagun na maho. kya la simu minkux balay rwa? hwa ka kyan Gaga na maho hani hiya? knayan nku binkis myan maha u, maho hani hiya ga halan myan shuway lyutux na Gaga, t'aring sku utux kayan ga, mutuw kahun na gi'as rhyan mwayaw m'umah, kahun sku na spyan'smyatu ppnayang'smyatu tmubux'tsa'ing, kwara Gaga Tayan hani ga sobih nya spunan utux kayan ryax la, zik sahuy ryax hani ga mutuw myan s'agan Gaga Tayan mtyaw kwara, spngun myan na 24 Te mpusan payat biru : Maho tmubun sa lyutux 第二十四封信 Maho 祖靈祭 我親愛的Witux Tali寶貝 brwan mu nku sgalu balay na Witux, Tali : 175
所以我親愛的Witux Tali 每年的祖靈祭 老爸會準備很多樣的東西 要獻給我們的祖靈 每次 的 所以我們包的很少 在他們看來是很多的 我們的祭典儀式 總是要在清晨四 五點出發 因 為在祖靈世界時間是和我們相反的 在老爸的記憶中 我們部落的祭典沒有停止辦理過 雖然在 西方宗教傳入的初期 祭典參加的人少了 但經過部落耆老不斷的溝通 這些年參加祭典的人 有 越來越多人的趨勢 特別是在祭典後的慶祝活動上 參加的人有150 % 多出來的50 % 是哪裡來 的 就是部落的親朋好友們的參與 我想這個祭典除了讓部落的族人感恩祖先之外 另外它還有 整合 團結的契機在哦 因為從文化的實踐中 就凝聚部落族人的認同 也凝聚以泰雅為主的共 同記憶 我們部 落 的副頭目 Meng us 曾告 訴 老 爸 Maho 是祖訓 在泰雅族的部落社 會裡最重要的祭典 它文化精髓就在於 傳承祖先文化 訓勉及叮嚀子孫傳統的 泰雅 Gaga 倫理道德 年年參加祭典的 Witux Tali 老爸心想你們對泰雅的認 識會有更深一層的了解的 老爸 176 nanu yasa ru sgalu mu ru slyutux mu balay na Witux'Tali, utux utux kayan na maho ga, yaba su ga mutuw ba nama pyux na ye'aya, sbay myan na lyutux, krryax ti ku snakuy myan na nni'un ga, ma'ut uzi Tali maha: "hwa ka tikuy snakuy nya?" ye'igiy hani ku ita Tayan ki babaw kayan ga mtna knita nya, lunga sa tikuy balay snakuy myan, kintxan naha ga pyang rahu balay la, ti ku Gaga myan na maho ga mutuw sami mtuli mki slwan tikay na payat'magan tmuting lga musa sami haka la, ye'igiy ryax ta ki babaw kayan na lyutux ga msyuk ryax nya. linlungun tunux nku yaba su ga, alang ta hiya ga ini tpuyut mtyaw hani ku Gaga maho hiya, ana inkahun sku kyokay tanah tunux mwah te runi na alang ta ga, mutuw wayan tikuy hhalan na alang ta Tayan la, mhuway na alang binkis ta, lokah nya wahan inlay kmayan nku m'yanux alang s'uli Tayan, pisa ryax kayan wayan hani ga, memaw pyux Tayan mwah mgluw tmubun sa lyutux maho hani la, kya la kbhun ru kbhun mziman na hi kwara la,kahun inu ku mziman msyaw Tayan hiya lpi? nanu kwara Tayan hani ga kahun sku rrawin ggluw lpyung na alang ta. llungun mu na Gaga ta maho hiya ga, bliy nanak alang ta nanak halan ta shuway na lyutux ta, kyan na utux ku ba ps'utux inlungan'ba prraw tbing na ba mwah tmumu lungan na alang, ye'igiy kahun sku pint'yaw na Gaga Tayan, thuyay ba ps'utux lungan ki snwayan na alang, ru ba balay mggluw inlungan kwara na mtna sinngusan naha kwara. 24 Te mpusan payat biru : Maho tmubun sa lyutux 第二十四封信 Maho 祖靈祭 在包祭品時 達利會問 為何祭品要包的這麼小呢 這是因為泰雅族人和祖靈世界是相對 lyutux binkisan mwah mlahang sami, atuni ini sami 'ki utux kayan hani min knluh ini myan b'aniy lyutux lga, ba'a m'as lyutux myan lpi? 'yat pbti lpi! son ta nanu kmayan lyutux la? Gaga maho hani ga mutuw ta halan smnenu lyutux ru shuway na lyutux ta, nanu yasa ru, suruw na Gaga maho hani, ita Tayan hiya ga ngyusun ta llgan pilung na binkisan ta, nki inlay m'yanux mki babaw rhyan, snyukan ta nya nku lkawtas lkaki ru nki ta inlay mmlux inlungan 'nki ta babaw rhyan. 177
smyatu ppnayang 開墾祭 smyatu tmubux 播種祭 tsa ing 收獲祭 Maho (pslkawtas) 祖靈祭 178 ba ya KAY an inr s s u p n u Te m n nab li Ta ya a u mag k na s a nan A pungi maha nanu kmayan nku yutas su s from Te mpusan magan biru : magan nabu sinrhu sinhyan nanak na s uli Tayan 第二十五封 領獎 民族的自信 聽Yutas 怎麼說 信 信 封 自 五 的 十 族 二 第 獎 民 n biru : nhyan 領 maga hu si 25 20 rd o Yaba su w ita alang na te sazing tomuk Mengus hiya ga, min kyalun nya tikay yaba su maha: "Maho hiya ga sinbilan kay na binkisan, mki kinyanux na alang Tayan ga rahu balay ru syun naha balay lungan Gaga Tayan uzi, Gaga na balay balay ru lu'us nya ga, ki sku ba nusa smbin mnaga na Gaga binkisan'psba kay ru gmbang tputing nya kmayan kay Gaga ta Tayan ru ba balay sgaga tmubun na bnkis" utux utux kayan wahan ta'yux krryax Gaga maho ni Witux, Tali mu ga, m'as lungan yaba mamu uzi, kya la pyux hazi knita mamu ru ba'un mamu na Gaga maho ta Tayan la. NA0 Y9 AB 179
電影殺青後 老爸的紀錄片還在努力的剪輯中 不久便接獲消 息 電影在地球的另一端 距離台灣十萬八千里遠的美國 得到 了電影短片類的白金獎 這真是振奮人心的好消息 林益仁老師賦予老爸一項重要任務 要我陪同導演 部落長老前去美國領獎 我最重要的工作是 將這令人驕傲的畫面紀錄下來 所以我要飛到自由女神的國度 暫時離開你們一些時間喔 搭飛機到美國 歷經十幾個小時的 長途飛行 終於到了我們此行的目的 地 德州休士頓 接待我們的是一位 旅美的原住民朋友 他在美國修習博 士學位 很優秀的阿美族青年 到了 下榻的飯店 為了準備迎接隔日令人 驕傲的頒獎典禮 老爸必須要養足 精神 好好的睡一覺 當天帶著興奮的心情來到頒獎的會場 迎接我們的是醉人的薩克斯風以及蘊含濃厚南美風情的 180 kmasu psyasing ega lga, nya inleyun 'mubuy kwara nku pinsyasing yaba su, ini kbsya pungan nya nku hngyang na yaw, ki tebinah na babaw rhyan hasa ga, ti ku ayla nku mpuw mang ru mspat syan kori ga ktwahiy balay laha Taywan ki Amerika, wayan magan sa 'nabu biru na pl'ux king nku r'tung ega, hani ga balay balay pyang mttuli inlungan balay na m'yanux tayan nku blay yaw balay la! psba biru Rin I Rn 林益仁 bi'an kung nya rahu balay na yesuw pnanga yaw, siki lgan mu nku mrrhu kbalay na ega'alang na cyoro musa Amerika magan sa biru na 'nabu, kuzing hiya ga musa mu inleyun psyasing nku pyang rahu balay ru syun inlungan balay na yaw mki syasing, hani ku pyang mu pt'yagun balay rahu na yaw hiya, pyanga sa memaw kung musa plaka sa ungat balay llungun na lyutux knerin nku melahuy na linhuyan hasa, ana ga kya la si pthri tikay ryax simu lki! mluw kung kuki plaka ru tehuk sa Amerika ga, mpuw msyaw spngan twahiy balay na pinlaka nya, aw sami tehuk balay ku hhalan myan na 德州休士頓, ti ku mwah mnaga sami ga aw tingay na m'yanux kya ku rawin ta Tayan, hiya ga nya miru sa plnglung na biru hakasi, lokah balay na mrkyas na rawin ta Amis. tehuk sami nku nni'an na 'byan, rngu myan mnaga sa p'agan sami na pyang m'as balay ru rahu balay na yaw nku ryax na 'nabu biru mki sa kin sasan, yaba su ga siki tinlay m'abi nki lokah balay rngu mu. 25 Te mpusan magan biru : magan nabu sinrhu sinhyan nanak na s uli Tayan 第二十五封 領獎 民族的自信 親愛的我的Witux Tali sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : 181
25 第二十五封領西班牙音樂, 以及熱情奔放的舞蹈表演, 整個會場充滿著濃濃的異國風情 在現場看到各色人種齊聚一堂, 我終於見識到什麼叫做民族的大鎔爐 當然老爸最有感覺 ( 跟我們比較像 ) 的是美國原住民 - 印第安人, 他們在藝術創作的表現上十分突出, 印第安人的藝術, 展現出他們固有的神話觀念和豐富的口頭傳說 其工藝品有木雕 編織 紡織 羽飾 刺繡和製陶 等都獨具風格 第二天, 我們參加了美國休士頓非洲文化節, 在那兒看到每個民族都極力展現自己的文化, 看見他們展露自信心的面容, 以自己的文化為傲, 這讓我想到, 台灣的原住民小孩, 在現在的教育體制下, 有些人不太願意承認自己是原住民, 更覺得自己的文化矮人一截, 相對於非洲人對他們固有文化的自信, 我們台灣真的要加把勁了! 一位很有名的美國人類學家法蘭茲 鮑亞士 (Franz Boas), 是現代人類學的先驅之一, 享有 美國人類學之父 的名號, 他發表的 文化相對論 (cultural relativism) 主張某一個文化的行為, 不應該藉由其他的文化觀點來判斷 ; 只有從該文化本身的標準及價值出發, 才能夠了解該文化 也就是說 文化無優劣之分 ryax shasa ga memaw kung maras na m'as balay inlingan mu tehuk si linhuyan hasa, yeku mwah mnaga sami ga siga msinuk pungan na hngyang saksbung ru memaw memung pungan hngyang na tekyahu nku Sipanya, ru memaw mkilux balay 'pshlah nya kwara hi nya na myugi, ana kwara inkyan kya ga pyux balay ini ptna na babaw rhyan na alang. pyux balay na s'uli Tayan uzi msu'un mcisan kya, ba'un mu balay aw maha kani ku ita m'yanux na babaw rhyan siga nya ta mki sa rahu rinhkan pulung na tapa hiya. txan mu ga ita ku Tayan hiya ga 'siy ta ki Tayan na Amerika mtna sa Luzing Tayan, laha uzi ga mki sa matas miru min nanak balay uzi ku pinta'yux nya kwara, blay balay txan uzi, matas miru nku Luzing Tayan ga, kyan nanak nku mrrhu naha na lyutux na kay ru pyux balay na min sbilan na kay nku binkisan naha uzi, yeku tinnuni naha ga khoni'tminun'wayay na snyuw'alih'sma'is na rom ru kinbalay na uraw... ana nanu na yaw min nanak balay. Te sazing ryax, halan myan mta'yux Amerika 休士頓 ryax Gaga na mkalux iruw Tayan, mki kya ga wayan mu txan kwara nku Gaga naha nanak mwah pta'yux sami, m'as balay ru ba smlokah inlungan naha nanak uzi, p'asun naha nanak uzi Gaga nya, nanu maha kani ku llungun mu nanak ita Taywan na la'i Tayan uzi, ti ku cinsba na sahuy nku thoki ta ga, kruma ga ini swayan naha nanak ga la'i na Tayan hiya, 'siy ga nya naha tpikun nanak nku Gaga naha, txiy ku mkalux iruw na Tayan hiya ga, ini naha yengay balay nku tin pu'ing na Gaga naha, mwani ita ku Taywan hiya ga, siki klokah ta nanak uzi la! kyan utux na rahu balay lalu nku hakasi na Amerika m'yanux Tayan hasa ga (Franz Boas) lalu nya, hiya ga pyang ba balay na ryax skani nku hakasi na Tayan, bi'an naha blay lalu na "yaba na hakasi na Amerika m'yanux Tayan", txiy ku minniru nya na "biru na ba ptta'yux nku Gaga" 獎 民族的自信Te mpusan magan biru : magan nabu sinrhu sinhyan nanak na s uli Tayan 182 183
在我族中心主義的角度 形成一股演化論的觀點 認為文化會歷經演化的過程 從野蠻 蒙昧的階 段發展至文明社會 因此產生原始與高度文明的區分 但是這只是當時的一種思潮 並不是放諸 四海皆準的真理 其實每個民族的文化都有其特殊及優秀之處 我們的泰雅族文化 有非常多優 美之處 我們不但不能看低自己文化 更應該發揮泰雅族文化的優秀獨特之處 達利 葳朵 你們倆一出生 老爸就用了泰雅族的命名方式替你們命名 就是希望你們能以身為泰 雅人為榮 泰雅文化為傲 葳朵 witux 泰雅的意義為太陽 老爸期望妳能如太陽一般有朝氣 有活力 像太陽一樣每天為這個地球 為這個世界照出希望及光明 也能為自己 為部落 為族人 為我們台灣發出光 而達利呢 你的名字來自曾祖父 老爸期望你能有曾祖父的睿智 勇敢及頭目 的領導能力 以達利 比令 葳朵 比令為你們名 雖然常常必須解釋 說明你們的名字 但我相信 你們一定以擁有這個有意義的名字為傲 老爸 184 mki sa mpuw m'isu syan kayan hakasi na Amerika hiya ga, mutuw kahun sku sinngusan linnglung na tinpsan ru "ryax kagak soni" ini ka "twangun rmuru mt'yaw" sazing inlungan naha ku mwah smhelaw, linhuyan nku kagak na s'uli Tayan ga nya s'rux uzi ku tin pu'ing balay na rinkyasan naha, thuyay sa ba rmuru lnglung na kin ta'yux naha uzi, nanu lungun naha ku Gaga hiya ga mutuw ba mt'iyu ru mslokah nku hinkngyen nya, aring sku mowtux mani na Tayan'ungat ba'un nya na ryax hasa ru mruru tehuk sa ryax kagak soni na syakay, lunga sa mhtuw ku psgayun nya 'ringan ru wawi balay ryax kagak soni hasa. siki la hani ga utux hmuluy na linnglung, bliy maha kani kwara balay balay na inlungan. aw kwara Tayan na Gaga mki sa babaw rhyan ga ini ptna kwara nku blay naha, ita ku Gaga Tayan hiya ga, kyan nanak blay balay na ku Gaga ta uzi, laxiy ta ini si inlungan nanak nku Gaga ta Tayan, siki inlay ta gmayang nanak Gaga ta Tayan na inu ku blay balay nya. Tali, Witux, simu mhtuw na babaw rhyan ga, rima mu syun na lalu mamu nanak Tayan hiya la, inlungan mug a mwani s'agan mamu lalu Tayan hani ku prahu skutaw mamu ru m'as balay simu ga la'i na Tayan, Gaga Tayan na balay balay! lalu su hani hiya ga kay ta Tayan nku Witux 太陽, mwani krangi su na Witux mkilux balay ru mmli balay inlungan su ki heylaw balay, miwan sa Witux hani ga psyaxan nya krryax nku babaw rhyan hani, nki kyan na sinngusan nya ru psyax nya, thuyay sa ba mwah rmaw nku isu nanak'alang ta'alang ta m'yanux s'uli Tayan ru mwah psyax na ita Taywan. 25 Te mpusan magan biru : magan nabu sinrhu sinhyan nanak na s uli Tayan 第二十五封 領獎 民族的自信 (早年在)19 世紀的西方哲學觀 深受理性思潮與 文明 或 進化 概念的影響 人類學領域也站 kay nya ga utux na pint'yagun nku Gaga, 'siy ki ini balay pgglan na binah inlungan na Gaga mwah pspung, musa nanak kahun sku inlhuyan su nanak ru knita su balay balay na snpung su ptmumu na yaw, hani ga musa su thuyay ba nanak na Gaga su hiya. nanu musa maha uzi u "Gaga hiya ga ungat maha ima ku blay ima ku ya'ih hiya." 185
97.05.18 呢 信 那部落 封 六 了 : 十 第二 片得獎 yu biru lg a, 影 san mt ' n a b ula? 甲4 nanu Tali hiya muri? lalu su hiya ga kahun sku lalu na lkawtas su, yegiy lungan yaba su ga nki su krangi na lkawtas su kyan balay nab lay balay tunux nya'mowtux balay'ru kyan rngu nya lokah balay mmaras na alang hiya, lunga sa slwan mu lalu mamu maha u Tali Piling ru Witux Piling, ana lokah simu kkyalun nanu kay na lalu mamu ga, lnglung si nanak maha u kyala m'as balay inlungan mamu nanak ru p'asun mamu uzi ku kyan lalumamu Tayan hani ay, rwa? Yaba su 186 pu ya m n iya h e n T g lan a lu a g u e g a a nan s pku 26 Te mpusan mt'yu biru : ega galun nya 'nabu lga, pkusa nanu alang hiya la? 第二十六封 影片得獎了 那部落呢 鎮 西堡 187
泰雅千年 得到了美國休士頓電影短片類的白金獎 讓所有參 與拍片相關的人興奮莫名 但是得獎之後 鎮西堡 新光部落得到了什麼 族人的期待得到實現了嗎 從影片的首映會看見了一些端倪 影片拿下 國際級電影短片 的肯定 拍片團隊特別是導演當然 最為得意 每個人彷彿都被仙女棒點了一下 頓時閃亮無比 接踵而來的是一堆的通告約 導演上 節目宣傳 好不忙碌 而鎮西堡 新光部落的族人們依舊 不被看見 族人們還是按照他們的作 息如常的生活 部落沒有因為影片得 獎產生任何變化 拍片團隊及導演先 前所談的 日本合掌屋效應 冬季 戀歌的行程 魔戒的行程 等 的遊客效應 怕只是神話了吧 先前 達利和葳朵還在擔心若鎮西堡部落 因影片而出名得獎 造成觀光客蜂擁 188 <utux syan kayan na Tayan> hani ga wayan magan sa Amerika 休士頓 r'tung na ega nku pl'ux king na biru 'nabu, memaw m'as ru minkux balay nku minnwah mgluw pspung nku ana inkahun inu na ega kwara, siki la magan na 'nabu hani lga, nanu ku wayan galun alang na cinsbu ru cikuy smangus laha hiya lpi? wayan naha pungan balay inlungan na alang Tayan kya lpi? ega hani hiya ga galun nya na "kwara babw rhyan na r'tung ega" ru wayan naha swalan kwara, ti ku linhuyan na psyasing melahuy hani ga musa min nanak na kbalay ega mmaras nku pyang m'as balay hiya la! 'siy ga kwara na s'uli Tayan ga niwan wayan tcingun tikay nku ming araw na knerin hasa, wiy memaw psyax tikay ki... ini kbsya pyux balay kwara mwah kmayan sami maha u uwah ta'yux ega mu maha kwara la, ana kbalay ega mmaras hiya ga siy kinlokah gmayang nku ega myan ru memaw ungat hngi'an nya balay uzi! ti ku alang cinsbu'cikuy smangus na Tayan laha ga nya naha siy llgiy nanak na kinyanux naha, ini kusa maha u wayan magan 'nabu na biru nku ega hani lokah mt'iyu, linhuyan na psyasing melahuy ki kbalay ega mmaras min knayan naha na "mgluw tapa ban a Sali mki Gipun", "smyamuy ryax na 'misan", "hinkngyen na ya'ih lyutux"... kwara na min ta'yux nku wahan mcisan na seyhu, pyang kengun ga 'siy naha ga kamisama lrwa! nisan wayan uzi ku Tali ki Witux ga nya minkux uzi atuni alang hiya ga yegiy nagan 'nabu biru lga, musa pyux kwara seyhu mwah yemangay runi la, pyang inkuxan na babaw lla'i hiya ga, musa ta mta'yux mki sa cinsbu nku mama ru yutas lga, kya la musa mbetux hazi lki, txan mu ryax soni hiya ga pyux balay linlungun mamu lrwa! 26 Te mpusan mt'yu biru : ega galun nya 'nabu lga, pkusa nanu alang hiya la? 第二十六封 影片得獎了 那部落呢 親愛的我的Witux Tali sgalu balay ungay Witux, ubut Tali mu : 189
26 怕是不方便了 現在看來是多慮了 前些日子 女兒到山上的片場走了一回 突然一臉 疑惑的問 不是說要把拍片的佈景 道具都要留 在片場嗎 怎麼只有兩隻羊住在那兒 而且拍片 的地方怎麼變的那麼破舊 其實我被葳朵提出的 問題嚇了一跳 心中想著連十歲的小女孩都看出 問題了 其他人大概也都能看見問題的癥結了吧 拍片團隊談到拍完片後 會為部落帶來無限的周邊效應 可讓部落民宿業者獲取利益 增加部落 的觀光景點 活絡地方觀光 帶來無限的產值 但這些全隨著影片拍完後灰飛湮滅 部落族人的 期望落空 所有的期待似乎只能流於想像 難道這樣的合作只能是單方面獲得光芒而無法雙贏嗎 參與拍片計畫的族人及部落意見領袖或 許感覺更加深刻吧 除了被動的期待之外 部落是否能做些什麼呢 這恐怕也是部落族人要學習 的一門學問吧 190 老爸 lryax wayan hasa ga, la'i mu knerin ga tehuk rgyax mutuw musa hmakay tikay, txan mu r'iyas memaw minkux maha: " 'yat skun runi nku ye'aya na ega pi? hwa ka nanak na sazing mit nya mki kya pi?" txiy na 'kyan nku ega hiya ga hwa ka sswin kwara la? p'usan kung nya nku la'i mu Witux ga minkux si balay uzi! lnglung si uzi hwa ana mpuw kayan balay na la'i tikuy knerin ga ba'un nya mta'yux uzi na yaw hani, kya la wayan txan yaw uzi ku binah s'uli Tayan lrwa! linhuyan na psyasing melahuy skayan nya na kmasu psyasing ega lga, musa ba rmuru maras sa blay na yaw mki lingay nya, thyayun nya uzi nya kbalay sali 'kyan nku Tayan wahan m'abi seyhu nki pyux pila naha kya, tmwang sa wahan yemangay runi na lingay sali ta ana n'inu ru ana knwan, kwara hani ga plgan nya na min psyasing ega kmasu ga musa siy tbah m'ungat uzi la, maha kani lga ya'ih ks'li alang ta Tayan kya la, kwara ana sinngusan kya ga niwan wayan nya sinpyan nanak la. musa maha kani na pinlgan mgluw mrraw ru hiya nanak maha kasa psyax ru'yat pslokah kwara lpi? ti ku min gluw mt'yaw ega nku kwara s'uli Tayan ru min phtxan nku kay bnkis na alang ini ga 'yat pawsa balay inlingan uzi rwa! nanak na llungun naha na sinngusan ga hasa ga, nanu balay musa pt'yagun na alang hiya lpi? hani ku musa ta spyang balay llungun na ita kwara ku mki runi m'yanux s'uli Tayan la. Yaba su Te mpusan mt'yu biru : ega galun nya 'nabu lga, pkusa nanu alang hiya la? 第二十六封 影片得獎了 那部落呢 而至 擔心以後要去拜訪鎮西堡的 mama及yutas 191
Yaba 的話 作者同時也是 走過千年 的導演, 走過千年 為 2009 年國際民族誌影展的閉幕片, 在影展期間引起很大的討論, 因此特別收錄了六篇文章, 希望透過各領域關心原住民文化發展的學者專家的討論, 讓讀者有機會從更多元的觀點來思考這本書 卷四 Kmasu la pi? 這樣就結束了嗎? Biru magan lahuy : Kmasu la pi? kay na kbalay ega nku mrhuw 192 193
與你認識是在鎮西堡的祖靈祭前夜 我已經忘了是那一年了 Atung 牧師突破教 會的束縛 首度主辦祖靈祭 在教會旁新建的傳統木屋中 我們圍坐在火堆旁 在 閃閃火光中與Atung 牧師一起吃著芋頭與小米糕 當時氣氛很好 而你正在拍紀 錄片 看你的影片常浸淫在笑聲之中 更難得的是 在笑聲中體會泰雅族傳統的 能真的解釋清楚 並不是多開幾次會就能講得明 說得通的 這兩者是 泰雅千年 能否到達彼岸的 道路 也是影片批判著力最深之處 在影片放映結束後的討論中 你說明了不同的部落會有不同的Gaga 就像不同的國家不會干涉彼此 美好 那是一種源自 傳統 的溫暖感受 今天看 走過千年 卻讓我有種坐立 內政一樣 這是一種對Gaga的詮釋角度 可是 在 走過 的影片中 Gaga被置放在很隱諱的地方 與 難安的焦燥 不知道這個反差是每個人都有呢 還是因為我也是拍片的人 片中 過去你的風格完全不同 從前 鎮西堡與新光在和林務局 財團抗爭的經驗中 不能賣土地給外人這 導演要面對的問題 也是我要面對的問題 你的影片一直像根針 過去 你的影片 件事已經成為部落的共識 在鎮西堡這是很特別的團體規範 影片最初所討論的土地爭議 一直懸而 要戳破的是泰雅族的某種刻板印象 你要大家直取文化核心 這次 你的影片取名 未解 其實與鎮西堡部落族人的這個共識有關 你用隱諱方式來說 這有你的道理 走過千年 略帶諷刺 這根針不光是指向拍片團隊 此外 你呈現出一個家族的爸爸 媽媽參與了拍片 兒子身在馬告小組而置身事外 這件事傳遞出一項 拍片團隊的想法或許只是出於一種立意良善的天真 它試圖要創造一個新的空 有趣的訊息 這些爭議真的跟Gaga有關嗎 部落很小 發生什麼事大家都在看 而Gaga是什麼 這個 間 容納新光 鎮西堡這兩個部落中合作卻也衝突的不同組織 然而 因為這件 問題對鎮西堡和新光的人來說或許是現在進行式 在過去 異族沒有禮貌地進到部落領域 後果大家 事情本身並非出於自然 勢必要面對意料之外的各種可能 即使並不是讓人喜悅 可想而知 曾經 他們的祖先教他們收養的客家人要當成自己人 也給予土地繼承的權力 面對拍片 或舒服的 從最先馬告小組的獨角戲 到新光 knazi協會的納入 隨後馬告小組退 的局勢 他們的祖先並沒有教他們怎麼跟異族 有效率地 開會 Ino 有次說到小樹長歪了要矯正很 出 knazi協會獨挑大樑 隱藏在背後的是拍片規模的擴張 在預算執行與人員配 194 開會 討論 議決 執行 這種制式化的程序是外界的遊戲規則 然而 存在部落組織之間的矛盾能不 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 影像工作者 鄭澤文 澤文寫給比令的信 台灣國際民族誌影展 閉幕片觀後感 親愛的比令 容易 大樹要矯正整個樹枝會斷掉 外人想到部落拍電影這件事像是正在成長的一顆樹 長到一定程 置上 超乎原先預期 同時也非單一部落族人能夠承擔 拍片團隊與部落組織之 度 對馬告小組的人來說長歪了 也意味著脫離了他們能控制的範圍 在被欺騙 無共信基礎下只得 間能否有效溝通 是美夢能否成真的關鍵 在結案時間壓力下推動整個拍片計畫 放棄 而重點是他們 有主動的權力 可以選擇放棄 這是 Gaga 對knazi協會的人來說這棵樹是可 195
Gaga是什麼 是族人傳承 千年 的社會規範 還是共食的血緣祭團 這一切在影片中都模糊不清 現象從一端來看是A 從另一端來看是B 你這次無法很清楚的呈現Gaga 說明了Gaga的定義也許也 在發生當中 泰雅千年 的拍片小組留下了部落分裂的爛攤子嗎 或許我不會這麼認為 從我進鎮 西堡以來 部落的人老是在吵架 只是這次吵的架被你看到了 也被搬上了檯面 你做了我不敢做的 事 吵架只說明了部落還有不同且強而有力的文化群體 他們的 傳統 仍還在持續創造與發明中 其意義則要被詮釋了 變成故事被訴述說才能固著 這個紀錄片的產生即是一種意義的詮釋 講出的 故事讓看的人膽顫心驚 心中的尺各一把 我還記得一次跟部落的人走到神木群 Kiri 踩著小小的步伐也在其中 她那時還很小 邊走邊說 慢 慢走比較快 馬告小組的計畫執行力超強 理念也接近 這或許是林益仁老師最先選擇馬告小組的 原因 這次便車搭不上 兩邊都不討好是沒想過的事 事務總是在失敗之中修正前行 孵出這個 千 年 泰雅夢正是註腳 最後 我還是相信這個片子給你拍 你一定可以拍出完全不同的風格 那將會是泰雅族很Lokah的精神 以此相互勉勵 Lokah su balay 196 澤文 Losing 加拿大作曲家 Jodi Vander Woude 加拿大 Guelph 大學 Kevan Berg 惜 我想如果訪問部落的人 大概又會跑出許多Gaga 台灣國際民族誌影展 閉幕片觀後感 昨天傍晚 我們再一次探險了泰雅的世界 在台灣國際民族誌影展的最後一晚 林益仁博士邀請我們陪同他 與香貝至台北參加 走過千年 的首映會 走過千年 是一部紀 錄片 思考泰雅族人對於 泰雅千年 拍片的看法 從台中開往台北的路上 林教授作足了準備 來答覆我們關於影 片由來的問題 並且回想自己在拍片過程中扮演的的角色的複雜 性 我們詢問他的一些想法 是有關於自然科學與人類學 以及電 影界之間的關係 事實上 我們感到納悶的是 他如何在製片過 程中所扮演的角色裡 將他的背景與專業知識表現出來 他回答 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 要靠不斷操作才有機會延續 泰雅千年 或許是個機會 因為拍片而蓋好的房子 沒有人用 很可 走過千年 觀後感 以接受的 他們也找到願意配合的鎮西堡人來參與 展現在Yupas的訪問之中 他傳達了傳統的技藝 Dear all, 說 是的 雖然透過這個關係 會激發振奮人心的可能性 但在非 常不同的世界之間的交會其實是很複雜的 同時是一個很困難的 融合 這一次在台北 我們從地下停車場出來 來到閃閃發光的都市街 道 街道上懸掛著閃爍的霓虹燈 佈滿了高大 花俏的廣告牌 我 們遲到了幾分鐘 沿著溫暖而熱情的人行道 前往台北新光影城 爬上階梯之後 到了電影院 悄悄地從側門進入 加入擁擠的觀眾 197
樣就結束了嗎?這螢幕上, 是一個特別的部落場景, 他們在山上夜晚的寒風中開會, 那些飽經風霜的臉龐和台北街道旁界各地看過的民族誌電影中, 都缺乏一種優勢, 那就是伴隨比令風格的紀對我們微笑的那種經過數位化處理過的 化妝的臉比較起來, 形成強烈對比 在某種程度上, 在電影錄片觀點, 它們之中有多少電影也同樣遭遇到類似複雜的事, 是沒有被發院裡我們第一時間感受到的並列比較, 捕捉到了紀錄片要驅使我們去思考的東西 覺的? 能夠一窺內部人對於拍攝 泰雅千年 時那錯綜複雜的幕後的看法是一件令人高興的事, 我們體驗到儘管 走過千年 是一個觀看泰雅族人的經驗的一部紀錄片, 但是它所提那長達幾小時的談話 商議與妥協 盤根錯節的意見和忠誠的行為, 以及人類情感中的堅毅與頑固, 出的議題中, 包含一個普遍的訊息 我們覺得那與很多原住民所面臨的挑也體驗到了允諾未被實現的痛苦, 然而, 我們最後猜想的是, 如果那些允諾果真實現的話, 是否真會戰很有關係, 又或許我們所有的人在某些程度上都面臨相同的問題 : 當我帶來正面的結果? 界定外來者對部落所做的努力是否為部落所接納, 以及主流社會對於 他者 帶有們試著在現代的世界裡保有我們位置時, 我們如何持守我們的歷史 我們某些自私的好奇 興趣, 真的受到部落的歡迎或被接受與否, 這之間細緻又微妙的界線, 是我們被引的根? 導去思考的 對我們來說, 這個紀錄片捕捉了片場和現實生活之間的差異 衝突和潛在的可能性 離開的時候, 我 Sincerely, 們感受到介於兩者之間的關係存在著價值 歷史故事的保存與分享是很重要的, 而運用電影來為古代 Kevan Berg & Jodi Vander Woude 的語言和影像創造一個新的藝術是很美好的, 因為對自己傳統的興趣 知識以及驕傲能夠因此而再度被激起 然而, 比令. 亞布的紀錄片提醒我們不論是去承認和參與當前的現實 現今的故事和角色, 或是敏銳的察覺他們的事實與現狀, 兩者都同樣地重要 儘管有時候電影媒體好像提供了一個便利又浪漫的方法來表達對真實的描寫, 卻也模糊地描繪當代現存議題中的生活方式與真實 我們在世 198 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 199
我是司馬庫斯部落的Lahuy Icyeh 拉互依 倚岕 很榮幸能夠參與 泰雅千年 劇情片 與 走過千年 紀錄片 更感激所有幕前幕後共同付出的夥伴們 因 為有大家的結合與貢獻 撐起了這樣的結果 特別是 走過千年 該紀錄片的導 演比令 亞布 以其敏銳的觀察力 忠實的呈現了24分鐘的 泰雅千年 是如何 被生產出來的過程 許多的內容 計劃說明 對話 協調 遊說 爭議 失和 對 立 建屋 分工 儀式 拍片 參展 得獎 後續的發展等等 對從事文化研究或 部落內外部工作者 提供諸多值得持續關注探討的方向 並提醒吾人不得不本著 一個更謹慎 更細緻 更符合研究倫理的基本態度 持續與部落的族人連結 建立 更健康的人與人的關係 以下是我個人參與過程中的經歷 感受 想法 分享給各 位讀者 泰雅千年 的成立脈絡 吾鄉工作坊 受雪霸國家公園管理處委託 原先是希望拍攝一個20分鐘的短片 內容主要是拍 攝泰雅族的傳統生態智慧 希望能藉此紀錄片 讓一般遊客可以對泰雅部落有更深度的認識 因 此更改之前的簡介片的內容 拍片小組成員為了能夠完成這個拍片的計劃 訪視並結合了以下人 物 泰雅作家Walis Yukan 大安溪部落廚房林建治 Yuma Talu Vonay Watan Tali Behuy 紀 錄片Piling 靜宜大學的林益仁老師及長期進行泛泰雅田野調查的畫家邱若龍先生 這樣一個堅 強的原漢組成的團隊 期望可以對拍片計劃有更全面周延的考量和幫助 拍片小組頂著這樣的光 環進入到尖石鄉後山的泰雅族部落 進行與部落面對面的互動 希望能夠尋找適合的拍片場景 進入部落說明拍片計劃 2006 年該拍片計劃團隊開始與新竹尖石鄉後山部落聯繫 八月份進入 了Smangus Cinsbu 在Smangus進行了一段時間觀察 年底前 劇組人員調整了整個拍片的規 模 從原本只要拍攝的簡介記錄片 擴增為40分鐘劇情片 2006年10月決定希望在Smangus拍一 部長片 紀錄部落歷年的改變 又於年底前 確定以 Cinsbu部落為主要的拍攝場景 片名決定為 千年 在2007年1月 整個計劃團隊的主要幹部 主持人 導演 企劃執行 拍片顧問團與所 有Maqaw 馬告小組 成員們 進行了第一次的正式說明與籌備會議 一 淺談拍片前的 泰雅千年 200 身上披著仿泰雅的傳統服飾 在半穴式古屋的空間 就像回到了千百年前 泰雅人臉譜之紋面世界 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 從 泰雅千年 到 走過千年 議會秘書 拉互依 倚岕 司馬庫斯部落 台灣國際民族誌影展 閉幕片觀後感 拍攝 泰雅千年 其中一幕 烤火會議場景 家族意見領袖們討論著 Buta遷移的消息 拍片劇本不斷更新調整 201
樣就結束了嗎?可以開工了 ( 這些話, 背後似乎要說明他們對拍片事件存在著許多不滿, 在我聽來覺得這與導演的互動中, 得知劇本修改進入 21 版, 原因無它, 會一直修改的原因大致如下 : 在多次進入部不太妙, 事後拍片事件要如何發展 ), 也特別叮嚀我要努力把論文寫好, 不能一直待在學校, 落後想法不斷的改變調整, 讓劇本更接近拍攝部落的現況及考慮可執行率 要趕快回到部落幫忙囉 二 馬告小組退出與部落現身 馬告小組意見領袖嚴肅跟我說了一些話 重要事件爭點 : 首先他認為他們是被騙的, 被劇組的成員矇騙, 把劇組的人員比喻作是 : 一群文化流氓 學術 1. 拍片事宜的脈絡沒有交待清楚 : 原先以為只是導演阿彬要拍關於泰雅的紀錄片, 一直到 2007 掮客 部落投機者. 等 ; 第二部份他們沒有把整個拍片的目的及規模, 沒有與 馬告小組 說年 1 月的會議, 才知道這整件事情的狀況, 當時馬告小組認為怎麼會是這樣, 原來雪霸國家公明清楚, 再者這樣的狀況,nyux sami nha trequn qu qalng ki qalang ru squliq( 讓部落的人園才是這個計劃的主辦單位 們彼此產生異化的現象 ), 劇組成員包含林老師, 他也是參與人之一, 為什麼沒有跟我們說清 2. 福特基金的申請經過 : 以馬告小組提出申請, 計劃書是吾鄉主筆 馬告成員在參與推動拍片楚, 他們這些人都要負責任 ; 最後, 未來的時間裡, 不會參與劇組的工作, 用泰雅語常用的象徵工作上, 從原本的參與到猶豫, 到決定退出, 主要是因為福特經費 (100 萬 ) 讓馬告 部落代性的語法, 再次強調他個人的立場 喉龍以上他不會有任何的互動 ( 意思就是說明 : 他不會參表產生很多的矛盾與不信任 從馬告成員的口中, 可以得知很多成員們, 不能接受部落的這與討論, 他所知道的關於 Tayal 的經驗 知識他也不會參與 ), 他們讓我們跌倒, 讓部落間產生些惡意的批評與謠言, 在幾經折騰之下, 馬告小組在 2007 年 4 月 5 日, 達成了共識, 決定要把這對立 我問該意見領袖說 : 會不會彼此間在溝通上有些誤會? 他沒有再多說任何一句話了! 個以小組名議申請的經費, 及現今部落內部的困境, 向福特公司說明 造成的結果 : 3. 劇組人員主動與基那吉協會互動 : 劇組成員跳過馬告小組, 直接與基那吉協會說明, 並尋求這整件事情下來, 發生了以下的狀況與不同群體間異化的現象 : 部落有更多人可以參與拍片計劃, 關於經費耳語四起 4. 福特基金的使用與劇組人員主導 : 兩位馬告小組成員, 分別都說了一些話, 主要內容是在說 1. 部落馬告以外的成員批評 : 說 M 要私自使用福特申請的款項的不實謠言 明, 這個經費已經全權交由吾鄉來負責了, 囑咐我說要向林老師告知, 拍片的工作可以進行 2. 馬告認為他們被劇組成員利用來爭取經費的工具 202 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 203
費 放在劇組內 但該成員說的話是他個人的說法 實際上並不是整個馬告小組的決定 4. 給福特的一封信 親自到台北說明福特基金 與M接觸的是福特汽車公司委辦的公關公司來 影片中曾說道:遭遇 馬告小組 的拍片困境 比遇到黑道還難解決 讓他一直難以釋懷 處理 書信內容說明計劃面臨的困境 困擾 表達計劃無法在這樣的脈絡下來推動 會議最 也許這樣的說法在山下是成立的 然而這次就真的發生了 不是用平地那套手段即可擺平 事實 終決議是把這個經費全數轉移到部落工作委員會 而言 部落有其特別的社會性 或許參與的成員或部落族人 在意的不是 黑道 的比喻 不是吸 5. 馬告小組的決定 I 不會以集體的名義參與爾後劇組的工作 會議 II 不會參與決策 引更多的 觀光客 而是族人們的重視程度 期待 想像是有多元不同層次的差別 部份的人有 6. 兩部落代表機制的產生 拍片小組與 馬告小組 成員的互動下 決定把拍片事宜擴大成由 可延伸到文化 教育的觸角 當發生爭議時 如何找出適合的對話方式 釐清協調的先後順序 兩個部落 由兩個部落選出代表 新光 鎮西堡共 9人 共同組成部落工作委員會 當時開 而不應是隨著謠言四起 自以為可以化解 整合部落內部的社會組織 以為推動拍片過程中 促成 III 不反對以個人的名義參與劇組的工作 過數次的會議 決定2007年4月8日進行開工殺豬儀式 結合泰雅集體工作中所進行的儀式 象徵性的義意是希望接下來整個拍片的工作可以順利進行 但在這個關鍵時刻 拍片團隊與 部落不同組織的工作者間 存在著不同程度的嫌隙 陸續引發了一些溝通對話上認知的落差 問題 三 再談 走過千年 產生的反省 該紀錄片嘗試努力把每一個參與者的畫面 聲音都表達出來 呈現出部落社會的複雜 分歧及存 在著多元的社會單元 最令我印象深刻的是 泰雅千年 導演在得獎後 談到拍片時最大的阻礙 204 與挑戰 陳文彬導演認為拍片過程中遭受最大阻力是與 馬告小組 的溝通 於 走過千年 初剪 工資即可 部份的人考慮 這部戲劇 泰雅古屋 對部落整體的發展可以有更周全的配套 亦 了兩部落的和解與合作 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 3. 談判協調無共識 兩部落代表籌備會議中 馬告成員一位有與會 說明小組會把申請的經 當然 深刻反省之下 想要任何事情都可以兼顧 滴水不漏 是極為不易 但有了這次的經驗後 確實可以讓未來相關工作有更多的借鏡之處 同時 往後的日子 種種的不愉快經驗 會隨著時 間逝去 期待有那麼一天 在烤火房裡 依循泰雅msbalay 和解儀式 勇敢面對過失 再建彼此 信任與情感 文末 再次感謝比令 亞布 他讓更多人看到更全面的故事情節 相信該片會帶給更 多人一種看待事物的新眼光 並得到更多的回響 Lahuy Icyeh 於Smangus自家烤火房 205
不知何時開始 許多電視劇和劇情片從籌備期就會找一位紀錄片工作 者來側拍 包含導演理念 演員心情 拍攝過程 等 製成幕後花絮 主 要影片上映時 這些幕後花絮會在宣傳期間在電視放映 讓觀眾更了解 這部影片 進而買票進電影院或打開電視機收看 主要影片發行 DVD 時 這些幕後花絮通常也會收錄在DVD裡 比令 亞布的紀錄片 走過千年 一開始看起來也像是劇情片 泰雅千 年 的幕後花絮 這部影片包含了 泰雅千年 的導演理念 演員心情 拍攝過程等種種困難和解決方法 但是仔細看 走過千年 又不可能 是 泰雅千年 的幕後花絮 因為 走過千年 在 泰雅千年 的宣傳期 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 走過千年 站在被拍攝者這邊 指引我們許多明確的道路 此時 放下彼此的偏見與傲慢 共同編織那 持續上演的生命光譜 台灣國際民族誌影展 閉幕片觀後感 紀錄片工作者 馬躍 比 吼 古泰雅遷移的史詩 傳唱著 對生命的熱情 對人與人關係的叮嚀 對民族存在的堅持 之後才完成 也沒有收錄在 泰雅千年 的DVD 裡 更特別的是 走 過千年 以協助及被拍攝的鎮西堡部落和新光部落泰雅人的想法為 主 片中大量放入了當地泰雅人與 泰雅千年 拍攝團隊合作的詳細過 程 描述泰雅人從一開始滿懷期望 到感覺被欺騙 被利用 被消費 成 為一種極為罕見的 站在被拍攝者觀點而不是拍攝者或出資者觀點的 特殊側拍 應該說 走過千年 不是影片的側拍 而是 被拍 的側拍 走過千年 站到了 泰雅千年 的對面 成為一部以泰雅人觀點觀看 強勢媒體挾著龐大資源來部落拍片過程的紀錄片 206 207
很多年前我看過一部美國原住民拍的紀錄片 片中 些完成後上映的影片 以及少量從拍攝者觀點寫出或拍出的幕後過程 沒機會知道被拍攝者的感受 採訪了一些曾在 與狼共舞 中擔任臨時演員的原住 民 談他們在那部表面上對原住民很友善的超高預算 媒體到原住民部落拍片必然會讓當地族人感覺被欺騙 被利用 被消費嗎 很不幸的 我知道的情況 電影的拍攝過程中 對拍攝團隊批判的看法 我那時 大部分都是這樣 其實 泰雅千年 拍攝團隊態度不算最差的 其他進入原住民部落拍攝的團隊態度 想 希望台灣原住民也能拍這樣的紀錄片 讓光鮮亮 更惡劣得多 比令 亞布的 走過千年 將在 泰雅千年 拍攝過程中都一直居於劣勢的泰雅人的聲音 麗上映的影片背後真正的幕後過程被看見 很高興比 有機會被外界聽見 也是台灣原住民第一次以紀錄片來呈現原住民遭遇媒體時總是被欺騙 被利用 令導演用三年的時間和過人的勇氣 完成了站在被拍 被消費的這個嚴重的問題 攝者這邊的 走過千年 讓原住民遭遇媒體時碰到 也許有人會說 走過千年 雖然點出了族人和拍攝團隊間的一些衝突 但對衝突內容的解釋還是不夠 詳細 事實上 泰雅千年 製作過程中拍攝團隊和泰雅人之間的衝突比 走過千年 影片中呈現的多 得多 因為比令導演是性格較溫和的人 他很客氣地只呈現了部分的衝突 而且沒有太露骨的描述 也因為他的性格較溫和 才能在各方的砲火中把這部片拍完 才能採訪到各方的說法 包括很多平常 可能不願說的真心話 這些都很珍貴 的許多問題終於浮出水面 希望比令導演和這部影片 可以有機會巡迴台灣各地的部落放映並座談 讓各地 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 其實從日治以來 挾著龐大資源的強勢媒體到台灣各地原住民部落拍片的例子很多 我們只能看到那 的族人知道遭遇媒體時可能遇到的情況 應該注意什 麼 有哪些處理方法 幫助族人們早點 走過 這種 被欺騙 被利用 被消費的困境 馬躍 比吼 208 209
影片誰來拍 或 誰的資格最符合 或許可以是對 泰雅千年 陳文彬 走過千年 影片主要記錄了 泰雅千年 影片團隊 來到新竹縣山上的鎮西堡與新光部落 拍攝一部 2007 與 走過千年 兩片的首要提問 誰 這個問題其實還包含了兩個看似 以泰雅族遷徙為主題的影片 透過導演比令的眼睛 我們看到了 泰雅千年 在山上攝製的情況 以 分開卻又糾纏一起的前提要素 一是身分 另一是專業身分 對這兩項前提的認 及如何與在地泰雅族人溝通 合作拍攝影片的發展過程 在這些過程中 因為不同位置 立場或利益 知 規範與排序 影響著影片的構想 落實與觀眾取向 一定程度也為這兩部影片 衍生出不同意見與文化衝突 其中尤以漢人影片團隊與在地族人以及部落內部的衝突最為明顯 帶來定調的作用 泰雅千年 是漢人拍攝原住民演自己祖先的一個大型計畫 走過千年 則是原 嗎 這個提問幾乎傳達了某種諷諭的效果 尤其對長久以來都沒有什麼發聲管道的少數族裔來說 住民 側 拍漢人如何拍原住民的紀錄影片 這樣一個對比與映照 牽扯出影片的 如此推敲 發問其實別具意義 但 如果 泰雅千年 影片之拍攝 一開始就設定由原住民導演來執 提案 審核 訴求與某種專業考量與標的物件 在此 專業力量包括了機構性 制 行 這樣衝突會不會就少一些 溝通會不會更順暢一些 度性以及個人做為專業人才幾個面向 引申而言 專業角色及其力量的施展 看似 透明 其實卻是影片成形的先決 內在條件 兩部 千年 影片從製作過程 都可 看到專業力量斧鑿的各種跡痕 誰 的問題與 專業 議題並置 交會出以下幾個觀察與思考 1 誰 的問 題中的 身分 所涉及到的是文化 族群的選項 而 專業身分 部分則主要牽涉到 影片製作 導演 及其被認證的專業體系 2 當 身分 與 專業身分 需同時 交錯考量時 哪樣的優先判準會被提出 3 這樣一個判準的出現所座落 導引 的社會脈絡為何 210 面對鏡頭前的種種紛爭 導演比令試圖提出看法 也問了一個問題 這些衝突與泰雅族的傳統有關 泰雅千年 的確是以專業影片團隊的態勢 符合支助機構的要求 取得拍攝的機會 但 專業或專業 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 兩個 千年 走過的痕跡 交通大學人文社會學系 林 文 玲 台灣國際民族誌影展 閉幕片觀後感 宰制 professional dominance 的現象 已然成為當代權力的新型式 專業權力如果服務既存的宰制 關係 只會擴展原來的體制與關切 同時專業主義 專業自主或專業倫理常常被用來作為藉口 逃逸 外力對它的制衡 形成獨攬 另外 專業之所以被認可 在於一定發展的專業體系給與的支持與背書 也就是說 專業 在經歷了 種種檢驗與認證之後 轉而化為透明 自然之物 既不需說明也不容置疑 甚至成為制度性標準與依 靠之所在 悄悄地凌駕其他 從而超越族群 性別或階級所要凸顯的社會不均等之結構性因素 標識 專業 或許為影片品質帶來保證 但卻可能遮蔽了影片主體及其位置所能展露的特別質地 211
範圍 拿起攝影機的原住民 到底是不是原住民 這一問題 主要在於指出攝影機所連帶的電影 紀錄片再現書寫體系 基本上座落在一定的社會 文化及其象徵體系之中發展出來的 電影與記錄片 作為一種書寫文類或社會溝通的工具 在與族群 性別或階級接合的同時 如何從中展露文化 族群 或性別的位置並進行影像文本的書寫 將是關鍵所在 原住民自已拍攝自已 要談的並不是一種本質性的原住民身份 也就是說 並非只有原住民本身去 更符合再現權力之解構與倫理之訴求 不過 這裡提出的倫理訴求 不是要去強化一種 倫理 和一 種身份 位置相關 相反的 這裡說的反而比較是和一種 意識 與 態度 相關的東西 單單 讓他 們 本來一直是被研究 被拍攝的原住民族群 拿起攝影機去拍 並不足夠 因為更癥結的問題在於 誰在製造觀點 誰能在那個位置上 拍攝影片 以及 哪些人的願望 從中 得以實現滿足 一位導演有其專業養成的痕跡與遵循的規範 他或她可以不是一位 原住民 導演 他或她也常常不 僅只是個人 有時是一個結構 機制運作的結果 再者 一部完成的影片 設想的展演場域以及企圖 對話的潛在觀眾 也再再說明一位導演的自我定位與想望達成的目標 212 林文玲 文字整理 楊玉如 郭香貝 採訪 郭香貝 偉浪牧師 受訪 歐蜜 拍才有合法性 雖然 原住民自已拍攝自已 從族群互動之歷史經驗與社會連帶的角度來看 似乎 本文為歐蜜 偉浪牧師針對 走過千年 片中提出的問題及現象加 以延伸討論 提供部落及原住民文化工作者許多省思的空間 從側記 泰雅千年 到 走過千年 泰雅千年 是漢人導演帶著攝影器材來拍攝原住民部落 那麼 原住民的導演也帶著他的攝影器材拍漢人如何拍原住民部落 形 成 走過千年 走過千年 忠實的紀錄 提供原住民及漢人再一 次反省思考整個過程的第三隻眼 在這影片裡面我們看到 泰雅千年 的導演到部落 帶著一個還 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 這樣就結束了嗎 拿起攝影機的原住民 還是不是原住民 這個問題的深入思考 依舊逃脫不了 專業 壟罩的效力 台灣國際民族誌影展 閉幕片觀後感 內在矛盾及外在衝擊 看 走過千年 探討部落所面臨的 關於原住民的題材到底該由誰來拍攝 有人主張原住民本來就應該自已拍攝自已 但 也有人指出 停留在古泰雅的想像圖像 並且包含著許多的文獻資料及採訪調 查 導演是一個漢人 卻是 泰雅千年 詮釋Tayal的Gaga 的詮釋 者 走過千年 影片中處理了拍片團對與部落的衝突 原本一個 中性無害的拍片工作為什麼會拉到這種兩邊對決的緊張情勢 是 漢人導演的想像圖像再加上用這種有效率的方式要部落配合 你 規劃劇本的 雖然你是導演 但是在這個過程中你始終抓不住部 落的主體跟節奏 因為你已經超越了這個部分 你已經變主體 213
樣就結束了嗎?這雖然你沒有講明, 但是你透過新光部落來代為完成你的想像跟你的想法 那麼, 話又說回來, 拍片 走過千年 這部影片應該要在各個部落去播放, 它的價值在於現在政府一直在推動部落營造, 不只絕對沒有好跟壞, 也沒有對跟錯, 它是中性的 今天不探討拍片這件事情, 隨便拿任何一個進到部政府的資源下去推動部落營造, 也有很多的民間團體願意協助 像莫拉克風災之後有很多企業家或落的資源來看, 不論是公部門或研究團隊都還是會遇到這個老問題 慈善團體開始認養, 也有個別資助 等的情況, 我們部落要帶著更多的自覺, 不要因為長期接受幫助, 就喪失了自主想法 原住民如果繼續這樣長期被資助 被規劃 被協助, 原住民的手會越拿越短 資源對部落的發展是助力還是阻力? 我並不反對這些社會福利的善款, 但是原住民也要有更多的警醒 就是說我們活在當下, 我們的生活是我們自己要去決定, 並不一定要住在慈濟那種豪華的豪宅, 也可以是簡易的, 只要能遮風閉雨, 耐得其實比令這一部片子, 比較可惜的是他應該再延伸一部分, 就是雪霸國家公園管理處這部分 因為了 17 18 級的風, 但是我們很有尊嚴的來居住 那麼這一部影片, 對原漢兩邊都有很深的啟示了 導演是接受雪霸國家公園管理處委拍的宣導片, 而雪霸國家公園管理處也有代表到部落做協調的要角 雖然導演和承辦單位都是民間的, 但是能夠有這樣的資源是來自於雪霸國家公園管理處 比令像老鷹的眼睛一樣, 在看平地和看自己的族人, 具體的把它呈現出來 這一部片我很支持, 希望有更多原住民的支持團體, 或是有興趣的非原住民也一起來看, 然後一起來討論 共同瞭解和認識之國家公園對原住民其實是有某種緊張的關係, 原住民在整個國家的機器中, 很多時候是被濫用 被後, 我們才會真正的欣賞並驚嘆於彼此文化之美 有了這種瞭解跟欣賞之後, 尊重才會出來 扭曲 被消費或者被夾在夾縫裡面 一個公部門的規劃案, 原住民被規劃在裡邊, 但是真正可以獲利的, 其實大部分都是財團, 很多時候原住民是完全被擠壓的 舉例來說 : 如果沒有這一次莫拉克風 走過千年 提供被拍攝者( 部落 ) 及拍攝者 ( 外來團隊 ) 反省的角度災, 鄒族阿里山的那個 BOT 案, 還是會繼續, 即便是鄒族的聖山, 傳統領域, 但是政府會甩你嗎? 還不是任林務局為所欲為 即便是我們自己的森林, 我們自己的土地, 但是都有一條一條很銳利 很粗從比令導演這一部片, 讓原住民警覺自己也應該用新的眼光來看部落該如何跟整個大的社會脈動暴的法令守著, 碰一下馬上就關你, 碰一下馬上就罰你 在這個之前, 林務局的第五十二條, 森林法第有所連結? 因為這已經是不可逆了! 我們必須要不斷的去反芻, 才有能力面對這個多變的外在環五十二條, 多少的原住民被關? 多少原住民被罰? 現在又有國家公園法, 還有一大堆的野生動物保護境 從比令這一部影片裡面我們看到 泰雅千年 在美國得了一個非常亮麗的大獎回來 回到台灣一法, 現在再一個特別條例等等 到底我們原住民能夠很自然生存的空間是在哪裡? 還是我們都活在系列的記者會下來, 原住民的分裂還是繼續留在山上, 對立還繼續留在山上, 陪同他去作為背書的, 泰雅千年 那個古泰雅, 導演所呈現出來那種美好的意境裡嗎? 只是部落分裂的其中一方 但是能為部落帶來什麼? 214 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 215
樣就結束了嗎?這讓我感到很荒謬的是, 從一開始畫的理想大餅, 拍一部片跟整體部落的經濟產業的發展是必然的, 這些大大小小頭目的產生, 就跟中華民國政府選舉的狀況是一樣的 : 你有金錢 人脈 關係 懂得遊戲有可能嗎? 而這個東西也沒有很充分的讓部落的人理解, 只是無限上綱的去說自己的理想, 並且當在規則的, 不管學歷如何, 人格品德如何, 你都可以當大頭目 小頭目 中頭目 但是我們傳統 Tayal 那種談開發或是發展的時候, 誰是主體? 你說觀光客進來的時候, 到底誰真的有那種能力, 也必須要講的在正式 Gaga 下運作的頭目不一樣, 他確實就是生命共同體, 他可以照顧部落內每一個老老少少, 擁抱很清楚 即便有觀光客進來, 相關配套是什麼? 除非部落的條件都到位的時候, 我們才把這事情提出部落的一切 來, 這樣才是對部落有幫助的 透過這片子我們看到自己吃相難看, 也無可厚非, 因為大家都覺得需要這樣一個資源 但是我希望這原住民如何面對當下及未來發展的困境部片子可以讓我們反省到, 過去祖先在窮山峻嶺裡跟大自然和凶猛野獸搏鬥的時候, 反而擁有和諧快樂, 部落具有很強的集體共識 這是我們必須要共同去繼承的精神, 如果我們連這樣的精神都沒我們現在泰雅族部落, 很多都如火如荼的在推動部落營造 不管是中央或是地方政府的資源 從這過有, 那泰雅族肯定在這個世紀就會斧底抽薪, 被滅絕瓦解了 因為我們泰雅族沒有像排灣族有藝術程中, 原住民也絕對無法脫離整個大社會的脈動 例如 : 這一次世界性的金融海嘯, 不是只有都會的家 有陶瓷, 又有固定的祭祀 祭典 我們姑且不論它內在運行的本質, 但起碼有一個儀式, 小孩子還大財團或是各企業受到衝擊, 原住民部落農業更是蕭條 是會耳濡目染, 有所影響 而泰雅族很少, 即使有祖靈祭, 有很多也都是為了核銷 等的理由, 所以我們要有高度的覺醒, 必須要把泰雅族紋面的精神印烙在我們內心深處 我們一定要深刻的反省泰雅不管在部落推動生態或是觀光民宿, 目前都是慘淡經營 加上整個社會環境不景氣到山下工作的, 遭族要過怎樣的生活? 在未來這一個世紀 甚至下一個世紀, 什麼才是泰雅族引以為傲的? 是我們講的遇失業 找不到工作的越來越多, 都慢慢回到山上, 在原鄉也很困難 雖然狀況很困難很拮据, 但是英文很流利嗎? 還是我們有更多的泰雅族企業家? 什麼才是讓人真正敬佩的? 猶太人讓人家敬佩, 我我們泰雅族要很有自信, 不要把我們的尊嚴跟部落原本的和諧, 因為一點資源進到部落的時候, 就廝相信絕對不是因為賺了很多的錢, 而是他們以身為猶太人為榮 那種高度的認同, 即使拋頭顱 灑熱殺得像動物在搶一個骨頭 雖然有這樣的現象, 我可以理解, 因為現在部落畢竟是活在整個現代社會血, 即使典賣所有的財產, 還是要回去重建自己的國家 只有這種破釜沈舟的決心, 我們部落才能夠的框架下, 過去傳統的制度也沒有在運行, 所謂的耆老 頭目, 也完全都被部落也完全都被部落的村在這個世紀或是下一個世紀挺立的住 長 幹事 代表 鄰長 縣議員 鄉長所取代了 >> 歐蜜 偉浪牧師現為台灣基督長老教會總會原住民宣道幹事 216 Biru payat lahuy : maha kani ku kmasu lpi? 217
比令導演的話 有幸參與 泰雅千年 側拍的紀錄片拍攝工作, 以為就如以往拍片經不同的部落 不同的團體 不同的 Gaga, 勢必對這個拍片工作產生許多不同的意驗一般, 殊不知這是一場考驗體力及耐力的馬拉松之戰 距離是一見及衝突 項挑戰, 台中到新竹鎮西堡的路程, 單程約需要 4 小時, 來回一趟就是 8 個小時 加上開會 討論以及每次的往返, 總得要花上三天的時間, 精神才能恢復正常, 或許已拍片團隊打著 社區營造模式 影片為主軸的理念, 呈現古泰雅族部落遷徙及泰過不惑之年, 體力不及年輕時候 歷經兩年的時間往返於台中 鎮西堡, 拍了上百支帶子, 後製的剪雅的生態智慧, 這個以泰雅族為主的影片, 理論上在形式或意見的溝通上應以族輯工作最是傷神, 深夜案牘勞形, 有時靈光乍現, 一不小心就工作至天亮 人為主 但在第一次接觸鎮西堡部落的 馬告小組 時, 拍片團隊未清楚交代主要比來意, 又拍片團隊與馬告小組一同向福特汽車企業申請一計畫案, 擬在部落搭建 - 計畫之初, 拍攝團隊向我說明, 這部的影片拍攝方向 有別於過去, 部落只是被拍攝的對象而已, 泰雅傳統生態教室 但等經費下來後, 原申請者 馬告小組 卻又失去主導原部落將成為影片的主體, 且族人全程參與籌拍工程, 以開創社區營造模式的影片拍攝先河 這計劃的權力 生態教室變成了拍片片場, 再者在二個部落中又傳出很多對他們 ( 馬個 以部落為主體 的理念很快就說服我, 參加紀錄片的拍攝工作 告小組 ) 不利的謠言, 讓他們蒙受多重的傷害, 最後不得不做出退出所有計畫的決定 而拍片團隊花了 11 個月的時間在部落中溝通 協調, 拍片, 片場才底定, 這似乎拍攝團隊由不同的四個單位組成 (1. 製作公司 : 吾鄉工作坊 2. 學術單位 : 靜宜大學林益仁教授 不合常理? 3. 影片導演 : 陳文彬 4. 紀錄片導演 : 比令 ), 而參與拍攝的部落又分為二 ( 新光部落 鎮西堡部落 ), 二個部落中又有多個民間團體及二個不同教會 ( 長老教會 天主教會 ) 自己拍攝的角度, 因為拍片團隊, 不太了解泰雅族的傳統, 而造成了這個溝通上的難題 進到二個到底要置放在那個位置? 剪接時應以哪一個為主體? 這些一直困擾著我 從到山上的工作協不同的部落來拍片, 要談的是二個不同部落的 Gaga( 傳統 規範 ), 因為鎮西堡 調 片場搭建 電影開拍 影片得獎, 到得獎後於部落引發的連鎖效應, 因為不同的文化背景 新光二個部落, 皆有其自己的 Gaga, 在傳統的部落中, 一個部落即是一個國家 218 219 令導演的話Biru magan lahuy : kay na kbalay ega nku mrhuw 219
鎮西堡部落以永續發展泰雅文化及傳承泰雅文化為主, 又新光部落原住民泰雅族真的有那麼難溝通嗎? 以發展觀光 民宿為主, 二個不同的 Gaga 不同發展目標的部落, 要一起共事, 即應以不同的方式來溝通 但拍片團隊在這個中間, 一方一位朋友曾問起我 泰雅祖靈, 沒有教會族人如何有效率的開會?, 身為泰雅族面與鎮西堡合力寫 福特汽車環保獎計劃, 談傳統生態教室的興建人的我, 持否定的看法 這是一個漢民族沙文主義的說法, 傳統泰雅族 mkyalan 工程, 另一方面又和新光部落談合力建片場一事, 不同的計劃要二個 ( 會議決定後 ), 就會 pingtawlin na kayan( 指著天發誓 ), 是不需紙筆的畫押 部落合力完成, 且未說明清楚, 讓二個部落對彼此產生誤解, 如此當然遇到阻礙 當阻力來臨, 拍片繁複的文書及證人, 事情就可決定, 也可以如時完成 拍片團隊用漢人的方式來到團隊又想以成立跨部落的 建屋及拍片的九人工作小組, 期望讓部落的人來處理部落自己內部的了部落, 期望部落能配合其方式做事, 怎能如期完成呢? 拍片團隊所用的 社區營問題 這個九人工作小組, 在泰雅族 Gaga 中, 不合傳統的組織處理部落之事, 也會有很大的阻礙 造模式, 真的適合所有的族群嗎? 而所用的模式皆可套用在任何一個部落嗎? 這比而拍片團隊認為最好的方式與泰雅的 Gaga 是無法契合的, 打著 社區營造模式 來部落的團隊, 個部落為主體的背後, 又是誰去主控這個主體呢? 因為對部落文化的理解不夠, 衍生的問題似乎有些難解 原漢合作一事, 原本是美事一樁, 但為何最後徒留遺憾? 我想拍片團隊 部落皆應拍片團隊與鎮西堡馬告小組的合作, 馬告小組其實是躍躍欲試, 也極力想嘗試推展部落文化之要有一個廣泛的討論 靜宜大學林益仁老師說 : 我們的確是不了解部落, 這可以事 在泰雅族的傳統中, 對一件事的約定有 埋石定約 的方式, 就是彼此的約定有如石頭一般, 當作日後反省的一次經驗! 當一個外來團隊到原住民部落工作時, 了解部落的文不會因時間或空間的轉換而改變, 這是要在雙方有互信及彼此堅守承諾的前提下, 才會成立的 化及需求應列為第一要務, 在泰雅族特別是 Gaga 的部份, 必須十分謹慎 如此在但團隊未詳實說明來意及目的, 又將申請來的福特環保獎計劃的主導權, 巧妙 的移轉到其它做任何的決定時, 才會順暢無礙 一直以來, 部落與漢人的合作有許多不愉快的單位去, 失去了誠信, 也重重的傷害了部落一些團體, 按泰雅的 Gaga 是要 mgaga 的, 互信的前提經驗, 漢人是否帶著 真誠的心 到部落呢? 外來者一味要部落 信任 他們, 這未成立, 這個埋石之約當然也就無效了 個信任的基礎應建立在那裡呢? 這的確是外來者與部落間應該要思考的地方 220 221 令導演的話Biru magan lahuy : kay na kbalay ega nku mrhuw 221
到美國休士頓領獎那一段時間, 與阿彬導演有較長的時間對話, 我感覺得出他對部落的不安及不解 不安的是部落對拍片一事為 何要花這麼多的時間溝通 ; 不解的是他拍了這麼多年的影片, 遇 到很多千奇百怪的險阻讓他無法順利拍片, 而這些磨難都可輕鬆 擺平, 但為何山上的部落經過了二 三年, 還是無法解決他們對外 來團隊的疑慮? 回到台灣後, 完成 走過千年 的第一個版本, 阿彬導演更數度打電話給我, 告 訴我他不同的想法 我想問這個拍片團隊 ( 包括我自己 ), 究竟給了部落什麼? 曾經對部落的承 諾, 我們又完成了多少? 當我們帶走了影片, 部落留下了什麼呢? 走過千年, 不是一部揭發 別人問題的紀錄片, 也並非要製造新的衝突及傷害任何人的片子 流著泰雅族血液的我, 對這 部紀錄片, 期望它是可以留給族人一起討論, 並認真思考未來部落要如何面對資源? 讓部落有 一個更寬 更大 更深遠的新視野 身為團隊一員的我或我們, 若對族人有不敬之處, 應該到 部落舉行一個 Sbalay( 和解儀式 ), 因為這才是真正泰雅傳統的 Gaga* * 靜宜大學林益仁老師已經率先與馬告小組進行過 Sbalay, 這應該是一個好的開始 展售處 雪霸國家公園管理處員工消費合作社苗栗縣大湖鄉富興村水尾坪 100 號 TEL:(037)99-6100 轉 862 國家書店松江門市台北市中山區松江路 209 號 1 樓 TEL:(02)2518-0207 分機 28 五南文化廣場台中市中山路 6 號 TEL:(04)2226-0330 國家網路書店 http://www.govbooks.com.tw 2009 年 12 月初版定價 NT$200 元 ISBN 978-986-02-1906-7 GPN 1009804277 出版 : 雪霸國家公園管理處發行人 : 陳茂春總策劃 : 鍾銘山 楊金臻 張美瓊執行策劃 : 俞錚皞 秋振昌總編輯 : 林益仁作者 : 比令 亞布 賴愷筑編輯 : 郭香貝 楊玉如 俞錚皞中文校對 : 洪惠音 羅琳雅文字提供 : 鄭澤文 Kevan Berg & Jodi Vander Woude 拉互依 倚岕 馬躍 比吼 林文玲 歐蜜 偉浪泰雅語翻譯 : 斗睿 夏德劇照 : 古少騏照 / 圖片提供 : 吾鄉工作坊 台灣民族誌影像學會 比令 亞布 陳睿琳 周大慶繪圖 : 邱若龍插畫 : 王永成美術設計 : 葉貞蘭 發行 : 雪霸國家公園管理處地址 :364 苗栗縣大湖鄉富興村水尾坪 100 號電話 :037-996100 傳真 :037-996302 網址 :http://www.spnp.gov.tw 製作 : 靜宜大學南島民族研究中心地址 :43301 台中縣沙鹿鎮中棲路 200 號電話 :04-26530028 傳真 :04-26530028 網址 :http://recap.ise-asia.org 222
國家圖書館出版品預行編目資料 Yaba 的話 : 一個當代泰雅人的傳統沈思 Words from Yaba / 比令. 亞布, 賴愷筑作初版 -- 苗栗縣大湖鄉 : 雪霸國家公園, 2009.12 224 面 ; 18.5 14 公分 ISBN 978-986-02-1906-7( 平裝 ) 1. 泰雅族 2. 民族文化 536.3311 98024372